Jan Jakub Kolski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Jan Jakub Kolski
Jan Jakub Kolski na festiwalu filmowym w Goa (2010)
Jan Jakub Kolski na festiwalu filmowym w Goa (2010)
Data i miejsce urodzenia 29 stycznia 1956
Wrocław
Zawód reżyser, scenarzysta, producent, operator
Współmałżonek Grażyna Błęcka-Kolska (rozwód)
Lata aktywności od 1983
Odznaczenia
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Order Ecce Homo
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Jan Jakub Kolski w Wikicytatach

Jan Jakub Kolski (ur. 29 stycznia 1956 we Wrocławiu) – polski reżyser, scenarzysta, operator i producent, autor filmów dokumentalnych, fabularnych, sztuk teatralnych, książek i piosenek.

Życiorys i twórczość[edytuj | edytuj kod]

Znaczną część dzieciństwa (cztery lata między 11. a 15. rokiem życia) spędził w domu swego dziadka, Jakuba Szewczyka, we wsi Popielawy, niedaleko Tomaszowa Mazowieckiego, w świecie, który stał się źródłem inspiracji i częścią charakteru Kolskiego. Imał się wielu zajęć, nie tylko artystycznych, wymurował między innymi dom jednemu z popielawian.

Jego profesjonalna droga do filmu rozpoczęła się w latach 1976–1981, gdy pracował w Ośrodku TVP Wrocław, zaczynając jako pomocnik operatora, a kończąc jako główny reżyser. W międzyczasie trafił do wojska, gdzie również filmował reportaże poligonowe dla wojskowego programu telewizyjnego. W latach 1981–1985 studiował na Wydziale Operatorskim PWSFTviT w Łodzi. Kolski ma też swój „podziemny” okres, gdy w czasie stanu wojennego współpracował z Kurią Metropolitalną we Wrocławiu.

Jako reżyser lub operator zrealizował ponad 20 filmów krótkometrażowych. Zamiłowania do wspinaczki górskiej i speleologii, którą uprawiał przez 12 lat, zaowocowały wieloma filmami o górach. (m.in.: Najpiękniejsza jaskinia świata, Idź, Wyprawa pod podszewkę Alp).

W jego dorobku są też filmy o tematyce przyrodniczej (Polskie parki i rezerwaty przyrody); oświatowej i społecznej (m.in. Jak mnie kochasz, Kolejarze 80); religijnej (m.in. Zostań z nami, Lourdes miasto nadziei, Jan Paweł II w Lourdes), filmowe portrety (m.in. Rekwizyty Wiesława Garbolińskiego, Trzy tematy Leszka Rózgi, Pałkiewicz ma rację).

Szczególną wagę mają fabularyzowane filmy powstałe w Popielawach, stanowiąc przedsmak jego późniejszej twórczości. (m.in. Umieranko, Ładny dzień).

Ostatnie lata przyniosły serię reportaży podróżniczych z wypraw do delty Mekongu, zaginionego miasta Inków i wysp Polinezji organizowanych przez Jacka Pałkiewicza – Zobaczyć jak najwięcej, Gdzie jesteś Paititi?, Między rajem a ziemią.

Debiutem pełnometrażowym był Pogrzeb kartofla nakręcony w Popielawach w 1990 roku. Film, oparty na historii dziadka Kolskiego, zachowuje realia popielawskie włącznie z nazwiskami bohaterów, jednocześnie jednak można w nim dostrzec pierwsze przejawy realizmu magicznego, typowego dla późniejszych autorskich filmów Kolskiego (Pograbek, Magneto, Jańcio Wodnik, Cudowne miejsce, Grający z talerza, Szabla od komendanta, Historia kina w Popielawach, Jasminum), z nielicznymi wyjątkami, umiejscowionych w archetypicznej wsi polskiej.

