Andrzej Szczypiorski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Andrzej Szczypiorski
Andrzej Szczypiorski.png
Data i miejsce urodzenia 3 lutego 1928[1]
Warszawa
Data i miejsce śmierci 16 maja 2000
Warszawa
Senator I kadencji
Przynależność polityczna Unia Demokratyczna
Okres urzędowania od 18 czerwca 1989
do 25 listopada 1991
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach
Grób Andrzeja Szczypiorskiego na warszawskim Cmentarzu Ewangelicko-Reformowanym

Andrzej Szczypiorski (ur. 3 lutego 1928[1] w Warszawie, zm. 16 maja 2000 tamże) – polski pisarz, scenarzysta, polityk, w czasie II wojny światowej żołnierz Armii Ludowej, uczestnik powstania warszawskiego, więzień obozu Sachsenhausen, od lat 70. działacz opozycji w PRL, senator I kadencji.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Dorastał w rodzinie ukształtowanej przez mieszczańskie i naukowe otoczenie. W czasie II wojny światowej studiował na tajnym uniwersytecie, współorganizowanym przez jego ojca Adama, socjalistycznego historyka i matematyka. W 1944 wziął udział w powstaniu warszawskim, został aresztowany i osadzony w obozie koncentracyjnym Sachsenhausen, gdzie przebywał do 1945.

W latach 1946–1947 studiował na Wydziale Konsularno-Dyplomatycznym Akademii Nauk Politycznych w Warszawie. W latach 1948–1951 pracował jako redaktor dziennika "Życie Warszawy", kierownik rozgłośni Polskiego Radia w Katowicach (1950–1955), w okresie 1951–1956 jako kierownik literacki Teatru Śląskiego im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach. W latach 1956–1958 był radcą ambasady PRL w Danii, następnie do 1964 redaktorem Polskiego Radia w Warszawie, a w okresie 1965–1975 tygodnika "Polityka", od 1971 do 1975 pisał dla miesięcznika "Odra" we Wrocławiu.

W 1952 miał miejsce jego debiut literacki w "Życiu Literackim". Pod pseudonimem Maurice S. Andrews napisał kilka powieści kryminalnych. Był członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.

Pod koniec lat 70. związał się z opozycją demokratyczną (KOR). Był też współpracownikiem Polskiego Porozumienia Niepodległościowego. Od 1977 publikował coraz częściej w gazetach opozycyjnych w obiegu podziemnym, co doprowadziło do jego internowania po ogłoszeniu w grudniu 1981 stanu wojennego. Po politycznych zmianach w Polsce w latach 1989–1991 jako reprezentant Komitetu Obywatelskiego (przystąpił do ROAD, zasiadał w radzie naczelnej tej partii[2]), a następnie Unii Demokratycznej, sprawował mandat senatora I kadencji. Działał na rzecz niemiecko-polskiego pojednania, w 1995 za podejmowane w tym zakresie starania otrzymał Federalny Krzyż Zasługi. Opowiadał się za pojednaniem i zbliżeniem polsko-żydowskim, stał na czele Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Izraelskiej (TPPI)[3].

Został pochowany na Cmentarzu Ewangelicko-Reformowanym w Warszawie.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

W swoich dziełach często ukazywał złożoność rzeczywistości i trudność w dokonywaniu wyborów moralnych, zwłaszcza w sytuacjach ekstremalnego zagrożenia życia. Najbardziej znanym dziełem Andrzeja Szczypiorskiego jest powieść pod tytułem Początek (w Niemczech wydana pod tytułem Piękna pani Seidenman), której nie chciano opublikować w Polsce, wydał ją natomiast w 1986 Instytut Literacki w Paryżu. Opisuje ona losy grupy mieszkańców Polski w czasie wojny, jak i po niej. Jednym z wątków jest historia pani Seidenman, która została zadenuncjowana przez kolaboranta Bronka Blutmana, a następnie ocalona przez polskich przyjaciół przy pomocy Niemca. W swoich innych publikacjach przedstawiał on losy pułkownika von Stauffenberga jako niemieckiego bohatera i "człowieka honoru".

