Edyta Stein

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Święta
Teresa Benedykta od Krzyża
Edith Stein
dziewica, męczennica, patronka Europy
Saint Edith Stein.jpg
Data urodzenia 12 października 1891
Wrocław
Data śmierci ok. 9 sierpnia 1942
Auschwitz-Birkenau
Kościół/
wyznanie
Kościół katolicki
Data beatyfikacji 1 maja 1987
Kolonia
przez Jana Pawła II
Data kanonizacji 11 października 1998
przez Jana Pawła II
Wspomnienie 9 sierpnia (święto liturgiczne)
Patronka Europy
Galeria ilustracji w Wikimedia Commons Galeria ilustracji w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach
Dom rodzinny Edyty Stein przy Nowowiejskiej 38 we Wrocławiu
Grób ojca Edyty na wrocławskim kirkucie

Edyta Stein, znana jako św. Teresa Benedykta od Krzyża OCD (ur. 12 października 1891 we Wrocławiu[1], zm. ok. 9 sierpnia 1942 w KL Auschwitz II-Birkenau[2]) – niemiecka filozof pochodzenia żydowskiego, karmelitanka bosa, dziewica, święta i męczennica Kościoła katolickiego, od 1 października 1999 Patronka Europy.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Edyta Stein urodziła się w święto Jom Kippur w wielodzietnej, ale zamożnej rodzinie żydowskiej na wrocławskim Przedmieściu Odrzańskim w nieistniejącym już domu przy Kohlenstraße 13[3][4]. Była najmłodszym z jedenaściorga dzieci wrocławskiego handlarza drewnem Zygfryda Steina i Augusty Stein z domu Courant. Ojciec zmarł, kiedy miała tylko dwa lata, od tego czasu matka zajmowała się zarówno dziećmi, jak i firmą swego zmarłego męża. Pomimo żywej wiary całej rodziny, a zwłaszcza matki, w 14 roku życia Edyta zadeklarowała, iż jest ateistką. Studiowała na Uniwersytecie Wrocławskim germanistykę, historię i psychologię pod kierunkiem Williama Sterna - twórcy skali IQ. Od 1913 roku studiowała w Getyndze pod kierunkiem Edmunda Husserla. Napisała i obroniła u niego rozprawę doktorską "O zagadnieniu wczucia". Spotkała wtedy Maxa Schelera, stykając się jednocześnie z nietypowym dla niej spojrzeniem na katolicyzm. Dzięki także Schelerowi ponownie pojawiło się przed nią zjawisko wiary. Poznała wtedy także swojego późniejszego przyjaciela Romana Ingardena, świadka jej duchowych przemian.

Po śmierci swojego dobrego znajomego Adolfa Reinacha – w trakcie I wojny światowej – miała wpaść w apatię i rozdarcie duchowe. Wstąpiła do Niemieckiej Partii Demokratycznej. Podbudowana postawą wdowy po Reinachu, ewangeliczki, zaczęła przeżywać nawrócenie. Swoją kulminację miało to w domu Jadwigi Conrad-Martius. Edyta wspomina w swej autobiografii: "Sięgnęłam na chybił trafił i wyjęłam książkę sporej objętości. Nosiła tytuł: Życie św. Teresy z Avili spisane przez nią samą. Zaczęłam czytać, zachwyciłam się natychmiast i nie przerwałam lektury aż do jej ukończenia. Gdy zamknęłam książkę, powiedziałam sobie: To jest prawda". 1 stycznia 1922 przyjęła chrzest w Kościele katolickim, przyjmując imię Teresa. Jej wiara zostaje pogłębiona podczas studiowania m.in. prac świętego Tomasza z Akwinu, którego zaczęła tłumaczyć. Rozpoczęła także serie wykładów i pogadanki w radiu. Po dojściu Hitlera do władzy została jednak zwolniona z pracy.

13 października 1933 roku pożegnała się z rodziną (jej matka nigdy nie pogodziła się z decyzjami tak Edyty, jak i innych dzieci). Następnego dnia wstąpiła do Karmelu w Kolonii i przyjęła imię Teresa Benedykta od Krzyża. Na duchowych opiekunów wybrała św. Teresę z Avili i św. Jana od Krzyża.

