Morze Martwe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Morze Martwe
Morze Martwe w 2000 roku.
Morze Martwe w 2000 roku.
Państwo  Izrael
 Jordania
Powierzchnia 1027 km²
Wymiary 75,95 × 4,5-16 km
Głębokość
• maksymalna

377 m
Objętość 111 km³
Wysokość lustra –418 m n.p.m.
Zasolenie średnio 280‰
Rzeki zasilające Jordan
Rzeki wypływające bezodpływowe
Rodzaj jeziora endoreiczne
Położenie na mapie Izraela
Mapa lokalizacyjna Izraela
Morze Martwe
Morze Martwe
Ziemia 31°32′N 35°26′E/31,533333 35,433333Na mapach: 31°32′N 35°26′E/31,533333 35,433333
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Turysta utrzymujący się na powierzchni dzięki niezwykle dużemu zasoleniu wody

Morze Martwe (arab. ألبَحْر ألمَيّت, Al-Bahr al-Majit, hebr. יָם הַ‏‏מֶ‏ּ‏לַ‏ח, Jam haMelach, Morze Soli) – słone jezioro bezodpływowe położone w tektonicznym Rowie Jordanu, na pograniczu Izraela i Jordanii.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Morze Martwe leży w północnej części tektonicznego Rowu Jordanuryftu ciągnącego się na południe do Afryki Wschodniej, na pograniczu Izraela i Jordanii. Znajduje się między wysokimi klifami i górami. Od strony zachodniej wznoszą się Góry Judzkie, a od wschodniej Płaskowyż Moabski.

Historia i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Ok. 17 tys. lat temu poziom wody Morza Martwego był tak wysoki, że łączyło się ono z leżącym na północ Jeziorem Tyberiadzkim.

W ciągu wieków przylegały do niego różne nazwy: Morze Cuchnące, Morze Diabelskie czy też Jezioro Asfaltowe. W Biblii nazwano je Morzem Słonym oraz Morzem Araby[1]. Według tradycji głęboko na dnie leżą ruiny Sodomy i Gomory. Dlatego jest ono także znane jako Morze Sodomy lub Morze Lota – opisanego w Biblii świadka tragicznych wydarzeń związanych z tymi miastami. W pobliżu Morza Martwego znajduje się starożytna twierdza Masada oraz miejsce odnalezienia zwojów z Qumran.

Niezwykłe stężenie soli sprawia, że na powierzchni z łatwością unoszą się ludzie nieumiejący pływać. Rzymski wódz Wespazjan, chcąc sprawdzić to zjawisko, kazał wrzucać do wody jeńców.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Lustro wody znajduje się w najniższym punkcie Ziemi, 418 m p.p.m. (i ciągle się obniża). Powierzchnia jeziora wynosi 1027 km², a maksymalna głębokość – 377 m. Kryptodepresja sięga 817 m p.p.m. Długość jeziora rozciągającego się południkowo wynosi 76 km, a szerokość 4,5-16 km. Linia brzegowa jest dość wyrównana, z wyjątkiem półwyspu Lisan (język) dzielącego Morze Martwe na część głębszą północną i płytszą południową (ok. 6 m głębokości).

Jezioro to wykazuje bardzo duże zasolenie – średnio 28%. Na powierzchni zasolenie wynosi ok. 22%, a na głębokości 50 m – 36%.

Ponieważ morze jest tak nisko położone, woda z niego nie odpływa. W XX wieku ilość wody wpływającej do Morza Martwego zmniejszyła się z powodu wykorzystywania części wód Jordanu przez Izrael i Jordanię, a także zmian klimatycznych. Znaczne parowanie powoduje obniżanie się lustra wody i wytrącanie pokładów soli. W upalny dzień odparowuje aż siedem milionów ton – wyjaśnia to, dlaczego jezioro się nie rozszerza. Ale w przeciwieństwie do wody, która wyparowuje, sole i inne sole mineralne, a nawet pływające w wodzie minerały pozostają; dlatego jest ono tak słonym akwenem. Bardziej słone są jedynie jeziora Asal w Dżibuti (do 350‰[2]), Patience (nawet do 428‰) w Kanadzie i staw Don Juan na Antarktydzie (338-402‰).

W związku z tak dużym zasoleniem w Morzu Martwym prawie zupełnie nie ma życia organicznego, za to z wody pozyskuje się znaczne ilości soli kuchennej i potasowej (zasoby oceniane na 43 mld ton).

