Ilan Ramon

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ilan Ramon
אילן רמון
1 zwycięstw
Ilan Ramon
Aluf Mishne (Alam) Aluf Mishne (Alam)
Data i miejsce urodzenia 20 czerwca 1954
Ramat Gan
Data i miejsce śmierci 1 lutego
zginął nad Teksasem
w katastrofie promu Columbia
Przebieg służby
Lata służby 1973-2003
Siły zbrojne IAF roundel.svg Siły Powietrzne Izraela
Główne wojny i bitwy wojna Jom Kippur,
operacja Opera,
I wojna libańska
Późniejsza praca astronauta
Odznaczenia
Medal za Wojnę Jom Kippur (Izrael) Medal za Wojnę Libańską (Izrael) Medal Uznania Szefa Sztabu CaHaL (Izrael) Congressional Space Medal of Honor (Stany Zjednoczone) NASA Distinguished Service Medal (USA) NASA Space Flight Medal (USA)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
{{{nazwa}}}
Narodowość żydowska
Funkcja specjalista misji
Czas spędzony w kosmosie 15 dni 22 godziny
20 minut
i 22 sekundy
Misje STS-107
Emblematy załóg STS-107

Ilan Ramon (hebr.:אילן רמון) (ur. 20 czerwca 1954 w Ramat Gan, zm. 1 lutego 2003 nad Teksasem) – pierwszy astronauta izraelski, pilot myśliwski, pułkownik Sił Powietrznych Izraela. Ramon był specjalistą od ładunku towarowego podczas ostatniej tragicznej misji promu kosmicznego Columbia (STS-107), podczas której zginął on i sześciu innych członków załogi. Do katastrofy promu kosmicznego doszło podczas schodzenia do lądowania, nad południowym Teksasem. Ramon jako pierwszy obcokrajowiec otrzymał (pośmiertnie) amerykański "Kongresowy Kosmiczny Medal Honoru" (Congressional Space Medal of Honor).

Wczesny okres[edytuj | edytuj kod]

Ramon urodził się 20 czerwca 1954 w Ramat Gan koło Tel Awiwu. Jego babcia i matka były polskimi Żydówkami ocalałymi z niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau. Matka, Tonia „Tova” Kreppel, po II wojnie światowej w 1949 udała się do Izraela, gdzie poznała Eliezera Wolfermana, Żyda urodzonego w Niemczech. Ojciec Ramona współuczestniczył w tworzeniu państwa izraelskiego i brał udział w wojnie o niepodległość w 1948[1]. Ramon wychował się w Beer Szewie na pustyni Negew w rodzinie świeckich Żydów, starał się jednak przestrzegać tradycji żydowskiej.

Służba wojskowa[edytuj | edytuj kod]

W 1972 ukończył liceum i wstąpił do Sił Powietrznych Izraela. Jak wielu pilotów, hebraizował wtedy nazwisko z Wolferman na Ramon. Wziął udział w wojnie Jom Kippur w 1973 i za swoją postawę otrzymał odznaczenie[2].

Nos myśliwca F-16 Ilana Ramona. Widoczne symbole udziału w ataku na Osirak i zestrzelenie jednego samolotu syryjskiego

W 1974 ukończył szkołę pilotów myśliwskich w bazie lotniczej Chacerim. W latach 1974–76 był pilotem samolotów szturmowych A-4 Skyhawk, a następnie w latach 1976–80 pilotował samoloty myśliwskie Mirage III-C. W 1980 Ramon wszedł w skład grupy pierwszych izraelskich pilotów, którzy zostali skierowani do szkolenia na myśliwcach wielozadaniowych F-16 Fighting Falcon. Szkolenie odbyło się w bazie amerykańskich sił powietrznych Hill Air Force Base w Ogden, Utah. Następnie, w latach 1981–83 był pilotem myśliwców F-16. Pilotował, jako najmłodszy pilot, jeden z samolotów, które 7 czerwca 1981 na rozkaz premiera Menachema Begina zniszczyły wybudowany przez Francuzów iracki reaktor jądrowy Osirak pod Bagdadem[3]. Za udział w Wojnie libańskiej w 1982 otrzymał odznaczenie[4].

