7,62 mm karabin Mosin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Karabin Mosin)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Mosin-Nagant
Mosin Nagant series of rifles.jpg
Dane podstawowe
Państwo  ZSRR
Rodzaj karabin powtarzalny
Historia
Prototypy 1889-1891
Produkcja seryjna 18911965
Dane techniczne
Kaliber 7,62 mm
Nabój 7,62 × 54 mm R
Magazynek 5 nab.
Wymiary
Długość 1,288 mm (wz. 91)
1,227 mm (wz. 91/30)
1,013 mm (wz. 44, wz. 91/59)
Długość lufy 800 mm (wz. 91)
730 mm (wz. 91/30)
508 mm (wz. 44, wz. 91/59)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Karabin Mosin wz. 1891 (Трёхлинейная винтовка образца 1891 года, Трёхлинейка, Mosin-Nagant) – skonstruowany pod koniec XIX wieku przez Siergieja Mosina rosyjski karabin powtarzalny. Karabin ten i jego wersje rozwojowe były podstawowym uzbrojeniem piechoty rosyjskiej i Armii Czerwonej od lat 90. XIX wieku do lat 50. XX wieku, kiedy zastąpił go karabin szturmowy AK.

Karabin Mosin wz. 1891/30 (widok z prawej strony)
Karabin Mosin wz. 1891/30 (widok z lewej strony)
Karabin Mosin wz. 1891/30 z celownikiem optycznym

Historia konstrukcji[edytuj | edytuj kod]

W drugiej połowie XIX wieku podstawową bronią rosyjskiej piechoty był 10,67 mm (4,2 linii – linia to stara rosyjska miara długości równa jednej dziesiątej cala) karabin Berdana. Był to gwintowany, odtylcowy karabin czarnoprochowy na amunicję scaloną. Po wynalezieniu przez Paula Vieille prochu bezdymnego możliwe stało się zmniejszenie kalibru karabinów. Pierwszą konstrukcją nowej generacji był francuski karabin Lebel Mle 1886. W następnych latach powstawały nowe wzory karabinów, strzelające amunicją z prochem bezdymnym. Były to karabiny powtarzalne (początkowo z magazynkami rurowymi, podlufowymi, później z magazynkami pudełkowymi). Nowe konstrukcje z zainteresowaniem były obserwowane przez rosyjskie Ministerstwo Wojny. W 1887 roku przeprowadzono próby kilku karabinów. Za najlepszy uznano karabin Belga Emila Naganta. Opierając się na konstrukcji tego karabinu, w 1890 kapitan Siergiej Mosin opracował własny karabin. Z karabinu Naganta zaczerpnięta została konstrukcja magazynka. S. Mosin skonstruował mechanizm zamkowy.

Widząc możliwość uniknięcia opłat licencyjnych podjęto decyzję o wykonaniu prototypu i serii próbnej 30 karabinów Mosina i porównaniu go z oryginalnym karabinem Naganta. W 1890 roku odbyły się próby. Karabin S. Mosina wyraźnie wzorowany na karabinie Naganta miał większą liczbę zacięć i niesprawności, ale prostszą konstrukcję. W wyniku prób uznano, że prostsza konstrukcja ułatwi produkcję w warunkach rosyjskich, a mniejszą niezawodność można zaakceptować. Poważnym argumentem były też mniejsze koszty przyjęcia do uzbrojenia rodzimej konstrukcji (za prawa do produkcji karabinu Naganta trzeba by zapłacić). 13 kwietnia 1891 przekazano carowi raport z propozycją przyjęcia karabinu Mosina na uzbrojenie jako „rosyjski trzyliniowy karabin wzór 1891” . W następnych dniach zatwierdzono wprowadzenie karabinu do produkcji pod nazwą „trzyliniowy karabin wzór 1891” (Aleksander III skrócił proponowaną nazwę).

