Dębnik (województwo małopolskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Dębnik
Remiza OSP
Remiza OSP
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat krakowski
Gmina Krzeszowice
Liczba ludności (2011[1]) 104
Strefa numeracyjna (+48) 12
Kod pocztowy 32-065
Tablice rejestracyjne KRA
SIMC 0324122
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Dębnik
Dębnik
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Dębnik
Dębnik
Ziemia 50°09′37″N 19°40′14″E/50,160278 19,670556Na mapach: 50°09′37″N 19°40′14″E/50,160278 19,670556
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wjazd do miejscowości
Karmelicka Góra - kamieniołom
Kamieniołom Dębnik

Dębnikwieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie krakowskim, w gminie Krzeszowice przy drodze powiatowej nr 2126K. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krakowskiego.

Miejscowość położona jest na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej. Pobliskie tereny włączone zostały do obszaru chronionego Parku Krajobrazowego Dolinki Krakowskie. Miejscowość usytuowana jest w pobliżu dolinek: Doliny Eliaszówki i Doliny Racławki oraz klasztoru w Czernej. Wokół Dębnika rozciągają się wzgórza tzw. Marmurowe Wzgórza.

W miejscowości znajdują się kamieniołomy tzw. czarnego marmuru dębnickiego (w rzeczywistości wapieni), którego złoża eksploatowane były od średniowiecza. Marmur był szczególnie popularny w XVII i XVIII w., gdy zdobiono nim wiele barokowych kościołów w Polsce (np. klasztor w Czernej, będący właścicielem kamieniołomu).

W miejscowości znajduje się 85-letnia remiza miejscowej OSP.

Historia[edytuj | edytuj kod]

  • 1415 – dziedzic Trzebini Mikołaj Klauskezinger odkrył tutejszy marmur;
  • 1422 – ukazała się pierwsza wzmianka o tutejszej osadzie niemieckiego historyka niemieckiego Hartmana Schädela;
  • początek XVI w. – królową Bonę sprowadziła włoskich kamieniarzy;
  • początek XVII w. – zaczęto wysyłać marmur dębnicki do Warszawy, Bartłomiej Stopano i Szymon Spadi zostali pierwszymi dzierżawcami kamieniołomów;
  • 1628 – Agnieszka Firlejowa została właścicielką łomów (dzierżawcami pozostali w/w dwaj Włosi);
  • połowa XVII w. – zarządcą został Adam Negowicz;
  • 1661 – król Jan Kazimierz wydał przywilej kamieniarzom z Dębnika, zezwalający prowadzenie prace kamieniarskich na terenie Polski i na Litwie;
  • 1680 - z testamentu kamieniarza Adama Negowicza wynika, że duży majątek podarował plebanowi paczółtowickiemu, czemu ostro sprzeciwił się przeor klasztoru w Czernej o. Kryzus. Wtargnął on do domu zmarłego, pozabierał dobytek i efekcie doszło do gorszącego wieloletniego procesu[2];
  • 1681 – administratorem łomów został Stefan Bystrzycki, który w pobliskich Paczółtowicach założył szkołę kamieniarską;
  • 1689 – karmelici z Czernej wydzierżawili kamieniołomy na 20 lat mistrzom Pomanowi i Bielawskiemu;
  • 1710 – karmelici przejęli administrację nad kamieniołami;
  • 1718 – karmelici ponownie wydzierżawili kamieniołomy Jackowi Zagórskiemu, Stanisławowi Bielawskiemu i Wojciechowi Maciejewskiemu;
  • XVII/XVIII w. – wielkie zamówienia kamieniarskie dla krajowych i zagranicznych kościołów;
  • 1720 – potwierdzono przywileje przez króla Augusta II;
  • 1758 – ponowne potwierdzono je przez króla Augusta III;
  • 30 czerwca 1787 – odbyła się wizyta króla Stanisława Augusta Poniatowskiego;
  • 1787 – nastąpiła dzierżawa królewska; nowi włoscy kamieniarze to Domenico Schianta, Odoardo Gilli,Eliasz Galli i Leonardo Galli; nadzór sprawował ks. Sebastian Sierakowski;
  • 1794 – kierownikami łomu karmelitów zostali Leonard Galli, Mateusz Kuklewicz, Jan Galli i Ferdynand Kuhn;
  • 1820 – Piotr Steinkeller został kierownikiem łomu; nastąpiło bankructwo kamieniołomów;
  • 1893–1905 – nastąpiła dzierżawa łomów przez firmę Juliusz John i Spółka;
  • 1914 – rozpoczęto budowę cmentarza cholerycznego, gdzie pochowano kilku żołnierzy austriackich (przy skrzyżowaniu dróg do Krzeszowic i Paczółtowic);
  • 1925–1938 – dzierżawcą były Zakłady Terrabona i Terazzo "Schmaeidler" w Krzeszowicach;
  • 1931 – współdzierżawcą został Zakład artystyczno–kamieniarski braci Trembeckich w Krakowie;
  • 23 i 24 sierpnia 1944 – rozegrała się bitwa pomiędzy partyzantami polskimi i radzieckimi z Niemcami (pomnik w centrum wsi, mogiły na wzgórzu Góra Widoma);
  • 1945 – dzierżawcą kamieniołomu zostało Społeczne Przedsiębiorstwo Materiałów Budowlanych w Katowicach;
  • 1945 – nastąpiło upaństwowienie kamieniołomów (Śląskie Kamieniołomy w Świdnicy, potem Kieleckie Zakłady Kamienia Budowlanego i Krakowskie Zakłady Kamienia Budowlanego);
  • 1953 – rozpoczęto dokładne badania geologiczne łomów (szacowano wówczas zasoby na 768 tys. m3);
  • 29 grudnia 1961 – uchwalono decyzję o utworzeniu obszaru górniczego Dębnik (powierzchnia obszaru wydobywczego wynosiła 234 094 m3). Kamieniołom dostarczał kamień łamany dla oddziału przeróbczego w Krzeszowicach, gdzie wytwarzano z niego grysy do lastrika i mączkę do produkcji tynków trwałych. Bloki marmuru wysyłano do Kielc, gdzie przecinano je na płyty, z których elementy używano na budowle reprezentacyjne, m.in. Pałacu Kultury i Nauki, gmachu Sejmu, MDM, warszawskiego Zamku Królewskiego, ambasady chińskiej i innych warszawskich obiektów. Bloki marmuru wysyłano również do Włoch i Egiptu;
  • 1993 – zaprzestano wydobycia przemysłowego;
  • 2011 – funkcjonowały dwa małe prywatne łomy - na cele artystyczno-rzeźbiarskie[3].