W 1983 został oddelegowany na uzupełniające studia na Uniwersytecie Tel Awiwu. W 1987 otrzymał stopień naukowy z elektroniki i inżynierii komputerowej[4]. Ramon był żonaty i posiadał czworo dzieci. Jego hobby było narciarstwo i squash[5].

W latach 1988–90 pełnił obowiązki zastępcy dowódcy eskadry myśliwców bombardujących F-4 Phantom. W 1990 przeszedł szkolenie na dowódcę eskadry i w latach 1990-92 był dowódcą eskadry myśliwców F-16. W 1992 otrzymał odznaczenie za wykonanie 1 tys. godzin lotów na F-16. Wylatał także 3 tys. godz. na samolotach A-4, Mirage III-C i F-4[4].

W 1992 został dowódcą Wydziału Samolotów w Departamencie Zaopatrzenia Operacji. W 1994 awansował na stopień pułkownika i został dowódcą Departamentu Zaopatrzenia Operacyjnego i Rozwoju Broni. Obowiązki te pełnił do 1998[4].

NASA[edytuj | edytuj kod]

Symboliczny grób w moszawie Nahalal

Państwo Izrael już na początku lat 90. rozpoczęło starania, aby Izraelczyk poleciał w kosmos. Przeprowadzono nawet wstępną selekcję kandydatów, aby w razie zaproszenia od Rosjan lub NASA móc natychmiast przedstawić odpowiednie kandydatury. W konkursie zwyciężył "pułkownik A." - anonimowość tłumaczono względami bezpieczeństwa. W roku 1995 strony amerykańska i izraelska porozumiały się w sprawie wspólnego lotu, trzy lata później Ramon rozpoczął w Houston szkolenie. Nazwisko astronauty ujawniono dopiero w 1998 r. W 1998 pułkownik Ramon został wybrany na specjalistę ładunku towarowego do misji promu kosmicznego Columbia. Miała to być interdyscyplinarna misja, w czasie której miano przeprowadzić badania w mikrograwitacji, a także rejestracji obrazu wideo przy użyciu specjalnej multispektralnej kamery w celu badania pyłu atmosferycznego.

W lipcu 1998 Ramon rozpoczął szkolenie w Centrum Lotów Kosmicznych imienia Lyndona B. Johnsona w Houston, Teksas. Szkolenie w NASA trwało do 2003[4].

Lot kosmiczny[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Katastrofa promu Columbia.

16 stycznia 2003 Ilan Ramon został pierwszym Izraelczykiem, który poleciał w kosmos. O godz. 16.39 czasu polskiego (14:39 UTC) wystartował na pokładzie promu kosmicznego Columbia. Załoga liczyła siedem osób, w tym 5 Amerykanów, 1 Hinduska i 1 Izraelczyk. Lot misji STS-107 trwał 15 dni, 22 godziny i 20 minut. Podczas lotu załoga pracowała na dwie zmiany, pracując 24 godziny na dobę. Przeprowadzono z powodzeniem około 80 eksperymentów naukowych[6].

Ramon był pierwszym astronautą, który poprosił o żywność koszerną. Zasięgnął również opinii w lokalnej społeczności Chabad-Lubavitch u rabina Zvi Konikova, o sposobie obchodzenia szabatu na orbicie okołoziemskiej (czas pomiędzy wschodami słońca wynosi około 90 minut)[7]. Stało się to słynne po przemówieniu rabina Konikova 7 lutego 2003 przy Pomniku Columbii w Centrum Kosmicznym im J.F. Kennedy'ego na Florydzie[8].

Na pokładzie znajdowała się kopia rysunku 14-letniego czeskiego chłopca Petra Ginza, więźnia obozu koncentracyjnego Theresienstadt, redaktora podziemnego magazynu "Vedem", który narysował, jak sobie wyobraża widok Ziemi z Księżyca. Rysunek powstał za murami obozu koncentracyjnego w roku 1942, a więc na długo przed startem pierwszych satelitów czy też przed lądowaniem astronautów na Księżycu. Petr zginął wkrótce w komorze gazowej w Auschwitz. Astronauta zabrał ze sobą w kosmos także Torę, która przeszła przez obóz koncentracyjny[9].

