Garwolin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Garwolin
Herb Flaga
Herb Garwolina Flaga Garwolina
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Powiat garwoliński
Gmina gmina miejska
Prawa miejskie około 1423
Burmistrz Tadeusz Mikulski
Powierzchnia 22,08 km²
Populacja (2013)
• liczba ludności
• gęstość

17 150 Green Arrow Up.svg [1]
777 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 25
Kod pocztowy 08-400
Tablice rejestracyjne WG
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Garwolin
Garwolin
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Garwolin
Garwolin
Ziemia 51°54′N 21°38′E/51,900000 21,633333Na mapach: 51°54′N 21°38′E/51,900000 21,633333
TERC
(TERYT)
1142103011
Urząd miejski
ul. Staszica 15
08-400 Garwolin
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Garwolin w Wikisłowniku
Strona internetowa
Cmentarz wojenny w Garwolinie
Urząd Miasta w Garwolinie
Plebania

Garwolinmiasto w województwie mazowieckim położone nad rzeką Wilgą, siedziba władz gminy wiejskiej Garwolin i powiatu garwolińskiego przy skrzyżowaniu dróg S17E372 z 76.

Był miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego[2].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Miasto we wschodniej Polsce, usytuowane w południowo-wschodniej części Równiny Garwolińskiej, położone 60 km od Warszawy. W latach 1975-1998 należało do województwa siedleckiego.

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Garwolino pojawia się w średniowiecznych notatkach z 1386 i 1404. Pochodzi od nazwy osobowej Garwoł[3]. Wśród mieszkańców popularna jest legenda łącząca nazwę miasta z gawronami.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Ślady osadnictwa na terenie dzisiejszych granic Garwolina pochodzą sprzed około 2000 lat czyli z epoki żelaza.

Prawa miejskie miasto uzyskało 27 lipca 1423[4]. W 1565 liczył 260 domów, 69 ogrodów i 230 rzemieślników, w tym: 24 szewców, 12 krawców, 9 kuśnierzy, 22 kowali, 7 czapników, 3 tesarzów, 3 bednarzy, 6 krawców, 3 barwierzy, 6 cieśli, 3 kołodziejów i 63 piwowarów. Garwolin w owym czasie słynął z warzenia przedniego piwa[5]. W czasie potopu szwedzkiego straty w ludności przekroczyły 90%, w mieście pozostało 50 domów[4]. W 1795 po trzecim rozbiorze miasto znalazło się w zaborze austriackim, w czasie wojen napoleońskich w Księstwie Warszawskim, po Kongresie Wiedeńskim w 1815 w zaborze rosyjskim na terenie Królestwa Kongresowego. Do rozwoju miasta przyczyniły się budowy: traktu lubelskiego w 1835 i kolei nadwiślańskiej Warszawa - Lublin - 1877.

22 marca 1863 powstańcy styczniowi usiłowali bez skutku zdobyć Garwolin broniony przez wojska rosyjskie[4]. W latach 1892-1914 w Garwolinie stacjonował 37 (13)[a] pułk dragonów[6] carskiej armii.

W czasie I wojny światowej działa placówka Polskiej Organizacji Wojskowej w listopadzie 1918 rozbrajająca stacjonujących tu żołnierzy nienieckich.

Podczas bitwy o Garwolin, w dniu 16 sierpnia 1920 roku wyróżnił się Stanisław Szaliński (późniejszy major i szef kontrwywiadu wojskowego w latach 1930-1939). Dowodząc plutonem karabinów maszynowych 3 batalionu 58 pp, zmusił nieprzyjaciela do pozostawienia dwóch dział. W pościgu za oddziałem sowieckim zaatakował koszary w Garwolinie. Dzięki śmiałemu szturmowi doprowadził do kapitulacji załogi i zdobycia taboru brygady oraz 300 jeńców. Następnie skutecznie bronił koszar przed nacierającą kawalerią nieprzyjaciela[7].

