Balthasar Neumann

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Balthasar Neumann
Balthasar Neumann 50 DM.jpg
Podobizna na banknocie 50-markowym
Data i miejsce urodzenia przed 30 stycznia 1687
Cheb
Data i miejsce śmierci 19 sierpnia 1753
Würzburg
Dziedzina sztuki Architektura
Styl barok
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons
Rzeźba przedstawiająca Balthasara Neumanna
B. Neumann: rezydencja w Würzburgu
B. Neumann: bazylika Czternastu Świętych Wspomożycieli (niem. Vierzehnheiligen) koło Bad Staffelstein,
B. Neumann: kościół opactwa w Neresheim
Znaczek pocztowy z 1961 r. z portretem Balthasara Neumanna

Johann Balthasar Neumann (ur. przed 30 stycznia 1687 (data chrztu) w Chebie, zm. 19 sierpnia 1753 w Würzburgu) – niemiecki budowniczy i inżynier wojskowy, jeden z głównych architektów baroku i rokoko w Niemczech.

Najsłynniejsze dzieła: rezydencja w Würzburgu, pałace w Bruchsal i Werneck, kościół pielgrzymkowy Czternastu Świętych Wspomożycieli koło Bad Staffelstein, kościoły w Neresheim i w Schöntal.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Johann Balthasar Neumann pochodził z rodziny sukienników[1]. W 1700 rozpoczął naukę odlewnictwa u swojego ojca chrzestnego, Balthasara Platzera, w Chebie. Na początku XVIII w. przeszedł do pracowni Sebalda Kocha w Würzburgu, gdzie otrzymał świadectwo ukończenia terminu jako rusznikarz.

W 1712 wstąpił jako szeregowiec do würzburskiej artylerii, co otworzyło mu drogę do studiów inżynieryjnych[1]. Neumann wyspecjalizował się w sztuce budowy fortyfikacji.

Od 1714 był w służbie würzburskiej kapituły katedralnej. W latach 1717–1718 przebywał z wojskami würzburskimi w Austrii i na Węgrzech[1], gdzie prawdopodobnie brał udział w budowaniu umocnień Belgradu. W Wiedniu zapoznał się z barokowymi dziełami Johanna Bernharda Fischera von Erlacha oraz Johanna Lucasa von Hildebrandta. Podróż do Mediolanu umożliwiła mu zapoznanie się z pracami Guarino Guarinis, co prawdopodobnie miało wpływ na jego późniejszy sposób wykorzystania przestrzeni. Neumann pracował pod kierunkiem budowniczych Andreasa Müllera oraz Josepha Gresinga.

W 1719 książę biskup Johann Philipp Franz von Schönborn powołał młodego Neumanna na głównego budowniczego rezydencji w Würzburgu[1]. Powołanie to Neumann zawdzięczał w dużej mierze księciu Moguncji Lotharowi Franzowi von Schönbornowi, który już w 1715 zwrócił uwagę na talent młodego architekta.

W czasie prac nad rezydencją Neumann współpracował z doświadczonymi architektami Maximilianem von Welschem, braćmi von Erthal oraz Ritterem von Gronesteyn, którzy zapoznali go z francuskimi pracami wczesnego klasycyzmu.

W związku z budową rezydencji Neumann udał się na studia do Paryża[1]. Podróż wiodła przez Mannheim, Bruchsal, Strasburg i Nancy. We Francji Neumann nawiązał kontakt z Robertem de Cotte, pierwszym budowniczym króla francuskiego. Z Germainem Boffrandem, innym wielkim architektem Paryża, Neumann rozwinął swoje pomysły na budowę ogromnych klatek schodowych.

W 1724 Neumann awansował na stopień majora. Poprzez małżeństwo z Marią Ewą Engelbertą Schild, córką tajnego radcy Franza Ignaza Schilda, zdobył dostęp do wpływowych osobistości miasta i biskupstwa.

W 1729 został podpułkownikiem oraz zastąpił Maximiliana von Welscha na stanowisku głównego budowniczego w Bambergu, drugim biskupstwie nowego würzburskiego księcia biskupa Friedricha Karla von Schönborn.

W 1731 otrzymał specjalnie dla niego przygotowaną katedrę budownictwa cywilnego i militarnego na uniwersytecie w Würzuburgu. W 1741 został pułkownikiem, osiągając tym samym najwyższy stopień wojskowy możliwy dla niego do osiągnięcia.

Wskutek polityki Schönbornów, obsadzających wszystkie okoliczne biskupstwa członkami rodziny Schönbornów, wpływy Neumanna sięgnęły Spiry, Konstancji i Trewiru. Nawet koloński książę arcybiskup Klemens August Wittelsbach (1700–1761) zlecał mu prace.

Od 1723 Neumann był członkiem biskupiej komisji budowlanej, której przewodniczył od 1725. Jako główny budowniczy katedry osiągnął znaczącą pozycję w zakresie architektury i budownictwa w Würzburgu. Jego pozycją nie zachwiała nawet krótka utrata urzędu głównego budowniczego na rzecz Anselma Franza von Ingelheima.

Ponadto Neumann odnosił sukcesy jako niezależny przedsiębiorca. Był właścicielem huty szkła w Schleichach (obecnie Fabrikschleichach, gmina Rauhenebrach) oraz szlifierni szkła w Würzburgu. Produkował nie tylko na potrzeby własnych projektów, ale też i na eksport.

Pod koniec życia, na zlecenie cesarza Franciszka I Lotaryńskiego Neumann naszkicował plany nowej klatki schodowej dla wiedeńskiego Hofburga[1]. Uważa się, że jest to jedna z najwspanialszych barokowych klatek schodowych na świecie, podobnie jak projekty dla rezydencji w Stuttgarcie (1747–1749), Karlsruhe (1750–1751) czy Schwetzingen (1752).

Neumann zmarł w Würzburgu jako pułkownik artylerii i główny budowniczy biskupów würzburskich.

Wybrane dzieła[edytuj | edytuj kod]

Współpracownicy[edytuj | edytuj kod]

  • Johannes Seiz (1717–1779)
  • Johann Thomas Nissler (1713–1769)

Uznanie zasług[edytuj | edytuj kod]

  • Portret Neumanna znalazł się na znaczku pocztowym o nominale 25 fenigów w 1961. Później jego podobizna została zamieszczona w serii Wielkich Niemców (niem. Bedeutende Deutsche).
  • Z okazji 225 rocznicy śmierci Neumanna, 16 sierpnia 1978, wydano 5-markową monetę pamiątkową.
  • Portret Neumanna oraz podobizny jego największych dzieł znalazły się na banknotach 50-markowych ostatniej serii.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Thomas Korth: Neumann, Balthasar. W: Neue Deutsche Biographie. T. 19. 1999, s. 140-142. (niem.)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Max H. von Freeden: Balthasar Neumann. Leben und Werk. Monachium: Deutscher Kunstverlag, 1981. ISBN 3-422-00118-2.
  2. Wilfried Hansmann: Balthasar Neumann. Kolonia: DuMont, 1993. ISBN 3-8321-7167-3.
  3. Eugen Ortner: Der Barockbaumeister Balthasar Neumann. Eine Biographie. Bindlach: Gondrom-Verlag, 1989. ISBN 3-8112-0625-7.
  4. Bernhard Schütz: Balthasar Neumann. Freiburg/B.: Herder, 1988. ISBN 3-451-20614-5.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg