Arkebuz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Arkebuz z zamkiem kołowym, przełom XVI/XVII wieku
Arkebuz niemiecki (hakenbüchse) z roku 1425
Arkebuzy z XVII w. z Edo (Japonia)

Arkebuz (spotykano również nazwy: arkabuz, harkabuz, harkebuz) – dawna broń strzelecka używana od trzeciego dziesięciolecia XV do początku XVII wieku. Była to długa ręczna broń palna gładkolufowa kalibru około 10-20 mm, pierwotnie zaopatrzona w zamek lontowy (arkebuzów z takimi zamkami używali konkwistadorzy hiszpańscy na początku XVI wieku). Od I połowy XVI wieku stosowano także zamek kołowy.

Arkebuzy były rozwinięciem rusznicy, samopału i hakownicy. Z biegiem czasu, z powodu mniejszej skuteczności i donośności zostały niemal całkowicie wyparte przez muszkiety. Arkebuzy były jednak lżejsze od muszkietów i dlatego nie używano do nich forkietów. Prowadzono z nich ogień celny i skuteczny na nieco ponad 100 m[1]. Z początkiem XVI wieku pojawiają się arkebuzy o gwintowanej lufie. Np. niemiecki arkebuz z zamkiem kołowym z Muzeum Wojska Polskiego (nr inw. 24221x) datowany na poł. XVI wieku; kaliber 16 mm długość 93 cm, masa 3,18 kg[2].

Oddziały jazdy uzbrojonej w arkebuzy nazywano arkebuzerami (lub arkebuzyerami). Nazwa pochodzi od francuskiego arquebuse. Według historyka wojskowości Konstantego Górskiego (1826-1898) wywodzi się to z włoskich słów arco - łuk i buse - lufa. Jednak według Władysława Kopalińskiego[3] nazwa pochodzi z flamandzkiego hakebuse - hake - hak i buse - puszka, lufa - niem. Hakenbüchse (hakownica)[4].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Polskie tradycje wojskowe. s. 189.
  2. Zdzisław Żygulski jun.: Stara broń w polskich zbiorach" str.199
  3. W. Kopaliński, s. 45
  4. Etymologia słowa arkebuz

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Konstanty Górski: Historya artyleryi polskiej, Kurpisz s.a. 2004, ISBN: 83-88841-85-8.
  • Władysław Kopaliński: Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych, Wiedza Powszechna, Warszawa 1994, ISBN 83-214-0839-7.
  • Zdzisław Żygulski jun.: Stara broń w polskich zbiorach" KAW Warszawa 1984, ISBN 83-03-00357-7
  • Polskie tradycje wojskowe.. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1990. ISBN 8311076758.