Piętnował w swoich wypowiedziach i publikacjach wady Polaków[4], krytykował też działalność Kościoła katolickiego[5].

Nagrody[edytuj | edytuj kod]

Był m.in. laureatem nagrody ZAiKS-u za twórczość radiową (1963), Nagrody Polskiego PEN Clubu (1972), austriackiej nagrody państwowej w dziedzinie literatury europejskiej za całokształt twórczości (1988), Nagrody im. Herdera (1994), nagrody "Złotego Pióra" za zasługi w zbliżaniu narodów niemieckiego i polskiego (1998).

Polska Fundacja Dzieci i Młodzieży, której był przewodniczącym, przyznaje od 2000, dla uczczenia jego pamięci, Nagrodę im. Andrzeja Szczypiorskiego. Pierwszy raz nagroda została przyznana Marzenie Łotys, przewodniczącej Stowarzyszenia Edukacja Inaczej.

Wybrane publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • 1961: Czas przeszły, Iskry, Warszawa
  • 1966: Podróż do krańca doliny, Iskry, Warszawa
  • 1967: Karol Świerczewski-Walter: w 20 rocznicę śmierci, Warszawa
  • 1968: Niedziela, godzina 21.10: wybór felietonów radiowych, 1964-1967 Warszawa
  • 1971: Msza za miasto Arras, Czytelnik, Warszawa
  • 1983: Z notatnika stanu wojennego, Polonia, Londyn
  • 1986: Początek, Instytut Literacki, Paryż
  • 1990: Amerykańska whiskey i inne opowiadania, Kantor Wydawniczy SAWW, Poznań
  • 1991: Noc, dzień i noc, Kantor Wydawniczy SAWW, Poznań
  • 1994: Autoportret z kobietą, Kantor Wydawniczy SAWW, Poznań
  • 1999: Gra z ogniem, Sens, Poznań

Przypisy

  1. 1,0 1,1 W wielu źródłach (np. w encyklopedii wydawanej przez PWN]) podawany jest rok urodzenia 1924, co zostało sprostowane przez Andrzeja Szczypiorskiego w 1999 (zob. Andrzej Szczypiorski w bazie filmpolski.pl lub Mariusz Kubik, Portrety pisarzy: Andrzej Szczypiorski, czyli o pisarstwie tworzonym z pasją, "Gazeta Uniwersytecka UŚ" nr 9(76)/2000).
  2. Powołanie Unii Demokratycznej. Tadeusz Mazowiecki przewodniczącym UD. uw.org.pl. [dostęp 19 grudnia 2011].
  3. Modlitwa i kwiaty dla ofiar getta, "Fołks-Sztyme", nr 18 z 4 maja 1990, s. 1
  4. Pisał m.in.: Cechy charakterystyczne społeczeństwa polskiego to: alkoholizm, nieuczciwość, brak tolerancji względem inaczej myślących, nieposzanowanie pracy, zarówno cudzej jak i własnej. Wypadałoby zapytać, czy takiemu społeczeństwu przysługuje miano chrześcijańskiego. ([w:] Tygodnik "Christ in der Gegenwart", op. cit. Waldemar Łysiak: Rzeczpospolita kłamców. Salon. Warszawa: Wydawnictwo "Nobilis", 2004, s. 313. ISBN 83-917612-5-8.)
  5. Kościół rzymski nie był bez ciężkiej winy. Jeśli istnieje w ogóle jakaś dialektyka historii, to w jej świetle można by zaryzykować pogląd, że naród niemiecki wziął na siebie wykonanie tej zbrodni, która się przewijała przez stulecia w brudnych, złych snach chrześcijańskiej Europy. ([w:] Z notatnika stanu rzeczy. Warszawa: Niezależna Oficyna Wydawnicza, 1989, s. 166.)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Literatura uzupełniająca[edytuj | edytuj kod]