Carnuntum

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ruiny łaźni - obecnie została ona odbudowana
Heidentor - w dolnej części widoczna rekonstrukcja oryginalnego wyglądu bramy
Pannonia w II wieku n.e.
Plan obozu wojskowego w Carnuntum
Współczesny plan ruin

Carnuntum - rzymski obóz wojskowy oraz stolica rzymskiej prowincji Panonia, a od II wieku Górnej Pannoni (Pannonia Superior), położony nad Dunajem. Obecnie znajduje się w północno-wschodniej Austrii, 10 km od granicy ze Słowacją. Pierwotnie była to osada Celtów, od której Rzymianie przejęli nazwę (prawdopodobnie pochodzi od słowa Kar lub Karn, oznaczającego kamień lub kupę kamieni). Początkowo pisane było przez "K".

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy raz wspomniane w 6 n.e., kiedy w czasie wypraw przeciw Markomanom bazę miał tutaj przyszły cezar Tyberiusz. Większe wojskowe osadnictwo rzymskie datowane jest na lata 40/50 I wieku. Obóz (castra) był w pierwszym okresie drewniano-ziemny, a od czasów Wespazjana głównym budulcem został kamień. Początkowo stacjonował tutaj legion X (Legio X Gemina), później legion XV (Legio XV Apollinaris). Za czasów Trajana do obozu przeniesiono legion XIV (Legio XIIII Gemina Martia Victrix). Wkrótce obok obozu powstała osada wojskowa.

Obóz stał się ważną częścią limesu (Limes Romanus), chroniącego cesarstwo przed ludami barbarzyńskimi. Od wschodniej strony osłaniał go obóz Gerulata, znajdujący się współcześnie na przedmieściach Bratysławy. Na początku II wieku staje się stolicą nowo utworzonej prowincji Górnej Pannoni. Cesarz Hadrian podwyższył rangę znajdującej się przy obozie osady cywilnej do municypium (Municipium Aelium Carnuntum). Podczas wojen z Markomanami w latach 70. II wieku w Carnuntum przebywał cesarz Marek Aureliusz - mieściła się tutaj jego główna siedziba. W 194 Septymiusz Sewer nadał Carnuntum tytuł colonia (Colonia Septimia Aurelia Antoniniana Carnuntum), łącząc obóz oraz obie osady - cywilną i wojskową - w jeden organizm. W 260 miejscowe legiony obwołały cesarzem Regaliana, który jednak panował faktycznie tylko w Pannoni.

Od czasów Domicjana do Galienusa na południowy wschód od obozu legionowego znajdował się też mniejszy obóz jazdy, konstrukcji ziemno-drewnianej. Stacjonowała tam m.in. ala I Tungrorum Frontoniana i I Pannoniorum Tampiana, a po przekształceniu w obóz kamienny ala I Thracum victrix.

Świadectwem potęgi Carnuntum jest fakt, że w 308 odbyło się w nim spotkanie trzech cesarzy - Dioklecjana, Maksymiana i Galeriusa, na którym dyskutowano o przyszłym modelu rządów w imperium.

W IV wieku Carnuntum przeżywało ciężki okres najazdów ludów barbarzyńskich - w tym czasie stolicę przeniesiono do spokojniejszej, niedalekiej Vindobony (dzisiejszy Wiedeń). W ciągłych odbudowach próbował je wspomagać cesarz Walentynian I, ale nigdy nie zdołało już powrócić do dawnej świetności. Cywile powoli opuszczali ośrodek, przenosząc się do Italii lub do innych prowincji. W 395 zniszczyli je Markomanowie, a ostateczny kres resztek osadnictwa przyniosły najazdy Madziarów w IX wieku.

Wykopaliska archeologiczne rozpoczęły się pod koniec XIX stulecia - austriaccy badacze odkryli do dnia dzisiejszego 3/4 dawnego kompleksu.