W obliczu narastających prześladowań Żydów 31 grudnia 1938 została przeniesiona do karmelu w Echt w Holandii. Cztery lata później 2 sierpnia 1942 aresztowało ją Gestapo, wraz z innymi katolikami pochodzenia żydowskiego, w tym osobami konsekrowanymi. W czasie aresztowania miała powiedzieć swojej siostrze, Róży: Chodź, idziemy cierpieć za swój lud. Aresztantów osadzono najpierw w przejściowym obozie Westerbork w północnej Holandii. Ostatni raz widziano ją 7 sierpnia na dworcu głównym we Wrocławiu podczas postoju pociągu wiozącego ją wraz z innymi Żydami do obozu w Oświęcimiu. Prawdopodobnie 9 sierpnia została zagazowana w niemieckim obozie zagłady KL Auschwitz II-Birkenau. Jej towarzyszami w męczeństwie byli siostra Lisamaria Meirowsky i brat Wolfgang Rosenbaum OFM. Jej zwłoki zostały spalone w obozowym krematorium.

Działalność naukowa[edytuj | edytuj kod]

Edyta Stein prowadziła bardzo bogatą działalność naukową, przede wszystkim filozoficzną. Początkowo była wyłącznie fenomenologiem, w późniejszym okresie zaczęła porównywać fenomenologię z tomizmem. Zajmowała się tłumaczeniami tekstów świętego Tomasza z Akwinu oraz błogosławionego J. H. Newmana. Jako karmelitanka bosa o niezwykle bogatym życiu wewnętrznym dała wyraz pięknu i wartości przeżyć mistycznych pisząc pracę poświęconą św. Janowi od Krzyża "Wiedza Krzyża".

Z wielu względów filozofia Edyty Stein bywa określana mianem "filozofii światła". Jest poświęcona przede wszystkim człowiekowi jako istocie świadomej, myślącej i wolnej oraz Bogu i drodze, która do niego prowadzi.

Najważniejsze dzieła[edytuj | edytuj kod]

  • O zagadnieniu wczucia. Rozprawa doktorska (Zum Problem der Einfühlung. Dissertation), Halle 1917. Wyd polskie: "O zagadnieniu wczucia" Kraków : Wydawnictwo ZNAK , 1988
  • Fenomenologia Husserla a filozofia św. Tomasza z Akwinu. Księga pamiątkowa ku czci Husserla (Die Phänomenologie Husserls und die Philosophie des hl. Thomas von Aquin. Jubiläumsausgabe für Husserl), Halle 1929.
  • Św. Tomasza z Akwinu badania dotyczące zagadnienia prawdy (Des hl. Thomas von Aquino Untersuchungen über die Wahrheit), t. 1-2, Breslau 1931.
  • Byt skończony a byt wieczny (Endliches und ewiges Sein), 1937, wydane: Freiburg im Breisgau 1950. – Pozycja jest własną przeróbką pracy habilitacyjnej pt. Możność i akt (Potenz und Akt. Habilitationsschrift). Wydanie polskie: Byt skończony a byt wieczny. Immaculata J. Adamska OCD (przekład), Anna Grzegorczyk (przedmowa do wyd. polskiego). Poznań: W drodze, 1995, s. 518. ISBN 83-7033-140-8.
  • Wiedza Krzyża. Studium o św. Janie od Krzyża (Kreuzeswissenschaft. Studie über Johannes vom Kreuz), niedokończone 1942, nowe niemieckie wydanie: Herder Verlag, Freiburg im Breisgau 2003.
  • Twierdza duchowa (Welt und Person. Beitrag zum christlichen Wahrheitsstreben), Zysk i S-ka, 2006. ISBN 83-7298-920-6

Kult w Kościele katolickim[edytuj | edytuj kod]

Muzeum w Lublińcu

1 maja 1987 Teresa Benedykta od Krzyża została beatyfikowana, a 11 października 1998 kanonizowana przez papieża Jana Pawła II. Ponadto 1 października 1999 została ogłoszona patronką Europy[5].

W Lublińcu, którego jest patronką znajduje się Muzeum św. Edyty Stein oraz jeden z nielicznych w Europie kościołów pod jej wezwaniem - kolejne znajdują się w Gdańsku oraz w Wilkowicach (pow. leszczyński).