Wielokrotnie nagradzany na festiwalach w Polsce i na świecie. Był laureatem jednej z pierwszych edycji Paszportów Polityki. Od 2000 roku członek Europejskiej Akademii Filmowej.

Oprócz filmów fabularnych w dorobku Kolskiego są teatry telewizji (m.in. Diabeł przewrotny – adaptacja i reżyseria, Bajka o bardzo lekkim chlebie – scenariusz i reżyseria, Wyspa róż – reżyseria, Skrzypki – scenariusz i reżyseria, Kamera marzeń – scenariusz i reżyseria).

Jest autorem Jańcia Wodnika i innych nowel, powieści Kulka z chleba, bajki dla dzieci Jadzia i małoludki i opowiadań Mikroświaty, w których kontynuuje rysowanie świata Popielaw i okolic.

Wśród innych produkcji telewizyjnych są reklamy, teledyski do płyty ojDADAna Grzegorza Ciechowskiego, Piosenki polne i okoliczne – recital piosenek Kolskiego zaśpiewanych przez jego byłą żonę Grażynę Błęcką-Kolską oraz Małopole czyli świat – serial telewizyjny, gdzie wraca do wiejskiej tematyki.

Historią kina w Popielawach Kolski podsumował dotychczasowy popielawski etap kina autorskiego w swym dorobku. Zrealizowany w 2000 roku film Daleko od okna oparty na reportażu Hanny Krall i scenariuszu Cezarego Harasimowicza otworzył nowy etap w twórczości Kolskiego, którego kontynuacją jest nakręcona w 2002 Pornografia oparta na powieści Witolda Gombrowicza.

Odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (2011)[1].

Artystyczne pokrewieństwa[edytuj | edytuj kod]

Wiejska perspektywa filmów Kolskiego sprawia, że jego twórczość często jest kojarzona z filmami Witolda Leszczyńskiego: Żywot Mateusza (1968, opartym na powieści Ptaki Tarjea Vesaasa) i Konopielką; Chłopami Reymonta, a także z wielokrotnie filmowaną twórczością Wiesława Myśliwskiego – m.in. Pałac, Nagi Sad (sfilmowany pt. Przez dziewięć mostów), Kamień na kamieniu.

Sam Kolski doszukuje się swoich korzeni także w malarskiej twórczości Jacka Malczewskiego.

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Syn montażysty Romana Kolskiego, brat montażystki Ewy Pakulskiej. Jest byłym mężem aktorki Grażyny Błęckiej-Kolskiej, ich córka jedynaczka zmarła w 2014 roku[2].

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

Pełnometrażowe filmy fabularne i seriale[edytuj | edytuj kod]

Sztuki teatru TV[edytuj | edytuj kod]

  • Diabeł przewrotny (1997) – adaptacja i reżyseria
  • Bajka o bardzo lekkim chlebie (1997) – scenariusz i reżyseria
  • Noga dla Józefa (1997) – scenariusz
  • Wyspa róż (1998) – reżyseria
  • Skrzypki (1999) – scenariusz i reżyseria
  • Kamera marzeń (2001) – scenariusz i reżyseria

Najważniejsze filmy krótkometrażowe i inne produkcje filmowe[edytuj | edytuj kod]

  • Najpiękniejsza jaskinia świata (1983, realizacja, scenariusz, komentarz, zdjęcia)
  • Mały dekalog (1983, scenariusz, reżyseria, zdjęcia)
  • Umieranko (1984, scenariusz, reżyseria, zdjęcia)
  • Nie zasmucę serca twego... (1984, scenariusz, reżyseria, zdjęcia)
  • Jak mnie kochasz (1985, scenariusz, reżyseria, zdjęcia)
  • Polskie parki i rezerwaty przyrody (1985, scenariusz, reżyseria, zdjęcia)
  • Słowiański świt. Początki Polski (1986, reżyseria, scenariusz, zdjęcia)
  • Wyprawa pod podszewkę Alp (1987)
  • Ładny dzień (1988, reżyseria, scenariusz, zdjęcia, scenografia)
  • Szkoła przetrwania (1988, reżyseria, scenariusz, zdjęcia)
  • Pałkiewicz ma rację (1988, reżyseria, scenariusz, zdjęcia)
  • Piosenki polne i okoliczne (1996, reżyseria, scenariusz)
  • Teledyski do płyty ojDADAna Grzegorza Ciechowskiego
  • Zobaczyć jak najwięcej (2001, reżyseria, scenariusz, zdjęcia)
  • Gdzie jesteś Paitii? (2002, reżyseria, scenariusz, zdjęcia)
  • Między rajem a ziemią (2003, reżyseria, scenariusz, zdjęcia)

