Dalajlama

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Tenzin Gjaco - obecny Dalajlama XIV

Dalajlama (tyb.: ཏཱ་ལའི་བླ་མ་, Wylie: taa-la'i bla-ma, ZWPY: Dalai Lama) – przedstawiciel szkoły gelug – jednej z czterech największych szkół buddyzmu tybetańskiego. Buddyści tybetańscy uważają dalajlamę za manifestację bodhisattwy współczucia Awalokiteśwary, który odradza się, aby udostępniać wyzwalające z cierpienia nauki innym czującym istotom.

Określenie dalajlama pochodzi z połączenia słów ta-le (ocean) i bla-malama. Tytuł dalajlamy nadał lamie Sonam Gjaco (bSod-nams-rgya-mtsho, Sönam Gjaco; 15431588), ówczesnemu przywódcy tybetańskiej tradycji buddyjskiej gelug, wódz Mongołów, Altan-chan podczas ich spotkania w 1578 roku. Tytuł ten miał oznaczać lamę (o mądrości) jak ocean.

Retrospektywnie tytułu tego używa się w odniesieniu do Gedun Druba (dGe-'dun-grup), czyli Dalajlamy I oraz Gedun Gjatso (dGe-'dun-rgya-mtsho), Dalajlamy II – poprzedzających Sonam Gjaco zwierzchników klasztoru Drepung, Sera i Taszilhunpo. Sami Tybetańczycy używają w odniesieniu do dalajlamy (a często i innych najważniejszych inkarnacji tybetańskich – np. karmapy) terminu Gjalła Rinpocze (rgyal-ba-rin-po-che) – Zwycięski Rinpocze.

Według buddyzmu tybetańskiego dalajlama jest jednym z tulku – istot, które po śmierci świadomie wybierają swoje kolejne wcielenie. Dalajlamowie wielokrotnie przepowiadali za życia, gdzie narodzi się ich następna inkarnacja. Tym samym, zgodnie z tybetańskim światopoglądem, jest tylko jeden dalajlama, a kolejne numery oznaczają jedynie kolejne wcielenia tej samej osoby. Dalajlamowie wraz z panczenlamami stanowią najbardziej znaczącą historyczną linię przekazu nauk tantrycznych w szkole gelug będąc sobie wzajemnie nauczycielami, mistrzami i wychowawcami w kolejnych odrodzeniach.

Od 1751, do 1950 kolejni dalajlamowie byli świeckimi władcami Tybet, od 1912 roku faktycznie niepodległego. Po tym czasie dalajlama nadal jest świeckim przywódcą Tybetańczyków poprzez Centralny Rząd Tybetański, tj. tybetański rząd na uchodźstwie z siedzibą w Dharamsali w Indiach.

Lista dalajlamów[edytuj | edytuj kod]

Nr Tytuł Grafika Okres życia Okres sukcesji Język tybetański/Transliteracja Wyliego Pinyin tybetański Inne transkrypcje
1.
Gendun Drup
1Dalai.jpg
1391–1474
?
དྒེ་འདུན་འགྲུབ་
dge ‘dun ‘grub
Gêdün Chub
Gedun Drub, Gedün Drup, Gendun Drup
2.
Gendun Gjaco
2Dalai.jpg
1475–1541
?
དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོ་
dge ‘dun rgya mtsho
Gêdün Gyaco
Gedün Gyatso, Gendün Gyatso
3.
Sonam Gjaco
3Dalai.jpg
1543–1588
1578–1588
བསོད་ནམས་རྒྱ་མཚོ་
bsod nams rgya mtsho
Soinam Gyaco
Sönam Gyatso
4.
Jonten Gjaco
4Dalai.jpg
1589–1616
?
ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོ་
yon tan rgya mtsho
Yoindain Gyaco
Yontan Gyatso
5.
Lobsang Gjaco
5Dalai.jpg
1617–1682
1642–1682
བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་
blo bzang rgya mtsho
Lobsang Gyaco
Lobzang Gyatso, Lopsang Gyatso
6.
Cangjang Gjaco
6Dalai.jpg
1683–1706
? –1706
ཚང་དབྱངས་རྒྱ་མཚོ་
tshang dbyangs rgya mtsho
Cangyang Gyaco
7.
Kelzang Gjaco
7Dalai.jpg
1708–1757
1751–1757
བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་
bskal bzang rgya mtsho
Gaisang Gyaco
Kelsang Gyatso, Kalsang Gyatso
8.
Jamphel Gjaco
8Dalai.jpg
1758–1804
1786–1804
བྱམས་སྤེལ་རྒྱ་མཚོ་
byams spel rgya mtsho
Qambê Gyaco
Jampel Gyatso, Jampal Gyatso
9.
Lungtok Gjaco
9Dalai.jpg
1806–1815
1808–1815
ལུང་རྟོགས་རྒྱ་མཚོ་
lung rtogs rgya mtsho
Lungdog Gyaco
Lungtog Gyatso
10.
Cultrim Gjaco
10Dalai.jpg
1816–1837
?
ཚུལ་ཁྲིམ་རྒྱ་མཚོ་
tshul khrim rgya mtsho
Cüchim Gyaco
Tshültrim Gyatso
11.
Khedrup Gjaco
11thDalaiLama1.jpg
1838–1856
1844–1856
མཁས་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ་
mkhas grub rgya mtsho
Kaichub Gyaco
Kedrub Gyatso
12.
Trinlej Gjaco
12thDalai Lama.jpg
1857–1875
1873–1875
འཕྲིན་ལས་རྒྱ་མཚོ་
‘phrin las rgya mtsho
Chinlai Gyaco
Trinle Gyatso
13.
Thubten Gjaco
13th Dalai Lama Thubten Gyatso.jpg
1876–1933
1895–1933
ཐུབ་བསྟན་རྒྱ་མཚོ་
thub bstan rgya mtsho
Tubdain Gyaco
Thubtan Gyatso, Thupten Gyatso
14.
Tenzin Gjaco
Dalai Lama 1430 Luca Galuzzi 2007crop.jpg
1935-
1950– (od 1959 na uchodźstwie)
བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ་
bstan ‘dzin rgya mtsho
Dainzin Gyaco
Tenzing Gyatso

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]