Józef Korczak

Józef Korczak Piotr
Porucznik
Data i miejsce urodzenia	9 stycznia 1891 Dąbrówka
Data i miejsce śmierci	18 października 1920 Michniszki
Przebieg służby
Lata służby	od 1915 (regularne oddziały)
Główne wojny i bitwy	I wojna światowa, wojna polsko-bolszewicka
Odznaczenia

Stanisław Korczak (z prawej) w 1. Pułku Ułanów Legionów Polskich i Józef Korczak w VI batalionie I Brygady. Zdjęcie prawdopodobnie z późnej jesieni 1915 (Ze zbiorów rodzinnych)

Józef Korczak prawdopodobnie ok. 1915 r.

Józef Korczak w czasie służby w WP

Józef Korczak ps. Piotr (ur. 9 stycznia 1891 w Dąbrówce, zm. 18 października 1920 w Wilnie) – porucznik Wojska Polskiego, poeta.

Życiorys

Urodzony we wsi Dąbrówka w powiecie janowskim ziemi lubelskiej, w niezamożnej rodzinie chłopskiej, syn Jana i Rozalii (odznaczonej Krzyżem Niepodległości z Mieczami za działalność w POW). Do szkoły chodził w Siedlcach i Prywatnej Szkoły Filologicznej im. Staszica w Lublinie. W roku 1910 wstąpił do wpływowej w tym czasie Organizacji Młodzieży Narodowej, a w 1913 do Związku Strzeleckiego. W momencie wybuchu wojny był uczniem klasy maturalnej gimnazjum im. Staszica w Lublinie. W nieznanych okolicznościach przejściowo został aresztowany 2 grudnia 1912 r. i więziony w Lublinie do początku 1913 r.

Lotny Oddział Wojsk Polskich

Tuż przed przystąpieniem do egzaminu maturalnego, w listopadzie 1914 zaproponowano mu wstąpienie do tworzonego detaszowego oddziału I Brygady Legionów Polskich, który rozpoczynał akcje dywersyjne i terrorystyczne na tyłach armii rosyjskiej, występując pod nazwą Lotnego Oddziału Wojsk Polskich. Komendantem oddziału został Jan Bielawski "Mikita", jego zastępcą Józef Kobiałko "Walek". Pierwszymi członkami oddziału oprócz najmłodszego Korczak byli: Kazimierz Bagiński "Florek", Stanisław Jarecki "Jarosław", Tadeusz Szturm de Sztrem "Mały", Tadeusz Herfurt "Armak", a nieco później Adam Landy "Niedzielski" – wszyscy członkowie PPS. Już po pierwszych akcjach (8 grudnia 1914 w Bełżycach – konfiskata na poczcie i urzędzie gminy ponad 2 tysięcy rubli i zniszczenie list poborowych, koniec grudnia pod Tłuszczem – wysadzenie torów kolejowych, luty 1915 w Łęcznej) Korczak stał się niebawem jednym z najczynniejszych jego żołnierzy, ujawniając odwagę osobistą i determinację. Zyskał tak duży autorytet, że na akcję przeprowadzoną w maju 1915 roku w fortach Brześcia pod jego dowództwem poszli m.in. Tadeusz Żuliński "Roman" (komendant naczelny POW) i Józef Kobiałko (komendant Centralnego Oddziału Lotnego POW). W wielu akcjach brał także udział młodszy brat Józefa Stanisław Korczak.

Po rozwiązaniu oddziału Korczak objął w kwietniu 1915 r. okręg siedlecki Polskiej Organizacji Wojskowej (POW), w którym po wycofaniu się armii rosyjskiej zmobilizował dwa plutony podkomendnych i wraz z nimi zameldował się w dowództwie walczącej na froncie I Brygady. Po jesiennej kampanii wołyńskiej, którą odbył w szeregach VI Baonu, na skutek choroby (zapalenia płuc), przebywał w szpitalu. Po powrocie w 1916 r. do baonu został skierowany do służby w okręgu płockim POW, gdzie pełnił obowiązki komendanta okręgu, a potem został zastępcą komendanta okręgu.

Pogotowie Bojowe PPS

W czasie służby w Oddziale Lotnym i w I Brygadzie zetknął się ze środowiskiem członków byłej Organizacji Bojowej Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS) z lat rewolucji 1905-1907 i pod ich wpływem wstąpił do PPS. W kwietniu 1917 r. kierownictwo organizującego się Pogotowia Bojowego PPS wyreklamowało Korczaka z POW i powołało go do składu Wydziału Pogotowia. W okresie powstawania Pogotowia, na tle współpracy z POW dochodziło do sporów z Centralnym Komitetem Robotniczym PPS, co m.in. spowodowało postawienie Korczaka i Fabierkiewicza pod sąd partyjny za prowadzenie rozmów z POW bez wiedzy i zgody kierownictwa PPS.