W następnych latach w konstrukcji karabinu wz.1891 wprowadzano drobne zmiany. Opracowano też nową odmianę karabinu, tzw. wzór dragoński i kozacki. W 1907 roku wprowadzono do uzbrojenia karabinek wz. 1907. W 1908 w związku z wprowadzeniem amunicji z pociskiem ostrołukowym zmodernizowano celowniki produkowanych karabinów.

Pierwszą większą modernizację karabinu Mosina przeprowadzono dopiero pod koniec lat dwudziestych. Prace modernizacyjne prowadził zespół składający się z W. G. Fiodorowa, W. A. Diegtariowa, i F. W. Tokariewa. Efektem był karabin wzór 1891/30 (według niektórych źródeł nazywał się on M1930[potrzebne źródło]). Nowy karabin był prostszy w produkcji (zmieniono zewnętrzny kształt komory zamkowej z graniastosłupa na cylinder). Opierając się na konstrukcji karabinu wz. 1891/30 opracowano w 1931 roku karabin wyborowy, wyposażony w celownik optyczny (PU o powiększeniu 3,5 lub PE o krotności 4x).

Karabinek doczekał się modernizacji dopiero pod koniec lat trzydziestych. W 1939 roku wprowadzono do uzbrojenia karabinek wz. 1938. Nowy karabinek był przeznaczony dla formacji pomocniczych i tyłowych (artyleria, żandarmeria) i z tego powodu był pozbawiony bagnetu. Jednak w trakcie drugiej wojny światowej okazało się, że karabinki lepiej nadają się jako uzbrojenie piechoty niż karabiny. W jednostkach piechoty brak bagnetu był poważną wadą, dlatego w 1944 roku przyjęto do uzbrojenia karabinek wz. 1944 wyposażony w stały, składany bagnet karabinowy wz. 44 typu kłującego.

Produkcja kbk wz. 1944 trwała w ZSRR do 1948 roku. Ogółem w latach 1930-1948 wyprodukowano ok. 17 mln karabinów.

Po wojnie karabiny i karabinki Mosina były produkowane, na podstawie licencji, w Polsce, Rumunii i na Węgrzech. W latach 50. były sukcesywnie zastępowane karabinami konstrukcji Simonowa i Kałasznikowa. Z uzbrojenia pododdziałów tyłowych i pomocniczych Wojska Polskiego, oraz z zapasów mobilizacyjnych, zostały ostatecznie wycofane dopiero w latach 70. XX wieku. Potem można je było jeszcze spotkać w uzbrojeniu Straży Przemysłowej. Wersja wyborowa zastąpiona została dopiero przez karabin SWD.

Wersje karabinu Mosina[edytuj | edytuj kod]

  • Rosja
    • wz. 91 – standardowy karabin piechoty
    • wz. 91/10 – modyfikacja poprzedniego, z celownikiem Konowałowi dostosowanym do nowego naboju wz. 08 z pociskiem ostrołukowym.
    • wz. 91 karabin dragoński – wersja z krótszą o 76 mm lufą.
    • wz. 91/10 – modyfikacja poprzedniego, z celownikiem Konowałowi dostosowanym do nowego naboju wz. 08 z pociskiem ostrołukowym
    • wz. 91 karabin kozacki – wersja skrócona jak dragoński, pozbawiona bagnetu.
    • wz. 91/10 – modyfikacja poprzedniego, z celownikiem Konowałowi dostosowanym do nowego naboju wz. 08 z pociskiem ostrołukowym.
    • wz. 07 – karabinek przeznaczony dla artylerii, obsług km, żandarmerii, formacji tyłowych i pomocniczych. Lufa skrócona o 290 mm, pozbawiony bagnetu.

W trakcie wojny światowej karabiny dla Rosji wytwarzały amerykańskie firmy Westinghouse i Remington.