Wspomnienie liturgiczne w Kościele katolickim obchodzone jest w dzienną rocznicę śmierci (9 sierpnia)[6]

Pamięć o Edycie Stein[edytuj | edytuj kod]

Kaplica św. Edyty Stein w kościele pw. św. Michała we Wrocławiu
Kościół pw. św. Edyty Stein w Wilkowicach

We Wrocławiu, w dawnym domu Steinów, działa Towarzystwo im. Edyty Stein. W pobliskim kościele św. Michała znajduje się poświęcona jej kaplica, z której skradziono relikwię – fragment habitu zakonnego Teresy Benedykty od Krzyża. Obok wejścia do świątyni jest umieszczona tablica ku jej czci. Przy kościele działa Prywatne Gimnazjum Salezjańskie im. Św. Edyty Stein. Inna tablica ku czci Edyty Stein znajduje się na tzw. domu Steffensa przy ul. Kuźniczej 35 we Wrocławiu. Również w Rybniku znajduje się kaplica pod wezwaniem św. Edyty Stein na terenie kampusu studenckiego należąca do Duszpasterstwa Akademickiego w Rybniku[7].

Ukazują się w języku polskim książki autorstwa Edyty Stein, jak i o niej.

Pamięć o Edycie Stein głęboko pielęgnowana jest w Lublińcu, rodzinnym mieście matki, do którego przyjeżdżała z radością odwiedzać dziadków i krewnych. W Lublińcu znajduje się pierwsza w Europie (a może nawet w świecie) parafia pw. św. Teresy Benedykty od Krzyża. Od 2000 roku działa katolicki Zespół Szkół im. św. Edyty Stein Katolickiego Stowarzyszenia Wychowawców, w którym znajduje się sala pamięci "Pro memoria". Po kilku latach przerwy do domu Courantów – dziadków Edyty, powraca muzeum Edyty Stein. Na budynku znajduje się tablica pamiątkowa. Na tzw. małym rynku stoi poświęcona Edycie rzeźba. Rok 2008 był w Lublińcu Rokiem Edyty Stein.

11 października 2008 roku na rynku głównym odbyła się uroczystość nadania Miastu Patronatu św. Teresy Benedykty od Krzyża Edyty Stein. 28 lutego 2009 uroczyście otwarte oraz poświęcone zostaje nowe Muzeum św. Teresy Benedykty od Krzyża Edyty Stein w Lublińcu, które mieści się na piętrze dawnej kamienicy Courantów. 14 marca 2011 r. w budynku Liceum Ogólnokształcącego nr I we Wrocławiu nastąpiło uroczyste odsłonięcie tablicy pamiątkowej w setną rocznicę uzyskania świadectwa dojrzałości w murach tejże szkoły przez Edytę Stein.

W 2013 r. w Warszawie powstała Fundacja Europa Christiana im. św. Teresy Benedykty od Krzyża[8].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Vera Schauber, Hanns-Michael Schindler, Bogusław Widła: Święci na każdy dzień: patroni naszych imion. Świat Książki, 2000, s. 412. ISBN 9788372276162.
  2. http://fakty.interia.pl/religia/news/68-rocznica-smierci-swietej-edyty-stein,1515990,5930 Uroczystości rocznicowe deportacji Żydów internowanych w Holandii
  3. Obecny adres posesji, na której stał ten dom to ul. Stanisława Dubois 29
  4. W 1910 roku rodzina Stein nabyła dom przy Michaelisstraße, dziś ul. Nowowiejska 38, upamiętniony m.in. tablicą pamiątkową wmurowaną przy wejściu
  5. Dagna Duda: Kościół katolicki wspomina jedną z najważniejszych kobiet w historii Kościoła – patronkę Europy, św. Teresę Benedyktę od Krzyża (pol.). UniaEuropejska.org, 2011-08-09. [dostęp 2011-08-09].
  6. Święta Teresa Benedykta od Krzyża (Edyta Stein).
  7. Rybnik: Kampus ma własną kaplicę. Wiara.pl, 2010-03-02. [dostęp 2010-06-21].
  8. http://www.europachristiana.org/o-fundacji/misja-fundacji

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Bogdan Snoch: Górnośląski Leksykon Biograficzny. Suplement do wydania drugiego. Katowice: Muzeum Śląskie, 2006, s. 107. ISBN 83-60353-11-5.
  2. Edyta Stein. Siostra Teresa Benedykta od Krzyża. Filozof i karmelitanka, na podstawie wspomnień i listów opracowała s. Teresa Renata od Ducha Świętego, Éditions du Dialogue, Paris 1987. ISBN 2-85316-052-1
  3. Święta Teresa Benedykta od Krzyża – materiały na brewiarz.katolik. pl [ostatnia aktualizacja: 24.07.2009]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]