1 lutego 2003, podczas powrotu z przestrzeni kosmicznej, prom uległ zniszczeniu w wyniku uszkodzenia osłony termicznej na krawędzi natarcia lewego skrzydła. Uszkodzenie osłony nastąpiło w czasie wznoszenia po starcie, za sprawą fragmentu pianki osłaniającej zbiornik zewnętrzny wahadłowca, który oderwał się od zbiornika i uderzył w skrzydło orbitera powodując dziurę o średnicy ok. 25 cm, dzięki czemu w trakcie przelotu przez termosferę gorące gazy mogły dostać się do środka. W trakcie wejścia w atmosferę w ostatnich minutach misji, okazało się, że uszkodzenie było poważne – w katastrofie zginęła cała załoga – 7 astronautów. Do katastrofy doszło na 16 minut przed planowanym lądowaniem. Spowodowało to zawieszenie dalszych lotów wahadłowców NASA aż do startu promu Discovery 26 lipca 2005. Został pogrzebany jako pierwszy z załogi Columbii. 10 lutego 2003 r. trumna z jego szczątkami dotarła do Tel Awiwu, gdzie astronautę pożegnano z należnymi honorami. Pogrzeb odbył się następnego dnia w bliżej nieokreślonym miejscu. W skromnej uroczystości uczestniczyli najbliższa rodzina, przyjaciele, piloci i dwóch astronautów z NASA.

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

  • Medal za Wojnę Jom Kippur – 1973
  • Medal za Wojnę Libańską – 1982
  • Odznaka 1000 godzin lotów na F-16 – 1992
  • Medal Uznania Szefa Sztabu CaHaL – 2003, pośmiertnie
  • Congressional Space Medal of Honor – 2004, Stany Zjednoczone, pośmiertnie (Ramon jest obecnie jedynym nie-Amerykaninem, który otrzymał ten medal)
  • NASA Distinguished Service Medal – 2003, Stany Zjednoczone, pośmiertnie
  • NASA Space Flight Medal – 2003, Stany Zjednoczone, pośmiertnie

Uczczenie pamięci[edytuj | edytuj kod]

Aby uczcić pamięć Ilana Ramona i oddać mu hołd, jego imieniem nazwano:

Przypisy

  1. Tomǎš Přibyl: Dzień, w którym nie wróciła Columbia. Bielsko-Biała: Debit.
  2. Ilan Ramon STS-107 Crew Memorial (ang.). W: National Aeronautics and Space Administration [on-line]. [dostęp 19 listopada 2008].
  3. ‘Tragic Loss’ documents Israeli astronaut’s ill-fated flight (ang.). W: The Jewish Journal [on-line]. [dostęp 19 listopada 2008].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Ilan Ramon – Biographical Data (ang.). W: National Aeronautics and Space Administration [on-line]. [dostęp 19 listopada 2008].
  5. Ilan Ramon (ang.). W: Biographies of International Astronauts [on-line]. [dostęp 19 listopada 2008].
  6. Ilan Ramon – The First Israeli Astronaut (ang.). W: Israel Science and Technology Homepage [on-line]. [dostęp 19 listopada 2008].
  7. Shabbat in Space (ang.). W: Chabad-Lubavitch Media Center [on-line]. [dostęp 19 listopada 2008].
  8. Remembering Ilan Ramon (ang.). W: Chabad-Lubavitch Media Center [on-line]. [dostęp 19 listopada 2008].
  9. Tomaš Pŕibyl: Dzień, w którym nie wróciła Columbia. Bielsko-Biała: 2003.
  10. Vaughan street festival celebrates Lag B’omer and a true Israeli hero (ang.). W: Jewish Toronto News [on-line]. [dostęp 19 listopada 2008]. [zarchiwizowane z adresu 2008-05-15].
  11. Ilan Ramon Youth Physics Center (hebr.). W: Ben-Gurion University of the Negev [on-line]. [dostęp 19 listopada 2008].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]