MS Piłsudski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
MS Piłsudski
MS Piłsudski, Nowy Jork.jpg
Data oddania do eksploatacji 1935
Data wycofania ze służby 26 listopada 1939
Typ statek pasażerski
Stocznia Monfalcone, nr budowy 1126
Bandera  Polska
Port macierzysty Gdynia
Liczba członków załogi 350
Liczba pasażerów 796 (pierwsza klasa 46, druga/turystyczna klasa 370, trzecia klasa 400; później: pierwsza klasa 76, turystyczna klasa 740)
Długość całkowita (L) 160,3 m
Szerokość (B) 21,6 m
Zanurzenie (D) 7,5 m
Prędkość maks. 17 w
Pojemność 14 294 RT
Dane napędu dwa silniki wysokoprężne o łącznej mocy 12.000 KM
Liczba śrub napędowych 2
Dworzec Morski w Gdyni, lata 30. – przy nabrzeżu MS Piłsudski.

MS Piłsudski – polski statek pasażerski, transatlantyk. Jednostka bliźniacza MS Batory. Zatonął (prawdopodobnie na minie) w listopadzie 1939 roku.

Dane techniczne[edytuj | edytuj kod]

  • budowa: 1935 Stocznia Triest (Monfalcone), Włochy
  • numer budowy: 1126
  • port macierzysty: Gdynia
  • tonaż: pojemność 14 287 BRT (ton rejestrowych brutto), nośność 5608 ton
  • wymiary: długość 160,3 m, szerokość 21,6 m, zanurzenie 7,5 m
  • liczba pokładów: 7
  • miejsc pasażerskich: 796 (pierwsza klasa 46, druga/turystyczna klasa 370, trzecia klasa 400; później: pierwsza klasa 76, turystyczna klasa 740)
  • załoga: 350
  • szybkość: 18 węzłów
  • napęd: dwa silniki wysokoprężne o łącznej mocy 12.000 KM, 2 śruby

Budowa i eksploatacja[edytuj | edytuj kod]

Z powodu ograniczonych środków finansowych Polska za dwa 14 000 tonowe statki pasażerskie zapłaciła rządowi włoskiemu pięcioletnimi dostawami węgla. Drugim statkiem był bliźniaczy MS Batory. Oba zbudowano w stoczni Monfalcone w Trieście, jako pierwszy ukończony został Piłsudski, a rok później, w 1936, Batory. Przy budowie tego drugiego uwzględniono sugestie załogi Piłsudskiego. Wodowanie odbyło się 19 grudnia 1934. Wydarzeniu temu poświęcony został pamiątkowy medal autorstwa Wojciecha Jastrzębowskiego i Antoniego Kenara pt. Na pamiątkę wodowania. Przez morze do rozkwitu Polski. M/S "Piłsudski"[1].

MS Piłsudski wypłynął w swój pierwszy transatlantycki rejs pod dowództwem kapitana Mamerta Stankiewicza 15 września 1935. Już podczas drugiego rejsu do Nowego Jorku, za sprawą bardzo sztormowej pogody, ujawniły się liczne niedociągnięcia projektowe. Stateczność i własności morskie okazały się niezadowalające, gdyż włoski projektant nie uwzględnił warunków sztormowych północnego Atlantyku. Z powodu przyjmowania na dziób wszystkich fal, doszło do licznych uszkodzeń i awarii części instalacji elektrycznej. Po tym rejsie przeprowadzono modyfikacje konstrukcyjne. MS Batory, który był w tym czasie w budowie, został zbudowany z uwzględnieniem doświadczeń załogi Piłsudskiego.

Po wybuchu II wojny światowej i przegranej kampanii wrześniowej Piłsudski, wracający z Nowego Jorku, pozostał w Anglii i wraz z większością polskich statków pasażerskich i załogami przeszedł pod dowództwo brytyjskie. Na statku doszło na tle płacowym[2] – do protestów załogi, które uśmierzono m.in. powierzając ponownie dowództwo kapitanowi Mamertowi Stankiewiczowi; przejął je od zastępującego go czasowo swojego starszego brata, Jana Stankiewicza.

W początkach października 1939 roku generał Władysław Sikorski polecił generałowi Norwid-Neugebauerowi, by spotkał się z ministrem skarbu, pułkownikiem Adamem Kocem i przedstawił mu projekt wykorzystania marynarki handlowej. Wódz Naczelny "nie wykluczał użycia niektórych statków jako pomocniczych krążowników" (chodziło o "Piłsudskiego" i "Sobieskiego")[3].

