Szabat

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Szabat
Shabbat table setting.jpg
Stół przygotowany na szabat
Dzień od zmierzchu w piątek, do zmierzchu w sobotę
Typ święta żydowskie, chrześcijańskie
Znaczenie upamiętnia stworzenie świata, exodus
Czulent, popularna potrawa szabasowa

Szabat, szabas, sabat, sobota (hebr. שַׁבָּת, odpoczynek) – w judaizmie i tradycji chrześcijańskiej ostatni (siódmy) dzień każdego tygodnia (czyli sobota).

W judaizmie i niektórych kościołach chrześcijańskich obchodzony jako dzień święty – na pamiątkę tego, że dnia siódmego po zakończeniu aktu stworzenia Bóg odpoczywał. Szabat zaczyna się tak jak pozostałe dni tygodnia kalendarza żydowskiego, według Księgi Rodzaju, wieczorem i trwa od zachodu słońca w piątek do zachodu słońca w sobotę. Już w Tanach (Biblii Hebrajskiej) posiadał to określenie. Pozostałe dni tygodnia w kalendarzu żydowskim określane są do dzisiaj liczbą porządkową.

Żydzi ortodoksyjni nie wykonują w szabat czynności, które Halacha określa jako pracę. Żydzi konserwatywni nie przestrzegają ściśle zasad szabatu, żydzi wyznający judaizm liberalny dają pierwszeństwo zaleceniom etycznym, a przestrzeganie i odprawianie obrzędów rytualnych pozostawiają do własnej odpowiedzialności.

W części wyznań chrześcijańskich niedziela, a w islamie modlitwa piątkowa, zastąpiły szabat.

Znaczenie i pochodzenie pojęcia[edytuj | edytuj kod]

Wyrazy šabbat i šabbaton pochodzą od hebrajskiego czasownika šbt – „skończyć, ustępować, zakończyć”, które z dopełnieniem przyjmuje znaczenia „coś zakończyć, od czegoś odpocząć, świętować". Kauzatywnie šbt może oznaczać „pozwolić na zakończenie". Rzeczownik šabbat jest rodzaju żeńskiego, oznaczał pierwotnie określony stały czas odpoczynku w związku z żydowskimi świętami obchodzonymi w ciągu roku (Pesach: Ks. kpł. 23,6; 11,15; Rosz ha-Szana: Kpł. 23,24; Jom Kippur: Kpł. 23,32; Sukkot: Kpł. 23,39). W Tanach šabbat w połączeniu z hajom – „dzień" – oznacza kolejny siódmy dzień tygodnia. Z upływem czasu przyjmuje ten dzień nazwę szabat. Jest to widoczne przy porównaniu Kpł 24,8 z 1 Krn 9,32. Rzeczownik šabbat, šabbaton oznacza zawsze regularny dzień odpoczynku, w którym praca jest surowo zabroniona[1].

Szabat w różnych religiach[edytuj | edytuj kod]

Judaizm[edytuj | edytuj kod]

Żydzi gromadzący się w dzień szabatu przed synagogą (ok. 1800)

Szabat jest najważniejszym żydowskim świętem. Jest świętem na cześć Boga Stworzyciela i Przymierza, które zawarł z Izraelem. Ma również przypominać Żydom wyzwolenie z niewoli egipskiej[2]. Znosi on wiele obowiązków związanych z innymi świętami, postami oraz okresem żałoby. Przepisy związane z szabatem nakazują żydom powstrzymać się od zakazanych aktywności. Mówi się o obowiązku radości w szabat (oneg szabat) i przestrzegania praw szabatu (kawod szabat). Radość soboty, która ma być też przedsmakiem ery mesjańskiej, Talmud zaleca osiągać przez takie przyjemności jak jedzenie, śpiewanie, zebrania towarzyskie, a zwłaszcza spędzanie czasu z rodziną i pożycie seksualne z małżonkiem[3][4]. Ponadto zalecane jest odwiedzenie synagogi, śpiewanie hymnów zmirot, czytanie i dyskutowanie Tory i komentarzy[3].

Szabat zaczyna się o zmierzchu w piątek i trwa do zmierzchu w sobotę, jego godziny są więc ruchome i zależą od pory roku i szerokości geograficznej. Tradycyjnie przed szabatem gospodyni zapala dwie świece. Do obowiązków należy dwukrotna recytacja modlitwy kidusz: na początku szabatu przed pierwszym posiłkiem, oraz po porannej modlitwie, a także recytacja hawdali na zakończenie szabatu. W szabas należy spożyć trzy posiłki (seuda szliszit)[2].