Osada wojskowa i cywilna[edytuj | edytuj kod]

Położone na szlaku bursztynowym Carnuntum przez wiele dziesiątek lat przeżywało rozkwit gospodarczy i było silnie promieniującym centrum rzymskiej kultury. W II wieku mogło w nim mieszkać 40 tysięcy osób (Rzymian oraz przedstawicieli miejscowych ludów).

Przy obozie wojskowym istniała osada dla rodzin żołnierzy oraz osób świadczących usługi wojsku (Canabae). Znajdował się w niej amfiteatr na 7 tysięcy widzów, na którym można było odgrywać również bitwy morskie.

Osada cywilna (Vicus) powstała została prawdopodobnie za rządów cesarza Domicjana. Założyli ją obywatele rzymscy, głównie kupcy, którzy prowadzili interesy w Pannoni. Jak przystało na miejsce wysokiej rangi posiadało duże łaźnie, forum, świątynie (w tym najważniejszą, poświęconą Jowiszowi, ale również Wenus oraz Mitrze - mithraeum), a także amfiteatr cywilny na 13-15 tysięcy widzów, który w pierwszej połowie IV w. został zamknięty i powstał w jego miejscu kościół. Działały w niej liczne zakłady rzemieślnicze i produkcyjne; słynęła zwłaszcza z cegielni (jedna nazywała się Valeria Constantia). Pod ulicami osady znajdowała się kanalizacja.

W latach 50. IV wieku w osadzie cywilnej stanął łuk triumfalny chwalący cesarza Konstantyna II (popularnie określany jako Heidentor - Pogańska Brama). Jest to ostatnie świadectwo aktywności mieszkańców podupadającego miasta.

Carnuntum dzisiaj[edytuj | edytuj kod]

Park Archeologiczny - po lewej stronie odbudowane łaźnie publiczne, po prawej villa urbana. Po środku ruiny tzw. Valetudinarium, obiektu, którego przeznaczenia ostatecznie nie ustalono, ale najprawdopodobniej był to budynek zajazdu z pokojami noclegowymi lub kryte targowisko/market.

W Petronell-Carnuntum, na terenie dawnej osady cywilnej, znajduje się się Park Archeologiczny (Archäologischer Park Carnuntum). Turyści mogą zwiedzać odsłonięte resztki budynków i ulic. Największą atrakcją są kompletne budynki odbudowane techniką i z użyciem materiałów, jakich używano w czasach rzymskich. Są to:

  • tzw. dom Lucjusza - według inskrypcji na początku IV w. n. e. właścicielem był Lucius Maticeius Clemens, przedstawiciel rzymskiej klasy średniej.
  • villa urbana - powstała około 310 n.e., o powierzchni 600 metrów kwadratowych, reprezentacyjna, luksusowa willa należąca do klasy wyższej. Niektóre malowidła ścienne odtworzono na postawie znalezisk archeologicznych.
  • łaźnie publiczne/termy - powstały w II wieku n.e., funkcjonuje system grzewczy i wodociągowy. Są to jedyne w pełni działające na świecie rzymskie łaźnie, zrekonstruowane za pomocą starożytnej techniki budowlanej, stojące w oryginalnym miejscu.

Rekonstrukcja budynków była prowadzona w latach 2006-2011. Obecnie Park Archeologiczny odwiedza 250 tys. turystów rocznie. W pobliżu Parku można zobaczyć jeszcze odsłonięte resztki wielkich term (wcześniej błędnie określane jako ruiny pałacu), amfiteatr cywilny przy którym podczas badań gruntu i po wykonaniu zdjęć lotniczych odkryto pozostałości po szkole gladiatorów oraz Heidentor.

Z dawnej osady wojskowej pozostał tylko amfiteatr. W miejscowości Bad Deutsch-Altenburg ma siedzibę Museum Carnuntinum, otwarte w 1904 przez cesarza Franciszka Józefa I, w którym zgromadzono najcenniejsze pamiątki z wykopalisk. Kolejne muzeum działa w Hainburg an der Donau, które dokumentuje techniki rekonstrukcji użyte w Parku Archeologicznym.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons