Edredon zwyczajny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Edredon zwyczajny
Somateria mollissima[1]
(Linnaeus, 1758)
Samiec i samica
Samiec i samica
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd neognatyczne
Rząd blaszkodziobe
Rodzina kaczkowate
Rodzaj Somateria
Gatunek edredon zwyczajny
Synonimy
  • Anas mollissima Linnaeus, 1758[2]
  • Eider mollissimus (Linnaeus, 1758)[3]
Podgatunki
  • S. m. v-nigrum Bonaparte & G. R. Gray, 1855
  • S. m. borealis (C. L. Brehm, 1824)
  • S. m. sedentaria Snyder, 1941
  • S. m. dresseri Sharpe, 1871
  • S. m. faeroeensis C. L. Brehm, 1831
  • S. m. mollissima (Linnaeus, 1758)
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło edredon w Wikisłowniku
Samiec w szacie godowej

Edredon zwyczajny, edredon[5], kaczka edredonowa[6], miękkopiór[7] (Somateria mollissima) – gatunek dużego ptaka wodnego z rodziny kaczkowatych (Anatidae).

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Wyróżniono kilka podgatunków S. mollissima[8][9][10]:

Kaczka z młodymi

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Cechy gatunku 
To największa nurkująca kaczka. Charakteryzuje się wyraźnym dymorfizmem płciowym. Samiec w szacie godowej ma wierzch głowy granatowoczarny z podłużną, pośrodkową białą linią. Na karku i policzku zielone plamy rozdzielone pasmem białych piór. Reszta głowy, szyja, pierś i grzbiet białe. Brzuch, pokrywy nad- i podogonowe i ogon granatowoczarne. Dziób i nogi oliwkowożółte. Biały grzbiet i czarny brzuch kaczora są niepowtarzalnym wśród kaczek upierzeniem godowym samca. W szacie spoczynkowej ma głowę i szyję ciemnobrązową, piersi i grzbiet w białe plamki, a resztę ciała czarną. Samica brązowa z ciemnymi poprzecznymi prążkami na całym ciele. Młode podobne do samicy z już charakterystycznym profilem głowy, ale mają ciemniejsze grzbiety i szarawe brzuchy. Edredony mają charakterystyczny wygląd głowy: obserwowane z boku, grzbiet dzioba i czoło tworzą linię prostą. Mocny dziób służy do odrywania od dna wodnych zwierząt i miażdżenia ich muszli i pancerzy. Między podgatunkami istnieją drobne różnice w kolorystyce. Przeloty jesienne odbywają się w październiku i listopadzie, a wiosenne w kwietniu. Łatwo można zidentyfikować edredony w locie - na przemian machają skrzydłami i szybują. Kaczor odzywa się dźwięcznym "uhu huhu", a kaczka zduszonym "korr" lub głębokim "go go".
Wymiary średnie 
dł. ciała ok. 50 – 71 cm
rozpiętość skrzydeł ok. 110 cm
masa ciała ok. 1,2 – 2,2 kg

Tryb życia[edytuj | edytuj kod]

Biotop 
Skaliste morskie wybrzeża.
Toki 
Kaczory osiągają dojrzałość płciową po trzech latach. Grudniowe toki odbywają się grupowo. Dołączają do nich też młodsze samce. Kiwają głowami tam i z powrotem, w górę i na boki. Dobrze słychać jego daleko niosące się gruchoczące zawodzenia. Na tereny lęgowe wracają już parami.
Gniazdo 
Gniazdo na lądzie, na bagnistych, piaszczystych lub kamienistych wyspach lub jeziornych wybrzeżach. Buduje je samica, wyścielając je puchem wyrwanym z piersi. Tworzy kolonie. Gdy człowiek zbliża się do gniazda ucieka w ostatniej chwili lub pozostaje na nim i daje się nawet głaskać.
Jaja 
W ciągu roku wyprowadza jeden lęg, składając w kwietniu – czerwcu 3 do 19 jaj w kolorze od brązowego po oliwkowozielony.
Okres lęgowy 
Jaja wysiadywane "twardo" są przez okres 25 do 30 dni przez samicę, ochronnie wtedy ubarwioną. Tylko w początkowym okresie schodzi z gniazda na żer lub kąpiel, pokrywając na ten czas jaja ocieplającym puchem. W tym czasie kaczka skąpo się odżywia. Jeśli na gnieździe kaczka zostanie przestraszona przy odlocie oblewa jaja śmierdzącymi, płynnymi odchodami. Jednak często nie zniechęca to drapieżników od zjedzenia lęgu. Po wykluciu kaczęta od razu prowadzone są na odległe płytkie wody przy wybrzeżu, gdzie matki spotykają się i prowadzą razem "przedszkola". Pisklęta pierzą się po 65 – 75 dniach, usamodzielniając się. Na wodzie kaczęta często dołączają do innych rodzin tworząc z ptakami dorosłymi ogromne stada.
Pożywienie 
Zwierzęta wodne, głównie skorupiaki, szkarłupnie i mięczaki. Potrafi nurkować za nimi na głębokość 10 metrów.

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową[11].

Znaczenie dla człowieka[edytuj | edytuj kod]

Edredony są dla człowieka źródłem najdelikatniejszego puchu, doskonałego materiału izolacyjnego, z którego wykonuje się lekkie oraz ciepłe śpiwory i kołdry. Aby jednak zebrać dostateczną ilość pierza trzeba pozyskać je z dziesiątek gniazd, bo każde dostarcza 28-35 g. Eksploatację ułatwia kolonijne gnieżdżenie się tych ptaków liczące nawet tysiące par. Puch zbierany był od wieków (pierwsze wzmianki z XII wieku), co przyczyniło się do wymarcia tych ptaków na wielu terenach pierwotnego zasięgu.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Somateria mollissima w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Anas mollissima. w: Integrated Taxonomic Information System (ang.) [dostęp 2013-11-25]
  3. Eider mollissimus. w: Integrated Taxonomic Information System (ang.) [dostęp 2013-11-25]
  4. Somateria mollissima. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  5. Busse i in. 1991 ↓, s. 149.
  6. wielu autorów: Prace Komisji Językoznawstwa. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1972.
  7. Miękkopiór. Encyklopedia PWN. [dostęp 2013-11-25].
  8. Frank Gill, David Donsker: Family Anatidae (ang.). IOC World Bird List: Version 3.5. [dostęp 2013-11-25].
  9. Common Eider (Somateria mollissima) (ang.). IBC: The Internet Bird Collection. [dostęp 2013-11-25].
  10. Nazwy polskie za: Paweł Mielczarek, Marek Kuziemko: Plemię: Mergini Rafinesque, 1815. W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2013-11-25].
  11. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną Dz. U. z 2004 r. Nr 220, poz. 2237

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Karel Stastny: Ptaki wodne. Warszawa: Delta, 1993. ISBN 83-85817-10-7.
  2. Przemysław Busse (red.), Zygmunt Czarnecki, Andrzej Dyrcz, Maciej Gromadzki, Roman Hołyński, Alina Kowalska-Dyrcz, Jadwiga Machalska, Stanisław Manikowski, Bogumiła Olech: Ptaki. T. I. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0563-0.