Nagrody filmowe[edytuj | edytuj kod]

  • 1983: Najpiękniejsza jaskinia świata – Budapeszt (MFF Sportowych), zdjęcia
  • 1989: Ładny dzień – Nagroda Szefa Kinematografii w dziedzinie filmu dokumentalnego za zdjęcia
  • 1992: Pograbek – Gdańsk-Gdynia (FPFF) nagroda Wschodnioeuropejskiego Funduszu Scenariuszowego
  • 1993: Jańcio Wodnik – Gdańsk-Gdynia (FPFF) nagroda dziennikarzy
  • 1993: Jańcio Wodnik – Gdańsk-Gdynia (FPFF) Nagroda Specjalna Jury
  • 1994: Jańcio Wodnik – Łagów (LLF) nagroda im. Juliusza Burskiego
  • 1994: Cudowne miejsce – Gdańsk-Gdynia (FPFF) nagroda za dialogi
  • 1994: Cudowne miejsce – Gdańsk-Gdynia (FPFF) nagroda za reżyserię
  • 1995: Jańcio Wodnik – Moskwa (MFF Słowiańskich i Prawosławnych) nagroda dla najlepszego filmu
  • 1995: Cudowne miejsce – Tarnów (Tarnowska Nagroda Filmowa) Maszkaron – Nagroda Publiczności
  • 1995: Grający z talerza – Gdańsk-Gdynia (FPFF) nagroda za scenariusz
  • 1995: Grający z talerza – Tokio (MFF) nagroda jury
  • 1996: Szabla od komendanta – Słupca k. Konina (Przegląd Filmowy Prowincjonalia) Złoty Jańcio (nagroda główna)
  • 1997: Grający z talerza – Tarnów (Tarnowska Nagroda Filmowa) Maszkaron – Nagroda Publiczności II nagroda
  • 1997: Grający z talerza – Tarnów (Tarnowska Nagroda Filmowa) Srebrna Statuetka Leliwity – Nagroda Specjalna dla najlepszego reżysera
  • 1998: Historia kina w Popielawach – Gdańsk-Gdynia (FPFF) Grand Prix (nagroda za najlepszy film)
  • 1998: Historia kina w Popielawach – Gdańsk-Gdynia (FPFF) nagroda Kin Studyjnych
  • 1999: Historia kina w Popielawach – Moskwa (MFF Słowiańskich i Prawosławnych) Srebrny Witeź
  • 1999: Historia kina w Popielawach – Orzeł, Polska Nagroda Filmowa (nominacja) w kategorii: najlepsza reżyseria; za rok 1998
  • 1999: Historia kina w Popielawach – Orzeł, Polska Nagroda Filmowa (nominacja) w kategorii: najlepszy scenariusz; za rok 1998
  • 1999: Historia kina w Popielawach – Tarnów (Tarnowska Nagroda Filmowa) Srebrna Statuetka Leliwity – Nagroda Specjalna
  • 1999: Historia kina w Popielawach – Triest (Festiwal Alte Adria Cinema) Grand Prix (Premio Trieste)
  • 1999: Historia kina w PopielawachZłota Kaczka (przyznawana przez pismo „Film”) w kategorii: najlepszy film polski; za rok 1998; przyznana 26.04.1999
  • 2000: Daleko od okna – Gdańsk-Gdynia (FPFF) nagroda jury młodzieżowego
  • 2001: Daleko od okna – Orzeł, Polska Nagroda Filmowa (nominacja) w kategorii: najlepsza reżyseria; za rok 2000
  • 2001: Daleko od okna – Złota Taśma (przyznawana przez Koło Piśmiennictwa SFP) w kategorii: film polski za rok 2000; ex aequo z filmem Życie jako śmiertelna choroba przenoszona drogą płciową (przyznane 4.01)
  • 2001: Zobaczyć jak najwięcej; Kambodża i Wietnam – Główna nagroda Przeglądu Filmów Turystycznych i Turystyczno-Gospodarczych Tour-Film
  • 2003: Pornografia – Gdynia (do 1986 Gdańsk) (FPFF) nagroda Stowarzyszenia Zagranicznych Organizatorów Polskich Festiwali
  • 2003: Pornografia – Gdynia (do 1986 Gdańsk) (FPFF) nagroda Publiczności (od 1995 „Złoty Klakier” – nagroda Radia Gdańsk)
  • 2004: Pornografia – Orzeł, Polska Nagroda Filmowa (nominacja) w kategorii: reżyser; za rok 2003