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Przebieg szlaku szlak turystyczny żółty Dolinek Jurajskich: szlak prowadzi przez: Krzeszowice, Dolinę Eliaszówki, klasztor w Czernej, Dębnik, Dolinę Racławki, Paczółtowic, Żary, Szklary, fragment Doliny Będkowskiej, Dolinę Kobylańską, zabytkowy dwór z 3 ćw. XVIII w. w Karniowicach 26 km, Dolinie Bolechowickiej, Zelków, Wierzchowie, koło Jaskini Mamutowej i Jaskini Wierzchowskiej Górnej, Murowni , następnie przez Ojcowski Park Narodowy (węzeł szlaków), potem przez Dolinę Sąspowską, Sąspów, Kalinów, Maczugę Herkulesa, a szlak kończy swój bieg przy zamku w Pieskowej Skale.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Krzeszowice: Ludność - stan na dzień 31.12.2011 r.
  2. Osadnictwo i krajobraz, wyd. ZZJPK, Kraków, 1997, s. 13, ISBN 83-901471-7-3
  3. Historia zredagowana została głównie na podstawie materiału z książki Juliana Zinkowa, "Krzeszowice i okolice" s. 59 i 60, oraz na podstawie opracowania geologicznego "Obszar Górniczy Dębnik" Z.P.K.B.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Geomorfologia Polski, tom II, Warszawa 1986.
  • R. Gradziński, Przewodnik geologiczny o okolicach Krakowa, Warszawa 1972.
  • J. Kiryk, Rudawa wieś podkrakowska, 1986.
  • Marian Książkiewicz Dębnik – wielowiekowa eksploatacja łomów marmuru, 1996
  • Obszar Górniczy Dębnik dla złoża wapienia zbitego, Zrzeszenie Przemysłu Kamienia Budowlanego, 3.11.1961.
  • Okręgowy Urząd Górniczy w Krakowie i Ministerstwo Budownictwa Przemysłu Materiałów Budowlanych, Decyzja o utworzeniu obszaru górniczego Dębnik, 29.12.1961.
  • Przedsiębiorstwo Geologiczne Surowców Skalnych w Krakowie, Dokumentacja geologiczna, 29.07.1960
  • Julian Zinkow, Krzeszowice i okolice, W-wa Kraków: PTTK Kraj, 1988.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]