W sobotę wyznawcy judaizmu mają obowiązek zaprzestania większości codziennych obowiązków, a zwłaszcza powstrzymania się od szczególnych czynności określonych mianem melachot[2]. Zakazana jest praca zarobkowa, sprzątanie, rozniecanie ognia (i używanie elektryczności), a także podróżowanie na większe odległości[3][4]. Nie wolno też nakłaniać innych (zwłaszcza żydów) do wykonywania tych obowiązków zarówno pośrednio, jak i bezpośrednio. Jednak w wypadku zagrożenia życia ludzkiego (pikuach nefesz) dla ratowania osoby w niebezpieczeństwie każdą z tych reguł wolno, a nawet należy złamać[3].

Chrześcijaństwo[edytuj | edytuj kod]

Główny nurt chrześcijaństwa biblijne przykazanie wypełnia poprzez święcenie niedzieli (na pamiątkę zmartwychwstania). Sobotę zachowują jako Dzień Pański niektóre społeczności chrześcijańskie (m.in.: Kościół Adwentystów Dnia Siódmego, Kościół Chrześcijan Dnia Sobotniego oraz baptyści dnia siódmego).

Dla większości chrześcijan szabatem (rozumianym jako dzień święty) jest pierwszy dzień tygodnia – niedziela (ustanowiona jako dzień święty w 364 roku n.e. przez synod w Laodycei, kiedy to wydano też kanoniczny zakaz święcenia soboty[5]).

Zgodnie ze słowami Jezusa Chrystusa, „to szabat jest ustanowiony dla człowieka" (Mk 2,27), chrześcijanie dbają o to aby ten dzień (zwany Dniem Pańskim - Księga Objawienia 1,10) był poświęcony Bogu, aby był dniem wolnym od pracy, dniem radości i wesela. Jest to bowiem dzień pobłogosławiony i przeznaczony przez Boga na odpoczynek. Zgodnie z Listem do Hebrajczyków „szabat pozostaje"[6] i wskazuje wierzącym na przyszły wieczny odpoczynek.

Szabat w Biblii[edytuj | edytuj kod]

Bóg odpoczywający w dzień szabatu (drzeworyt autorstwa Wasilija Korenia, 1696)

Pierwsza wzmianka dotycząca siódmego dnia, określonego mianem dnia świętego, znajduje się w Księdze Rodzaju. W drugim rozdziale występuje stwierdzenie mówiące o tym, iż w siódmym dniu Bóg odpoczął po całym trudzie stworzenia Świata; po ukończeniu swego dzieła Bóg pobłogosławił dzień siódmy i poświęcił go (Rdz 2,2-3).

Według Starego Testamentu zwyczaj obchodzenia cotygodniowego szabatu został wprowadzony u Izraelitów na pustkowiu Sin w drugim miesiącu po wyjściu z Egiptu do Ziemi Obiecanej (Wj 16,22-30). Miesiąc później nakaz świętowania szabatu Jahwe podał Mojżeszowi w Dekalogu na górze Synaj (Wj 20,8-11). Księga Wyjścia wzmiankuje, iż Jahwe rozmawiając z Mojżeszem nakazał świętowanie szabatu, gdyż jest to znak między Bogiem, a wszystkimi pokoleniami Izraela. Zachowujcie szabat, który winien być dla was świętością. I ktokolwiek by go znieważył, będzie ukarany śmiercią, i każdy, kto by wykonywał pracę w tym dniu, będzie wykluczony ze swego ludu. Przez sześć dni będzie się wykonywać pracę, ale dzień siódmy będzie szabatem odpoczynku, poświęconym dla Jahwe, i dlatego ktokolwiek by wykonywał pracę w dniu szabatu, winien być ukarany śmiercią. Synowie Izraela winni pilnie przestrzegać szabatu jako obowiązku i przymierza wiecznego poprzez pokolenia. To będzie znak wiekuisty między Mną a synami Izraela, bo w sześciu dniach Jahwe stworzył niebo i ziemię, a w siódmym dniu odpoczął i wytchnął[7]. W Księdze Kapłańskiej wśród świąt ustanowionych przez Boga dla Izraelitów, szabat znajduje się na pierwszym miejscu; jest on nazwany uroczystym, świętym zwołaniem, w którym nie należy wykonywać żadnej pracy[8].

