Bodhisattwa

Boddhisattva Mandźuśri (Monju), Japonia

Bodhisattwa (skt. बोधिसत्त्व dosł. oświecona istota, tyb. ciangciub sempa བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་– bohater umysłu oświecenia, chiń. púsà 菩薩, kor. posal 보살, jap. bosatsu, wiet. bồ tát) - w buddyzmie tradycji mahāyāna istota, która przez systematyczne ćwiczenie wyzwalających działań (skt. paramita) dąży do stanu buddy, kierując się altruistyczną motywacją przynoszenia pożytku innym.

• bodhi = oświecona
• sattwa = istota, esencja

Według popularnych, powierzchownych opinii bodhisattwa świadomie rezygnuje z wkroczenia do pełnej nirwany, dopóki nie wyzwoli wszystkich istot. Jest to jednak pogląd błędny, niezgodny z naukami buddyzmu mahajany. "Rezygnacja z własnego oświecenia" ma charakter dydaktyczny i symboliczny, obrazując wagę altruistycznej motywacji ponad własne osiągnięcia. Według nauk mahajany istnieje 10 kolejnych poziomów bodhisattwy, na których coraz głębiej rozpoznaje on swoją jedność ze wszystkimi istotami i zjawiskami oraz brak rzeczywistej natury tych zjawisk (pustość). Ukoronowaniem tej ścieżki jest stan buddy, czyli pełne oświecenie. Według tej nauki budda ma największe możliwości przynoszenia pożytku istotom, a nirwana nie jest egoistycznym przeżywaniem wyzwolenia z dala od istot i świata (jak naucza się na poziomie nauk buddyzmu Małej Drogi), lecz jest równoznaczna z całkowicie spontanicznym i bezwysiłkowym działaniem dla dobra wszystkich.

W buddyzmie theravady istnieje pojęcie "bodhisatta", co oznacza "Przyszły Budda" (dosł. "Szukający Oświecenia"). Bodhisattą zostaje istota, która osiągnęła doskonałość w dziesięciu cnotach (pali. parami - które są nieco inne niż mahajanistyczne) oraz złożyła ślubowanie bodhisatty.

Najbardziej znani bodhisattwowie

• Awalokiteśwara (chin. 觀世音 Guanyin, jap. Kannon, kor. Kwan Seum Bosal) – bodhisattwa uosabiający wielkie współczucie
• Mandziuśri (chin. 文殊師利 Wenshu, jap. Monju, kor. Munsusari Bosal) – bodhisattwa uosabiający wielką mądrość
• Samantabhadra (chin. 普賢 Puxian, jap. Fugen, kor. Pohyon Bosal) – bodhisattwa uosabiający wspaniałe czyny
• Kszitigarbha (chin. 地藏 Dìcáng, jap. Jizō, kor. Chijang Bosal) – bodhisattwa wyzwolenia z cierpienia; strażnik martwych dzieci (urodzonych nieżywych lub po aborcji), kobiet w ciąży, strażaków, podróżników i pielgrzymów.

Buddyzm tybetański uważa za bodhisattwów współcześnie żyjących mistrzów buddyjskich m.in. Dalajlamę, Karmapę, Szamarpę.