17-18 sierpnia 1920 podczas bitwy warszawskiej w Garwolinie stacjonował sztab Józefa Piłsudskiego dowodząc kontruderzeniem znad Wieprza[4].

W latach 1921 - 1939 w tutejszych koszarach kawaleryjskich stacjonował 1 Pułk Strzelców Konnych Raszyńskich im. cesarza Napoleona I[8].

Podczas II wojny światowej Garwolin znalazł się w granicach Generalnego Gubernatorstwa. Od stycznia 1941 funkcję Kreishauptmanna (starosty) powiatu Garwolin objął Karl Freudenthal. Jedną z pierwszych jego decyzji było usunięcie z miasta obywateli narodowości żydowskiej i przesiedlenie ich do gett w Żelechowie, Sobolewie, Łaskarzewie i Parysowie. Do końca 1942 na rozkaz Freudenthala Gestapo oraz żandarmeria zamordowały na terenie miasta i powiatu 890 osób, a do obozów koncentracyjnych lub do pracy przymusowej wywieziono kolejnych 2100[9]. Za popełnione zbrodnie Sąd Delegatury Rządu na Kraj wydał na przełomie lat 1942-1943 wyrok skazujący go na karę śmierci. Zastrzelony 5 lipca 1944 podczas zamachu dokonanego przez połączone dwie grupy dywersyjne AK z Garwolina i Woli Rębkowskiej.

W dniu 27 lipca 1944 do rejonu Garwolina docierają jednostki 2 Armii Pancernej 1 Frontu Białoruskiego dowodzonego przez marsz. K. Rokossowskiego, które wieczorem tego samego dnia zajmują miasto. 28 lipca 1944 do miasta docierają jednostki 8 Armii Gwardii 1 Frontu Białoruskiego, które dotychczas nacierały w ślad za 2 A.Panc. Armie te w okolicach miasta przygotowywały się do operacji forsowania Wisły[10].

W dniu 11 września 1944, oddziały 1 Armii WP zostają zluzowane na przyczółku magnuszewskim przez 8 Armię Gwardii i zostają ześrodkowane w okolicach Garwolina, w celu przygotowania do działania na odcinku warszawskim[11].

10 marca 1946 na szosie Warszawa - Lublin w rejonie Gończyc w pobliżu Garwolina Oddział AK Mariana Bernaciaka stoczył potyczkę z oddziałem Armii Czerwonej, w której zginęło kilku żołnierzy sowieckich, a pluton polski stracił 1 zabitego i 1 rannego. Podczas II wojny światowej Garwolin uległ zniszczeniu niemal w 70%, po wojnie odbudowany i rozbudowany.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru zabytków NID[12] na listę zabytków wpisane są obiekty:

  • kolegiata pod wezwaniem Przemienienia Pańskiego, 1890-1909, nr rej.: 741 z 7.05.1962
  • park „Sulbiny”, ul. Lubelska 50, XIX-XX, nr rej.: A-379 z 16.07.1985 i z 9.04.2009
  • zespół dworski, Studzińskiego 28, pocz. XX, nr rej.: A-275 z 29.08.1980:
    • dwór
    • rządcówka
    • spichlerz
    • park
  • stajnie koszarowe, ob. magazyn, al. Legionów, 1905, nr rej.: A-449 z 16.04.1996
  • dom, ob. Urząd Miasta, Staszica 15, 1910, nr rej.: 1048 z 10.05.1974


  • kolegiata pod wezwaniem Przemienienia Pańskiego

Neobarokowy kościół wybudowany na przełomie XIX i XX wieku. Znajdują się w nim obrazy: Przemienienia pańskiego z 1894, Św. Stanisława Kostki, Św. Józefa (XIX w.), Św. Jana Chrzciciela (XVIII w.), Świętych Barbary, Rocha i Rozalii (I połowa XIX w.), a także kielichy z 1762, 1760 i z pierwszej połowy XIX w.

Honorowy obywatel miasta[edytuj | edytuj kod]

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Garwolińska Strefa Aktywności Gospodarczej; Ośrodek przemysłowo-usługowy; przemysł maszynowy, środków transportu, poligraficzny, spożywczy (mleczarski i mięsny), odzieżowy, skórzany, materiałów budowlanych, meblowy i kosmetyczny.

Transport[edytuj | edytuj kod]

W odległości 5 km od miasta przebiega linia kolejowa nr 7 Warszawa - Lublin - Dorohusk; stacja Garwolin znajduje się we wsi Wola Rębkowska. W momencie uruchomienia kolej nadwiślańskiej (1877) Garwolin nie miał stacji kolejowej. W 1894 miasto obsługiwała stacja kolejowa Wilga usytuowana w miejscu dzisiejszej stacji Ruda Talubska. W 1914 Garwolin obsługiwały dwie stacje kolejowe - Mirwan (położona w miejscu obecnej stacji Garwolin) i Garwolin (wcześniej zwana Wilgą a dziś Ruda Talubska). W 1922 ustalono nazwy stacji obowiązujące do dnia dzisiejszego. Do czasów II wojny światowej stacja i miasto Garwolin przez Żydów były nazywana Mirwan.

W Garwolinie działa przedsiębiorstwo PKS Garwolin, które zapewnia połączenia do Warszawy, Otwocka, Łaskarzewa, Ryk, Siedlec, Żelechowa, Łukowa, Maciejowic i innych miejscowości. Istnieją też przewoźnicy prywatni, którzy zapewniają połączenia do Warszawy, Lublina, Siedlec i Stoczka Łukowskiego.

12 czerwca 2010 otworzono oficjalnie sanitarne lądowisko.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Przedszkola
  • Publiczne Przedszkole nr 1 „Bajka”
  • Publiczne Przedszkole nr 2 „Akademia Pana Kleksa
  • Publiczne Przedszkole nr 5
  • Publiczne Przedszkole nr 6 „Mały Europejczyk”
  • Publiczne Przedszkole nr 8 „Plastuś
Szkoły podstawowe i gimnazjalne
  • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 1 im.Marii Konopnickiej
  • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 2 im. Pierwszego Pułku Strzelców Konnych
  • Publiczne Gimnazjum nr 2
  • Zespół Szkół nr 5 im. Janusza Korczaka,
  • Publiczne Gimnazjum nr 1
  • Publiczne Gimnazjum Powiatowe im. Marszałka Józefa Piłsudskiego
  • Gimnazjum im. C.K. Norwida w Garwolinie
Szkoły artystyczne
  • Szkoła Muzyczna I stopnia w Garwolinie
Szkoły ponadgimnazjalne
  • Liceum Ogólnokształcące im. Marszałka Józefa Piłsudskiego
  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 1 im. Bohaterów Westerplatte
  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2 im. Tadeusza Kościuszki
  • Katolickie Liceum Ogólnokształcące Przymierza Rodzin
Uczelnie wyższe
Szkoły specjalne
  • Zespół Szkół Specjalnych nr 1
  • Zespół Szkół Specjalnych nr 2 i Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy

Kultura i sport[edytuj | edytuj kod]

  • Miejsko-Powiatowa Biblioteka Publiczna w Garwolinie - Wypożyczalnia, Oddział dla Dzieci i Młodzieży, Czytelnia, Pracownia komputerowa-Centrum Informacji Lokalnej
  • Kino "Wilga", sala kinowa na 250 miejsc, dźwięk Dolby Digital, fotele lotnicze, projektor cyfrowy FULL-HD, 3D
  • Centrum Sportu i Kultury (dom kultury, hala sportowa, stadion),
  • Pływalnia Miejska "Garwolanka"
  • Chór Miasta Garwolin
  • Garwoliński Teatr Muzyczny "Od Czapy" - amatorski teatr młodzieżowy prowadzony przez Fundację 'Sztafeta',
  • Teatr Rękawiczka - amatorski teatr młodzieżowy działający przy CSiK,
  • GTS Wilga Garwolinsiatkówka mężczyzn,
  • GKS Wilga Garwolin – piłka nożna mężczyzn,
  • 4CV Garwolin – siatkówka mężczyzn,
  • No Name – Międzyszkolny gimnastyczno-taneczny uczniowski klub sportowy (działający przy ZS nr 5).