Statek zatonął 26 listopada 1939 o godzinie 5.36 w drodze z Newcastle, 29 mil morskich na południowy wschód od przylądka Flamborough, na pozycji 53°49′03″N 0°34′01″E/53,817500 0,566944, rozpoczynając swój pierwszy wojenny rejs do Australii[4]. Do dzisiaj przyczyna jego zatonięcia nie została wyjaśniona. Rozważane są trzy hipotezy: wejście na miny (prawdopodobnie), storpedowanie przez niemiecki okręt podwodny[5] (brak potwierdzenia w niemieckich źródłach) lub sabotaż. Zmarł wtedy w wyniku wycieńczenia i hipotermii jego kapitan Mamert Stankiewicz. Oprócz niego zginął IV mechanik Tadeusz Piotrowski, który wypadł za burtę podczas ewakuacji. Starszy oficer, Karol Olgierd Borchardt, później znany pisarz, został poważnie ranny w głowę podczas ewakuacji i z trudem odratowany. Resztę załogi uratowano.

Wystrój i dekoracje[edytuj | edytuj kod]

Zarówno MS Piłsudski, jak i MS Batory, miały stać się pływającymi salonami i ambasadami kultury polskiej. Nad wystrojem obu transatlantyków czuwała Podkomisja Artystyczna w składzie: Wojciech Jastrzębowski (przewodniczący), Lech Niemojewski (sekretarz), Tadeusz Pruszkowski i Stanisław Brukalski. W efekcie doszło do współpracy licznego grona czołowych polskich artystów, którzy zaprojektowali nie tylko całe pomieszczenia (salony, palarnie, halle, kaplice, etc.), ale również najdrobniejsze detale, jak np. zastawę stołową i karty dań[6].

Znaczenie polskich transatlantyków w kontekście historii sztuki przypomniane zostało m.in. w czasie wystawy Sztuka wszędzie. Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie 1904-1944 (Zachęta Narodowa Galeria Sztuki, 2012)[7].

Skład załogi podczas ostatniego rejsu[edytuj | edytuj kod]

Poniżej podano skład osobowy (częściowy) załogi, która wypłynęła 25 listopada 1939 z Newcastle[8]

  • kapitan: Mamert Stankiewicz
  • oficerowie: I Karol Olgierd Borchardt, II Jan Michalski (ur.1908), III Romuald Żelazowski (1911), III Jan Sznage (1912), IV Andrzej Obtułowicz (1910), IV Marian Czarowicz (1909)
  • starszy mechanik: Józef Bełczowski (1901)
  • mechanicy: I Adolf Kaczorowski (1906), II Kazimierz Tychoniewicz (1912), III Bolesław Szozda (1908), IV Tadeusz Piotrowski (1912)†
  • radiooficerowie: I Maksymilian Strzeliński (1901), II Jerzy Zieliński (1902), III Stanisław Kaspruk (1896)
  • starszy ochmistrz: Wacław Grabowski (1901)
  • starszy steward: Stanisław Szymkiewicz (1907)
  • I kucharz: Stanisław Kawko (1887)
  • sternicy: Jan Dominik (1899), Feliks Trompka (1909), Włodzimierz Kościołowicz (1905)
  • strażak: Stanisław Pytlik (1911)
  • elektryk: Jan Rudnicki (1899)
  • lekarz: Wacław Korabiewicz (1903)
  • intendent: Marian Jaworski (1906)
  • rzeźnik: Wojciech Heppner (1907)
  • cieśla: Paweł Kasowicz (1910)
  • stolarz: Wacław Pietrzyk (1910)
  • fryzjer: Piotr Widziszewski (1906)
  • starsi marynarze: Dakowski, Frey, Leszczak, Jóźwicki, Olszewski, Prugar, Przesmycki, Roznowski, Tyliszczak, Żukowski i Zyber

Przypisy

  1. Jolanta Gola: Polskie transatlantyki - pływające salony sztuki. W: Sztuka wszędzie. Warszawa: Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie, 2012, s. 342-343. ISBN 978-83-61558-91-0.
  2. M. Borowiak, s.124.
  3. M. Borowiak, s.125.
  4. M. Borowiak, s.127.
  5. Newsweek.pl, 23 listopada 2009.
  6. Jolanta Gola: Polskie transatlantyki - pływające salony sztuki. W: Sztuka wszędzie. Warszawa: Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie, 2012, s. 340-361. ISBN 978-83-61558-91-0.
  7. Monika Kuc: Nowoczesność zaczyna się od Akademii. rp.pl, 2012-06-10. [dostęp 16 sierpnia 2012].
  8. VII. Załączniki. W: Na alianckich szlakach 1939-1946. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1985, s. 286-292. ISBN 83-215-3270-5.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Karol Olgierd Borchardt: Znaczy kapitan. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1979. ISBN 83-215-5164-5.
  • Mariusz Borowiak: Mała flota bez tajemnic. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Alma-Press, 2010. ISBN 978-83-7020-422-8.
  • Jan Piwowoński: Flota spod biało-czerwonej. Warszawa: Nasza Księgarnia, 1989. ISBN 83-10-08902-3.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]