  • ZSRR
    • wz. 91/30 – zmodernizowany karabin oparty o wzór dragoński. Muszkę trójkątną zastąpiono muszką słupkową w osłonie. Celownik ramkowo-schodkowy zastąpiono krzywiznowym. Zmodernizowano mechanizm spustowy i zmniejszono opór spustu.
    • wz. 91/30 – karabin wyborowy. Rączka zamkowa została wygięta w dół (żeby przy przeładowaniu nie uderzała w celownik optyczny). Po lewej stronie łoża pojawiło się wycięcie na podstawę celownika optycznego. Najczęściej stosowany był celownik PU o powiększeniu 3,5x., drugim wzorem był PE o powiększeniu 4x.
    • wz. 38 – karabinek przeznaczony dla artylerii, formacji tyłowych i pomocniczych. Lufa skrócona o 222 mm, pozbawiony bagnetu.
    • wz. 44 – karabinek przeznaczony także dla piechoty wyposażony w stały składany bagnet (złożony bagnet przylega do prawej strony łoża karabinka).[1]

Po drugiej wojnie światowej w satelitach Kraju Rad oraz ChRL posługiwano się i fabrykowano licznymi odmianami broni sytemu Mosina – Naganta.

  • Finlandia
    • kb wz. 91/24 – modernizacja poprzez wymianę luf, bączków i celowników.
    • kb wz. 27 – gruntowna modernizacja dla wojska. Przeprowadzana przez firmę Dalton Kivaaritehdas (VKT)
    • kbk wz. 27 – dla kawalerii
    • kb wz. 28 - głębsza niż wojskowa modernizacja dla Obrony Terytorialnej. Przeprowadzana przez firmę Sako.
    • kb wz. 28/30 – modyfikacja poprzedniego wzoru.
    • kb wz. 39[2]
    • kbw wz. 85 – współczesny karabin wyborowy[3].
  • Polska
    • wz. 91/98/23 (często spotykana błędna nazwa Mauser polski wz. 91/98/23) – wersja przystosowana do strzelania amunicją 7,92x57. Karabinki wz. 91/98/23 powstawały przez przeróbkę karabinów wz. 1891. W trakcie adaptacji lufy przewiercano do nowego kalibru, a od zewnątrz obtaczano do kształtu lufy kbk wz. 98. Zmieniano konstrukcje zamka i magazynka. Celownik przystosowano do właściwości balistycznych amunicji 7,92x57.
    • wz. 91/98/25 – udoskonalony kbk wz. 91/98/23, w którym w celu wyeliminowania zacięć przekonstruowano wyrzutnik oraz obniżono wślizg nabojowy, usunięto koźlik, dodano nasadę bagnetu.
    • wz.91/98/26 – od poprzedniego wzoru rożni się rozdzieleniem wyrzutnika od rozdzielacza.[4]
    • wz. 44 – wytwarzany w radomskiej Fabryce Broni. Pozostałe wzory rosyjskie i radzieckie także były w polskim uzbrojeniu.[5]

Opis konstrukcji[edytuj | edytuj kod]

Karabin wzór 1891 jest indywidualną bronią powtarzalną. Zamek czterotaktowy, ślizgowo-obrotowy. Zasilanie ze stałego magazynka o pojemności 4 naboi (piąty nabój z łódki wprowadzany jest do lufy[4+1]). Zastosowano rozdzielacz uniemożliwiający podanie więcej niż jednego naboju na drogę zamka. Przyrządy celownicze składały się z trójkątnej muszki i celownika ramkowo-schodkowego. Broń była wyposażona w bagnet czworograniasty wz. 1891 mocowany przy pomocy tulei.

Dane taktyczno-techniczne[edytuj | edytuj kod]