W pogotowiu Korczak, od stycznia 1918 r.pełnił funkcje szefa sztabu, a faktycznie dowódcy Pogotowia. Działał jako organizator i kierownik ważniejszych akcji bojowych w latach 1917-1918 m.in. dowodził akcją ekspropriacyjną pod Radzyminem w 1917 r. gdzie zdobyto 100 tys.marek., w lutym 1918 r. w celu ułatwienia zorganizowania strajku powszechnego w Warszawie, dokonał wysadzenia transformatora na Woli w Warszawie unieruchamiając komunikacje tramwajową w mieście, zaś latem i jesienią 1918 kierował przygotowaniami do zamachu dr Ericha Schultze, naczelnika niemieckiej policji politycznej w Warszawie (osobiście uczestniczył w jednym nieudanym zamachu we wrześniu 1918 r.). Jak wspominał w 1938 r. Tadeusz Szturm de Sztrem:

Nie czas dziś jeszcze na ocenę roli, jaką była udziałem poszczególnych członków Pogotowia w poszczególnych w przełomowych latach 1917-1918. Gdy jednak w przyszłości sięgnie historyk do dziejów tej organizacji napotka wśród imion twórców i kierowników Pogotowia przede wszystkim imię Józefa Korczaka - "Piotra", który był żywym świadectwem tego, że w nowym pokoleniu rewolucjonistów odrodziły się chlubne tradycje bohaterskiej Organizacji Bojowej Polskiej Partii Socjalistycznej z czasów rewolucji 1905-7. Bo właśnie Józef Korczak przykładem osobistym, swoją wielką prostotą, swoim spokojem w obliczu niebezpieczeństwa pociągał za sobą młodszych towarzyszy, by tam gdzie trzeba gotowi byli oddać swe życie za sprawę

13 listopada 1918 r. w trakcie demonstracji PPS na rzecz wsparcia rządu Ignacego Daszyńskiego, obok: Mieczysława Mańkowskiego, Antoniego Purtala, Karola Andersa, Haliny Chełmickiej, Zygmunta Zaremby i Tadeusza Szturm de Sztrema znalazł się w delegacji, która za zgodą Józefa Piłsudskiego zawiesiła czerwony sztandar Pogotowia Bojowego PPS na wieży Zamku Królewskiego w Warszawie

W listopadzie 1918 r. został członkiem Milicji Ludowej PPS i mianowany komendantem głównym. Po upaństwowieniu Milicji PPS w grudniu 1918 r. wstąpił do Wojska Polskiego. Skierowano go na stanowisko głównego inspektora Komendy Głównej Milicji Ludowej w stopniu podporucznika. Po likwidacji Milicji w lipcu 1919 r.przeszedł do Biura Prasowego Ministerstwa Spraw Wojskowych. W tym czasie zdał maturę, podjął studia w Wolnej Wszechnicy Polskiej, oraz podjął działalność literacką. Był w tym czasie pełnił również funkcję członka Wydziału Wojskowego PPS.

Wojna polsko-bolszewicka

W połowie 1920 r. zgłosił się do frontowej służby w 201 pułku piechoty, w którym objął dowództwo plutonu. Wraz z pułkiem brał udział w zajęciu przez oddział generała Lucjana Żeligowskiego Wilna, a potem jako dowódca kompanii, w walkach na froncie litewsko-polskim. Dnia 18 października 1920 r. poległ pod Michniszkami w pobliżu Nowych Trok w ziemi wileńskiej. Był odznaczony pośmiertnie Orderem Virtuti Militari V kl. i 19 grudnia 1930 r. Krzyżem Niepodległości z Mieczami. Ciało Józefa Korczaka zostało przetransportowane do Warszawy i złożone najpierw na Cmentarzu wojskowym na Powązkach, a 29 października 1920 roku przeniesione na Cmentarz cywilny na Powązkach.

Józef Korczak był towarzyszem i przyjacielem m.in. Tadeusza Hołówki, Andrzeja Struga, Adama Koca, Tadeusza Szturm de Sztrema .

Twórczość

• 1921 Wskazania przyszłości, Wyd. Spółdzielni Wydawniczej "Związku Strzeleckiego", Bibljoteka Strzelca L. 2, Warszawa 1921
• 1922 Przed świtem – zbiór pośmiertnie wydanej poezji.

Bibliografia

• Szturm de Sztrem Tadeusz, Józef Korczak, w "Polski Słownik Biograficzny", Tom XIV, Zeszyt 60, Kraków 1969.
• Brzozowski Władysław, "Niepodległość" Tom 19: 1939, 3 " Oddział Lotny Wojsk Polskich".
• Artur Leinwand, Korczak Józef, w: "Słownik Biograficzny Działaczy Polskiego Ruchu Robotniczego", Tom 3, Muzeum Niepodległości w Warszawie, Warszawa 1992 ISBN 83-900412-7-8
• Tadeusz Szturm de Sztrem, Józef Korczak "Piotr" w: "Kronika Ruchu Rewolucyjnego w Polsce". Tom IV,Nr 4(16) październik - grudzień 1938 r.
• Grychowski August, "Lublin w życiu i twórczości pisarzy polskich", Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1965 [1].
• Przegląd Lubelsko-Kresowy R. 1924, nr 1 [2]
• Leinwand Artur "Pogotowie Bojowe i Milicja Ludowa w Polsce 1917-1919", Książka i Wiedza, Warszawa 1972.
• Arciszewski Tomasz "Pogotowie Bojowe PPS 1917-1918" w Kronika Ruchu Rewolucyjnego w Polsce 1938 nr 4.