W każdy szabat oprócz codziennej, ustawicznej ofiary należało składać w Przybytku Mojżeszowym na ołtarzu całopalenia dwa jagnięta roczne bez skazy oraz dwie dziesiąte efy najczystszej mąki zaprawionej oliwą, jako ofiarę z pokarmów i należącą do tego ofiarę z płynów (Lb 28,9-10). W tym dniu obowiązki w Przybytku obejmowała nowa grupa kapłanów, wymieniano również 12 chleby pokładne. Nakaz Boży mówiący o przestrzeganiu Dekalogu, w tym święcenia szabatu jest po raz drugi powtórzony w Księdze Powtórzonego Prawa (Pwt 5,12). Kwestia przestrzegania Szabatu jest kilka razy poruszona przez starotestamentowego proroka Izajasza[9]. Poruszył on temat dotyczący zachowywania szabatu w następujących słowach: Jeśli powściągniesz twe nogi od przekraczania szabatu, żeby w dzień mój święty spraw swych nie załatwiać, jeśli nazwiesz szabat rozkoszą, a dzień święty Jahwe – czcigodnym, jeśli go uszanujesz przez unikanie podróży, tak by nie przeprowadzać swej woli, ani nie omawiać spraw swoich, wtedy znajdziesz twą rozkosz w Jahwe (Iz 58,13-14). Księga Izajasza kończy się zapowiedzią Boga Jahwe, iż w każdy nów i każdego tygodnia w szabat przyjdzie każdy człowiek, aby Mu oddać pokłon (Iz 66,23). Temat szabatu występuje również w Księdze Ezechiela. Prorok Ezechiel pisze: „Dałem im także szabaty, aby był znakiem między Mną a nimi, aby poznano, że Ja jestem Jahwe, który ich uświęca"[10].

Nowy Testament podaje, że w szabat Jezus Chrystus cudownie uzdrawiał chorych i wypędzał z ludzi demony[11]. Ewangelia Mateusza przytacza słowa Jezusa: nie sądźcie, że przyszedłem znieść Prawo albo Proroków. Nie przyszedłem znieść, ale wypełnić. Zaprawdę bowiem powiadam wam: dopóki niebo i ziemia nie przeminą, ani jedna jota, ani jedna kreska nie zmieni się w Prawie, aż się wszystko spełni. Ktokolwiek więc zniósłby jedno z tych przykazań, choćby najmniejszych, i uczyłby tak ludzi, ten będzie najmniejszy w królestwie niebieskim. A kto je wypełnia i uczy wypełniać, ten będzie wielki w królestwie niebieskim (Mt 5,17-19). Księgi Nowego Testamentu podają kilka przykładów, że Jezus Chrystus wraz z Apostołami przestrzegał szabatu, nauczając w ten dzień w synagogach[12]. Podczas gdy Chrystus przebywał wraz ze swymi uczniami na Górze Oliwnej zapowiadając znaki oblężenia i zburzenia Jerozolimy, zaznaczył, aby modlili się, by ucieczka ich nie wypadła w zimie albo w szabat (Mt 24,20).

Jezus Chrystus rozmawiając z faryzeuszami, stwierdził, że szabat został ustanowiony dla człowieka, a nie człowiek dla szabatu (Mk 2,27). Zatem dzień odpoczynku ustanowiony przez Boga ma służyć dla dobra rodzaju ludzkiego, jest błogosławieństwem. Jest to czas, w którym człowiek powinien oderwać się od codziennych i przyziemnych spraw. Czas szabatu należy przeznaczyć na szukanie Boga w swoim życiu, czytanie o nim, poznawanie jego woli i zgłębianie planu odkupienia. Łukasz Ewangelista podaje, iż pewne niewiasty towarzyszyły Chrystusowi w drodze z Galilei. Po jego śmierci obejrzały grób, następnie po powrocie przygotowały wonności i olejki, lecz zgodnie z przykazaniem zachowały odpoczynek szabatu (Łk 23,56). Nawiązując do swej osoby, Chrystus stwierdził, że Syn Człowieczy jest Panem Szabatu (Mk 2,28).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
Szabat

Przypisy

  1. Ex 16,23; 31,15; 35,2; Lev 16,21; 23,3.24.32.39; Erich Spier: Der Sabbat, Berlin 1989, s. 12.
  2. 2,0 2,1 2,2 Szabat (pol.). judaizm.edu.pl. [dostęp 2012-06-20].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Żydowskie święta (pol.). szabaton.kielce.eu. [dostęp 2012-06-23].
  4. 4,0 4,1 Izrael ciekawostki (pol.). izrael.lovetotravel.pl. [dostęp 2012-06-23].
  5. Kanony synodu w Laodycei, kanon XXIX (29.)
  6. Hbr 4,1-11 w przekładach Biblii.
  7. Wj 31,12-17
  8. Kpł 23,1-3
  9. Iz 56,6-7
  10. Ez 20,12
  11. Mt 12,9-13; Mk 1,21-26; 3,1-5; Łk 6,6-10
  12. Mk 1,21; Łk 4,16; Dz. Ap. 13,42-44; 16,13; 17,2; 18,4

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]