Wzór Kb wz. 1891 Kb wz. 1891 "dragoński" Kbk wz. 1907 Kb wz. 1891/30 Kbk wz. 1938 Kbk wz. 1944 Kbk wz. 91/98/23 i wz. 91/98/25
Amunicja 7,62x54R 7,62x54R 7,62x54R 7,62x54R 7,62x54R 7,62x54R 7,92x57
Masa broni bez bagnetu/z bagnetem (kg) 3,99/4,30[6] 3,88/4,19[6] 3,53/-[6] 3,86/4,16[6] 3,49/-[6] -/4,0[6] 3,9/?
Długość broni bez bagnetu/z bagnetem (mm) 1288/1730[6] 1212/1655[6] 1015/-[6] 1227/1659[6] 1020/-[6] 1020/1330[6] 1100/1420
Długość lufy (mm) 800[6] 724[6] 510[6] 730[6] 508[6] 508[6] 600
Pojemność magazynka 4+1 4+1 4+1 4+1 4+1 4+1 4+1
Szybkostrzelność praktyczna (strz/min) 10[6] 10[6] 10[6] 10[6] 10-12[6] 10[6] 10
Prędkość początkowa pocisku (m/s) 685 (nabój wz. 1891)[6] 660 (nabój wz. 1891)[6] 620 (nabój wz. 1891)[6] 865 (nabój z pociskiem lekkim wz. 1908)[6] 816 (nabój z pociskiem lekkim wz. 1908)[6] 816 (nabój z pociskiem lekkim wz. 1908)[6] 845

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Z karabinu Mosin korzystał najwybitniejszy snajper w historii wojskowości – Fin Simo Häyhä.
  • Z karabinu Mosin korzystał również uważany za jednego z najskuteczniejszych snajperów rosyjskich - Wasilij Zajcew.

Przypisy

  1. Aleksandr Żuk, Sprawocznik po stiełkowomu orużju. Rewolwiery, pistoliety, wintowki, pistoliety – puliemioty, awtomaty, Moskwa 1993, s. 497 – 499, 524 – 526 i 651
  2. Witold Głębowicz, Roman Matuszewski, Tomasz Nowakowski, Indywidualna broń strzelecka II wojny światowej, Warszawa 2000, s. 15 – 16, Strona poświęcona fińskim mosinom: http://www.russian-mosin-nagant.com/finland.html
  3. 7.62 TKIV 85. [dostęp 2014-04-15].
  4. Andrzej Konstankiewicz, Broń strzelecka i sprzęt artyleryjski formacji polskich i Wojska Polskiego w latach 1914 – 1939, Lublin 2003, s. 154 – 155.
  5. Stanisław Torecki, Broń i amunicja strzelecka LWP, Warszawa 1985, s. 142 – 147., Konstankiewicz, op. cit, s. 32 – 34 i 51 – 52.
  6. 6,00 6,01 6,02 6,03 6,04 6,05 6,06 6,07 6,08 6,09 6,10 6,11 6,12 6,13 6,14 6,15 6,16 6,17 6,18 6,19 6,20 6,21 6,22 6,23 6,24 6,25 6,26 6,27 6,28 6,29 Ireneusz J. Wojciechowski: Karabin Mosin wz. 1891, TBiU 78. Warszawa: Wydawnictwo MON, 1982. ISBN 83-11-06776-7.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ciepliński Andrzej, Woźniak Ryszard, Encyklopedia współczesnej broni palnej (od połowy XIX wieku), Warszawa 1994
  • Erenfeicht Leszek, Konie robocze, Karabiny powtarzalne II wojny światowej, Strzał2005, Nr 5(25),s. 20 - 31.
  • Głębowicz Witold, Matuszewski Roman, Nowakowski Tomasz, Indywidualna broń strzelecka II wojny światowej, Warszawa 2000
  • Gwóźdź Zbigniew, Zarzycki Piotr, Polskie konstrukcje broni strzeleckiej, Warszawa 1993.
  • Konstankiewicz Andrzej, Broń strzelecka i sprzęt artyleryjski formacji polskich i Wojska Polskiego w latach 1914 – 1939, Lublin 2003.
  • Schultz Walter, 1000 ręcznej broni palnej, Ożarów Mazowiecki 2011.
  • Strona poświęcona fińskim mosinom: http://www.russian-mosin-nagant.com/finland.html.
  • Torecki Stanisław, Broń i amunicja strzelecka LWP, Warszawa 1985.
  • Wojciechowski Ireneusz J., Karabin Mosin wz. 1891, TBiU 78|, Warszawa 1982.
  • Żuk Aleksandr, Sprawocznik po stiełkowomu orużju. Rewolwiery, pistoliety, wintowki, pistoliety – puliemioty, awtomaty, Moskwa 1993.