Wykorzystuje się również lecznicze działanie wód i osadów błotnych. W starożytności zachęcono do picia wody w przekonaniu, że ma właściwości lecznicze. Dzisiaj już się tego nie zaleca, uważa się natomiast, że słona woda oczyszcza organizm[potrzebne źródło]. Znane są natomiast inne właściwości tego rejonu. W tak nisko położonym terenie powietrze jest aż o 10% bogatsze w tlen[3] i mikroelementy. Ciśnienie atmosferyczne dochodzi do 800 mm Hg[4] i jest najwyższe na świecie. Dodatkowo jest nasycone bromkami, mających działanie uspokajające. Poza tym bogate w minerały czarne błoto oraz gorące źródła siarkowe spotykane wzdłuż wybrzeża wykorzystuje się do leczenia chorób skóry i stawów. Przez lata ceniono też kosmetyczne i lecznicze właściwości balsamu pozyskiwanego z drzewa, które tu niegdyś rosło. Bardzo dobre rezultaty leczenia uzyskują tu przewlekle chorzy na astmę i alergie. Szczególnie dobre rezultaty osiąga się w zaleczeniu i łagodzeniu zmian łuszczycowych oraz w leczeniu szerokiego spektrum egzem skórnych. Leczenie dolegliwości skórnych oraz chorób układu oddechowego wspomaga ponadto panujący nad Morzem Martwym klimat: duże nasłonecznienie (prawie 330 słonecznych dni w roku), czyste, praktycznie pozbawione pyłków roślinnych i innych alergenów powietrze, oraz niskie położenie i gruba warstwa ozonowa, chroniące przed poparzeniami słonecznymi[5].

Ze względu na trudne warunki geologiczne w okolicy znajdują się jedynie nieliczne wybudowane uzdrowiska i kilka wydzielonych dostępnych publicznie plaż. Większość linii brzegowej jest niedostępna, a chodzenie na tzw. dzikie plaże jest ryzykowne i niebezpieczne w związku z występującymi licznymi uskokami, przysłoniętymi na powierzchni cienką warstwą piasku (znane są liczne wypadki zaginięć osób spacerujących w miejscach niedozwolonych).

Fauna i flora[edytuj | edytuj kod]

Średniowieczni podróżnicy przynosili wiele wieści o wyjałowionym morzu, całkowicie pozbawionym ptaków, ryb i roślinności. Sądzono wręcz, że unoszące się nad nim opary są zabójcze. W ten sposób rozeszła się pogłoska o martwym, cuchnącym morzu. Prawdą jest, że z powodu wysokiego zasolenia żyją tam tylko niektóre formy bakterii, każda zaś ryba, która dostanie się tam z prądem rzeki, szybko ginie.

W samym morzu nie ma sprzyjających warunków do życia, ale inaczej jest na terenach przyległych. Chociaż spora ich część jest pustynna, można znaleźć oazy z wodospadami i roślinami tropikalnymi. W regionie tym jest też sporo dzikich zwierząt. Występują tam 24 gatunki ssaków, między innymi wilk, kot arabski i koziorożec nubijski. Źródła słodkiej wody pozwalają żyć wielu płazom, gadom i rybom. Morze Martwe leży na głównym szlaku migracji ptaków, naliczono ich przeszło 90 gatunków. Należą do nich m.in. bocian czarny i biały, sęp płowy oraz ścierwnik biały.

Asfalt[edytuj | edytuj kod]

Jednym z najbardziej intrygujących zjawisk Morza Martwego jest wydobywanie się z niego bituminu (asfaltu), którego grudy pojawiają się na powierzchni wody[6]. W roku 1905 w czasopiśmie The Biblical World wspomniano o ogromnej bryle ważącej ok. 2 700 kilogramów, którą znaleziono na brzegu w roku 1834. Niektórzy sądzili, że asfalt odrywa się od dna morza i wypływa na powierzchnię wskutek trzęsień ziemi. Bardziej prawdopodobne jest to, że asfalt wydostaje się z głębi ziemi poprzez szczeliny lub struktury zwane diapirami. Gdy dotrze do dna morza i uwolni się od soli, wypływa na powierzchnię.

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Przy południowej części Morza Martwego znajduje się izraelskie lotnisko Bar Yehuda, które obsługuje czarterowe loty turystyczne oraz samoloty prywatne.

DeadSea01 ST 04.jpg

Przypisy

  1. Księga Rodzaju 14:3; Księga Jozuego 3:16
  2. John K. Warren: Evaporites:Sediments, Resources and Hydrocarbons (ang.).
  3. Opis Morza Martwego
  4. Niezwykłe właściwości Morza Martwego
  5. Właściwości lecznicze Morza Martwego
  6. Naturalny bitumin, o którym tu mowa, jest też nazywany asfaltem. W wielu miejscach świata określenie "asfalt" odnosi się do mieszaniny bituminu i kruszywa (piasku lub żwiru), służącej do budowy nawierzchni dróg. Ale w niniejszym artykule słowa "bitumin" i "asfalt" występują zamiennie i oznaczają nieprzetworzoną substancję występującą w przyrodzie.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]