Przypisy

  1. Prezydent odznaczył ludzi kultury. prezydent.pl, 17 stycznia 2011. [dostęp 3 marca 2011].
  2. Dwutygodnik Show nr 16, 4 sierpnia 2014, s. 20-21

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jan Jakub Kolski. Ekologia duszy, 1994, KINO, /03, 16-18., Sobolewski Tadeusz
  • Lepsi niż reszta ludzi, 1994, POLITYKA, /12, 11, Urbanek Mariusz
  • Świat według Jana Jakuba, 1994.12.11, NOWA EUROPA*, /224, 6., Karbowiak Małgorzata
  • Jan Jakub Kolski. W potoku kina, 1996, TWÓJ STYL, /06, 94-98, Terlecka – Recknis Małgorzata
  • Chłopski raj Jana Jakuba, 1996, SYCYNA*, /11, 14, Tatarkiewicz Anna
  • Własny charakter pisma, 1997, VIDEO CLUB, /06, 22-23, Słodowski Jan
  • Kaskader wszelkich metraży, 1997.03.10, GAZETA WYBORCZA, 58, -, Armata Jerzy
  • Filmowy Jańcioland Jana Jakuba Kolskiego, 1998, KINO, /12, 23-26., Stachówna Grażyna
  • Jan Jakub Kolski, nota biograficzna, 1998.10.27, GAZETA WYBORCZA, /252, 4, Sobolewski Tadeusz
  • Jestem z kina, 1998.12.07, GAZETA WYBORCZA, 286, -, Armata Jerzy
  • Dom, okno, próg, las, 2000, FRAZA*, /1/2, 183-193, Mielnik Wiesława
  • Marquez z kamerą?, 2000, TYGIEL KULTURY, /4/6, 158-163, Bobowski Sławomir
  • Cudowność i magiczność w filmach J.J. Kolskiego, 2000, Nowy Test*, 1, -, -
  • Filmowa piątka XXI wieku, 2000.01.10, GAZETA WYBORCZA, /007, 13, Sobolewski Tadeusz
  • Antropologia wizualna. Rzecz o twórczości Jana Jakuba Kolskiego, 2001, GŁOSY TRADYCJI*, DiG, rozdział, Sulima Roch
  • Historia Janka z Popielaw, 2003, KULISY, -, -, Gronkiewicz Ewa
  • Wciąż w drodze, 2003.10.25, TRYBUNA,99, -, Horoszczak Adam
  • Sylwetki – Jan Jakub Kolski, 2004.04 Kultura Polska, Nawój Ewa

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]