Garłacz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy broni palnej. Zobacz też: garłacz (ujednoznacznienie).
Garłacz z zamkiem skałkowym
Turecki garłacz z zamkiem kapiszonowym, I poł. XIX w

Garłacz (gardłacz, szturmak albo tromblon)odprzodowa broń palna wyposażona w lufę z rozszerzeniem przy wylocie. Garłacze miały wymiary pośrednie pomiędzy pistoletami, a karabinkami i mogły strzelać kulami, siekańcami lub grubym śrutem ołowianym. Pocisków z innych materiałów nie stosowano, ponieważ mogły one zniszczyć wykonaną najczęściej z mosiądzu lufę. Długość garłacza nie przekraczała najczęściej 50 cm[1]. Na zachodzie Europy garłacz nosił nazwę tromblonu, broń wojskowa zaś eskopety, a garłacz używany w marynarce, mający od spodu trzpień do osadzania garłacza na podstawie, nosił nazwę espingoli[2]

Garłacz został skonstruowany w XVI wieku w Holandii[3] jako broń dla marynarzy. Rozszerzenie wylotu lufy (zwane trąbą) miało ułatwić ładowanie broni na rozchwianym pokładzie, uważano także, że takie rozszerzenie zwiększa rozrzut śrutu. W rzeczywistości rozszerzenie nie ma wpływu na rozrzut[3]. Łatwość ładowania i możliwość zamiennego używania kul i śrutu sprawił, że garłacze rozpowszechniły się w Europie. Trafiły między innymi do uzbrojenia włoskiej lekkiej jazdy, załóg weneckich galer i hiszpańskich strzelców.[1] Później stały się głównie bronią jazdy, i w tej roli rozpowszechniły się na Bliskim Wschodzie, Persji i na Kaukazie[3].

Garłacze były do końca XVIII wieku używane jako broń wojskowa[1], używana podczas walk w tłumie, czy podczas abordaży. Później garłacz stał się głównie bronią cywilną, używaną do samoobrony. Późne garłacze używane w Wielkiej Brytanii były mniejsze i były wielkości pistoletów. Z czasem zanikła także trąba i lufa zaczęła mieć jednakowy kaliber wzdłuż całej długości, a trąbę zaczęły imitować pierścienie na końcu lufy[3].

Garłaczem karabinowym nazywano w I połowie XX wieku granatnik nasadkowy.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Włodzimierz Kwaśniewicz: 1000 słów o dawnej broni palnej. Warszawa: Wydawnictwo MON, 1987. ISBN 83-11-07350-3.
  2. Encyklopedia techniki wojskowej. Warszawa: Wydawnictwo MON, 1987. ISBN 83-11-07275-2.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Frederick Myatt: Pistolety i rewolwery : ilustrowana historia broni krótkiej od szesnastego wieku do czasów współczesnych : ilustrowana encyklopedia. Wydawnictwo Espadon, 1993. ISBN 83-85489-06-1.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Włodzimierz Kwaśniewicz: 1000 słów o dawnej broni palnej. Warszawa: Wydawnictwo MON, 1987. ISBN 83-11-07350-3.
  • Encyklopedia techniki wojskowej. Warszawa: Wydawnictwo MON, 1987. ISBN 83-11-07275-2.
  • Frederick Myatt: Pistolety i rewolwery : ilustrowana historia broni krótkiej od szesnastego wieku do czasów współczesnych : ilustrowana encyklopedia. Erenfeicht, L. (tłumacz); Matuszewski, R. (konsultant). Warszawa: Wydawnictwo Espadon, 1993. ISBN 83-85489-06-1.