Kościół św. Krzysztofa we Wrocławiu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kościół św. Krzysztofa
we Wrocławiu
kościół parafialny
Distinctive emblem for cultural property.svg 12 z 27.11.1947 oraz 427/45 z 25.01.1962[1]
Kościół św. Krzysztofa
Kościół św. Krzysztofa
Państwo  Polska
Miejscowość Wrocław
Wyznanie protestanckie
Kościół ewangelicko-augsburski
Parafia dolnośląska niemieckojęzyczna parafia ewangelicka św. Krzysztofa
Imię św. Krzysztofa
Położenie na mapie Wrocławia
Mapa lokalizacyjna Wrocławia
Kościół św. Krzysztofawe Wrocławiu
Kościół św. Krzysztofa
we Wrocławiu
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kościół św. Krzysztofawe Wrocławiu
Kościół św. Krzysztofa
we Wrocławiu
Ziemia 51°06′26″N 17°02′12″E/51,107222 17,036667Na mapach: 51°06′26″N 17°02′12″E/51,107222 17,036667
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Kościół św. Krzysztofa na XIX-wiecznej rycinie Otto Ferdinanda Probsta (1866-1923)

Kościół św. Krzysztofa we Wrocławiuewangelicka świątynia we Wrocławiu przy pl. św. Krzysztofa znajdującym się na rogu ul. Kazimierza Wielkiego i Wierzbowej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Do 1945[edytuj | edytuj kod]

Pierwotnie na jego miejscu znajdowała się kaplica pogrzebowa Katedry św. Marii Magdaleny pw św. Marii Egipcjanki. Pierwsza wzmianka o niej pochodzi z 1267 z dokumentu fundatora, księcia Władysława wrocławskiego. Znajdowała się pod opieką cechu kuśnierzy, mieszkających przy dzisiejszej ulicy Oławskiej i w okolicach.

Na początku XV wieku kaplicę przebudowano na gotycki kościół. Dzieło architekta i mistrza kamieniarskiego Henryka z Ząbkowic (Heinricha Frankensteina) było jednonawową trzyprzęsłową ceglaną budowlą na planie prostokąta 32×16 metrów. Nawa nakryta jest sklepieniem sieciowym (które było nowością we Wrocławiu), natomiast jednoprzęsłowe pięcioboczne prezbiterium - krzyżowo-żebrowym. Dwuspadowy stromy dach kryty był dachówką.

Kościołem, tak jak pobliską Bramą Oławską, opiekowali się wciąż kuśnierze; był on też co najmniej od 1416, kiedy wygłaszano w nim polskie kazania, ośrodkiem skupiającym mieszkających we Wrocławiu Polaków. W połowie XV wieku kościół zmienił patrona na św. Krzysztofa, dzięki czemu uzyskał znaczne korzyści, potwierdzone przez papieża. W 1461 dobudowano do kościoła kwadratową wieżę zwieńczoną hełmem w kształcie ostrosłupa z ołowianej blachy. W 1539 roku kościół otrzymał zegar, w 1575 zmieniona została konstrukcja wieży i hełmu na renesansowy, a w 1602 dobudowano zakrystię.

Od początku XVI wieku zaczęły znacznie rosnąć we Wrocławiu wpływy reformacji. Kościół pełnił wówczas funkcję polskiej szkoły luterańskiej, zgodnie z naukami Lutra, nakazującymi umożliwianie wyznawania wiary i pobierania nauki w języku ojczystym. Dzieci uczyły się tu od 1619 katechizmu i recytacji Biblii po polsku. Kierownikiem tej szkoły był Michał Kusz, kaznodzieja, autor wydanego drukiem w 1646 "Przewodnika do języka polskiego". W 2 połowie XVIII w. działał tu ks. Paweł Twardy.

Naciski królów pruskich w wieku XVIII i później zmierzały jednak do likwidacji narodowościowej roli kościoła ewangelickiego. W 1809 pruskie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych domagało się od konsystorza przerwania wygłaszania kazań po polsku, czesku i serbołużycku. Mimo to w kościele św. Krzysztofa aż do 1829 odbywały się regularne polskie nabożeństwa, a przez następne dziesięciolecia już coraz rzadziej, ale sporadycznie do około 1888, kiedy to kościół stał się siedzibą filiału parafii św. Marii Magdaleny.

Kościół stał pośrodku otoczonej murem działki, po usunięciu muru nazwano to miejsce placem św. Krzysztofa. W latach 1866-69 zasypano przepływającą wzdłuż północnej krawędzi przykościelnego placu odnogę Oławy, zwaną "Czarną" lub "Miejską". Przy skrzyżowaniu ulicy Wierzbowej (Weidenstraße) z Oławską (Ohlauer Straße) mieszkał w wolno stojącym budynku pastor i dzwonnik.

Po 1945[edytuj | edytuj kod]

Pod koniec oblężenia Wrocławia w 1945 uległ znacznym zniszczeniom, szacowanym na 75%. Odbudowywany był w latach 1947-49 i 1957-58 wg projektów Edmunda Małachowicza (tego samego, który realizował odbudowę pobliskiego Muzeum Architektury i renowację katedry) i Rachwalskiego. W czasie odbudowy wykorzystano elementy architektoniczne z nieczynnych dolnośląskich kościołów ewangelickich: manierystyczny tryptyk z Masłowa, neogotyckie ławki, ambonę, kamienną chrzcielnicę i organy firmy Schlag & Söhne z 1909 ze Słupca koło Nowej Rudy.

W 1958 kościół przekazano na potrzeby religijne wrocławskiej ewangelickiej mniejszości niemieckiej, ale bez tworzenia w nim osobnej parafii. W roku 1966 wyremontowano elewację, a w latach 1969-1970 zrekonstruowano barokowo-klasycystyczny hełm wieży.

W latach 70. zburzono przyległą zabudowę w ciągu dawnej wewnętrznej fosy, aby stworzyć miejsce dla Trasy W-Z. Odtąd kościół stoi w nienaturalnym otoczeniu, na skraju trasy szybkiego ruchu, przy rampach tunelu. Po drugiej stronie ulicy Wierzbowej znajduje się natomiast zabytkowy Pałac Oppersdorfów oraz działka po wyburzonej drukarni na której w roku 2013 rozpoczęła się budowa biurowca "Dominikański".

W 1993 utworzona została dolnośląska niemieckojęzyczna parafia ewangelicka św. Krzysztofa, obejmująca - prócz wrocławskiego - zbory z Bielawy, Gromadki, Jeleniej Góry, Legnicy, Lubania, Świdnicy i Wałbrzycha.

We wrocławskim kościele nabożeństwa w języku niemieckim odbywają się co niedzielę o godzinie 1000. W tym samym kościele odbywają się także co tydzień nabożeństwa metodystyczne po koreańsku, a w czwartą niedzielę miesiąca o godz. 1700 nabożeństwa ewangelicko-reformowane w języku polskim.

Muzyka kościelna[edytuj | edytuj kod]

Organy[edytuj | edytuj kod]

Instrumenty współczesne[edytuj | edytuj kod]

Organy firmy Schlag & Söhne / Szydłowski[edytuj | edytuj kod]
I Hauptwerk C–f3
1. Bordun 16′
2. Principal 8′
3. Gedackt 8′
4. Octave 8′
5. Gemshornquinte 2 2/3′
6. Super Octave 2′
II/I
II Oberwerk C–f3
7. Portunal 8'
8. Salicional 8'
9. Flöte 4'
10. Dolce 4'
Pedal C–d1
11. Subbass 16'
12. Dulciana 8'
I/P
II/P
Organy firmy Walcker[edytuj | edytuj kod]
Manuał C–f3
1. Principal 8′
2. Flaut Major 8′
3. Octava 4′
4. Rohr Flaut 4′
5. Super Octava 2′
6. Mixtura III
Pedał C–f1
7. Subbaß 16′
Copula Clavier

Kantorzy (dyrektorzy muzyczni) i organiści[edytuj | edytuj kod]

(lista niepełna)

  • Christoph M. Bremer – (1674)
  • Georg Gebel – 1714–1744
  • Gottlieb Benjamin Holland – 1756–?
  • Friedrich Atze (1759-1837) – ?–1837
  • Johann Julius Seidel – 1837–1856
  • Herman Schönfeld[2] – 1888–1893
  • Emil Hiller – 1893–1920
  • Wolfgang Reimann – 1920–1923
  • Gerhard Zeggert – 1923–1946
    • Janina Borska[3]
  • Marek Pilch – 2002–2008
    • Małgorzata Zuchowicz – 2004–2010
  • Tomasz Kmita-Skarsgård – 2010–nadal
    • Małgorzata Zuchowicz – 2010–2011
    • Jakub Tarka – 2011–nadal

Przypisy

  1. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. [dostęp 2010-01-24].
  2. Kantor u św. Marii Magdaleny. Kościół św. Krzysztofa od roku 1888 jako filiał kościoła św. Marii Magdaleny nie posiadał samodzielnego kantoratu.
  3. Żona bp Ryszarda Borskiego. Sprawowała funkcję organistki kościoła św. Krzysztofa w latach, kiedy jej mąż piastował urząd proboszcza tej parafii.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Carl Julius Adolph Hoffmann: Die Tonkünstler Schlesiens: ein Beitrag zur Kunstgeschichte Schlesiens, vom Jahre 960 bis 1830. Breslau: G. P. Aderholz, 1830.
  • Andrzej Prasał: Kultura muzyczna w archidiecezji wrocławskiej w latach 1945-2003. Lublin: Polihymnia, 2009. ISBN 9788372706468 (formalnie błędny numer ISBN)
  • Krzysztof Rottermund. Johann Julius Seidel - zapomniany wrocławski organista, kompozytor i znawca organów. „Organy i muzyka organowa XIV”, s. 439-448, 2009. Akademia Muzyczna w Gdańsku. ISSN 0239-7080. 
  • Gerhard Zeggert: Die neue Orgel in der St. Christophori-Kirche zu Breslau. Breslau: ok. 1930.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]