Wspólnoty religijne[edytuj | edytuj kod]

Wojsko w Garwolinie[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg

Jednostki wojskowe stacjonujące na terenie Garwolina:

barwy mundurów jednostek wojskowych stacjonujących w Garwolinie:

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Urodzeni w Garwolinie[edytuj | edytuj kod]

Znani literaci o Garwolinie[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. 1,0 1,1 13 wg numeracji obowiązującej w latach 1907-1917; pułk dragonów sformowany w 1709 r. w latach 1882-1907 tj. w 1892, gdy przeniesiono go z Lublina do Garwolina oznaczony był numerem 37, znany jako 13 pułk dragonów imienia generała-feldmarszałka hrabiego Burkharda Christopha Münnicha odznaczony orderem wojennym, ostatnim dowódcą pułku był gen. Zygmunt Łempicki - późniejszy pierwszy dowódca 3 Pułku Ułanów Śląskich w Wojsku Polskim; Григорович А. И.: История 13-го драгунского Военного Ордена генерал-фельдмаршала графа Миниха полка. Petersburg: Альфарет, 2006. (ros.)

Przypisy

  1. GUS - Główny Urząd Statystyczny - Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 30 VI 2013 r.
  2. Adolf Pawiński, Mazowsze, Warszawa 1895, s. 38.
  3. Kazimierz Rymut: Nazwy miast Polski. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1987, s. 71. ISBN 83-04-02436-5.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 HISTORIA GARWOLINA (pol.). Urząd Miasta Garwolin. [dostęp 2013-08-29].
  5. Garwolin Dzieje Miasta i Okolicy, Książka i Wiedza, Warszawa 1990, str. 69
  6. 6,0 6,1 13-й Драгунский Военного Ордена Генерал-Фельдмаршала Графа Миниха полк. (ros.). narod.ru. [dostęp 2013-08-28].  Cytat: к 1892 г. - Полк расквартирован в г. Гарволин (Варшавский ВО)
  7. Andrzej Pepłoński "Wojna o tajemnice", Wydawnictwo Literackie 2011, str. 327
  8. 1 Pułk Strzelców Konnych Raszyńskich im. cesarza Napoleona I, Rocznik Oficerów Kawalerii 1930 s. 41.
  9. Jerzy Piesiewicz "Zamach na kata" Biuletyn Informacyjny Armii Krajowej, lipiec 2000 rok
  10. Tadeusz Sawicki-Front Wschodni a postanie warszawskie, PWN, Warszawa 1989, str. 26 i nast.
  11. Tadeusz Sawicki-Front Wschodni a postanie warszawskie, PWN, Warszawa 1989, str. 127
  12. NID: Rejestr zabytków nieruchomych, województwo mazowieckie. [dostęp 2013-08-28].
  13. Marian Jaworski – honorowy obywatel miasta Garwolina
  14. Ekscelencja ks. biskup Jan Mazur – honorowy obywatel miasta Garwolina
  15. Ks. prałat Bogdan Jacek Krawczyk – honorowy obywatel miasta Garwolina
  16. Jan Piesiewicz – honorowy obywatel miasta Garwolina
  17. Ks. Prałat Stanisław Józef Maksymowicz – honorowy obywatel miasta Garwolina
  18. Kalendarz mariawicki na rok 2013 (Felicjanów)
  19. Miasta partnerskie Garwolina

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Panorama Garwolina
Panorama Garwolina