OS X

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Mac OS X)
Skocz do: nawigacja, szukaj
OS X
Rodzina systemów operacyjnych Mac OS, Unix[1]
Logo
Logo systemu
Producent Apple Inc.
Platforma sprzętowa PowerPC – 10.0 Cheetah do 10.5 Leopard
x86 - 10.4 Tiger do 10.6 Snow Leopard
x86_64 - od 10.4 Tiger do teraz
Pierwsze wydanie 2001-03-2424 marca 2001
Aktualna wersja 10.10
Wydana 16 października 2014
Jądro hybrydowe
Środowisko pracy Interfejs graficzny Aqua
Licencja komercyjna, częściowo APSL
Poprzednik Mac OS 9
OS X

OS X (dawniej Mac OS X[2], wymowa: oʊ ɛs tɛn[3]) – rodzina uniksowych systemów operacyjnych produkowanych i rozprowadzanych przez Apple Inc. dostępnych (oficjalnie) jedynie dla komputerów Macintosh, instalowany fabrycznie w nich od 2002 roku.

OS X, gdzie X jest rzymską cyfrą 10 i rozpoznawalnym znakiem widniejącym na logach, opakowaniach pudełek z systemem itp., jest zbudowany na podstawie dawnego systemu NeXTStep z drugiej połowy lat 80., wykupionym przez Apple wraz z producentem tegoż systemu NeXT w 1996 r. Jest on następcą systemu Mac OS 9, wydanego w 1999 r. i ostatniej wersji "klasycznego" Mac OS, który był głównym systemem komputerów Macintosh od 1994 roku.

OS X oryginalnie działał jedynie na Macach o architekturze PowerPC. W 2006 wydano pierwszą wersję dla nowych Maców o architekturze x86 - 10.4 Tiger. W 2005 roku wydano pierwszą wersję w pełni zgodną z Single UNIX Specification w wersji trzeciej - 10.5 Leopard, działający zarówno na Macach PowerPC i x86 z pomocą technologii zwanej Universal binary, czyli formatu plików wykonywalnych działających na obu architekturach. 10.6 Snow Leopard to ostatnia wersja, która obsługuje programy dla procesorów PowerPC przy użyciu narzędzia Rosetta. 10.7 Lion przestaje również obsługiwać komputery o architekturze 32-bitowej, ograniczając się do procesorów 64-bitowych.

Pierwszą publicznie opublikowaną wersją systemu był Mac OS X Server 1.0 z 1999 roku i Cheetah (wersja desktopowa) wydany 24 marca 2001 roku. Poszczególne wydania nazywane są od wielkich kotów, np. Mac OS X 10.7 nosi nazwę handlową Lion, czyli lew. Wersja serwerowa, OS X Server technicznie nie różniła się wiele od OS X - posiadała jedynie wiele wbudowanych aplikacji serwerowych. Obecnie, czyli od wersji Lion nie ma już możliwości zakupu OS X Server osobno - jest on dostępny jako pakiet aplikacji do OS X a także ładowany do wersji serwerowych Maców Mini oraz Pro.

iOS, system firmy Apple działający na urządzeniach przenośnych iPhone, iPod Touch, iPad oraz Apple TV drugiej i trzeciej generacji został stworzony w oparciu o OS X, z którym to dzieli jądro Darwin i wiele mechanizmów działania, jednak aplikacje dla OS X są tworzone za pomocą Cocoa, a dla iOS za pomocą Cocoa Touch dostosowanego do ekranów dotykowych.

Historia systemu[edytuj | edytuj kod]

OS X powstał w oparciu o jądro Mach. Niektóre części z implementacji Unixa: FreeBSD i NetBSD zostały włączone w NextStep, który był obiektowo zorientowanym systemem opracowanym przez firmę Steve'a Jobsa - NeXT, która została założona po jego odejściu z Apple w 1985[4]. Podczas nieobecności Jobsa w Apple, próbowano stworzyć system nowej generacji, czego efektami były projekty tj. Taligent, Copland i Gershwin, jednak wszystkie szybko upadły[5].

W końcu system operacyjny firmy NeXT, później nazywany OpenStep, został wybrany jako podstawa do stworzenia nowego systemu Apple. Apple w tym celu wykupiło firmę NeXT[6]. Steve Jobs powrócił do firmy z Cupertino i stał się tymczasowym, a później głównym dyrektorem generalnym, kierując zmianami w kierunku przekształcenia przyjaznego dla programistów OpenStep w system, który mógłby być wykorzystany przez Apple dla rynku domowego i twórczych profesjonalistów (np. grafików komputerowych). Projekt na początku nazywał się Rhapsody i został później przemianowany na Mac OS X[7].

Pierwsza edycja Mac OS X Server była niekompatybilna z oprogramowaniem napisanym dla Mac OS i nie posiadała wsparcia dla standardu Apple'a - interfejsu FireWire. Następne wersje posiadały już większą wsteczną kompatybilność i funkcjonalność, zawierając API Carbon i wsparcie dla FireWire. Podczas rozwoju systemu stopniowo oddalano się od spuścizny po Mac OS-ie i kierowano się w stronę nowego "cyfrowego stylu życia" wydając takie programy jak iLife, iWork czy zintegrowany z systemem program służący do domowej rozrywki Front Row[8]. Każda nowa wersja zawiera również modyfikacje ogólnego interfejsu, jak styl "szlifowanego metalu", który został dodany w wersji 10.3 i usunięty w 10.5 na rzecz jednolitego gradientowego wyglądu okien[9][10].

O systemie[edytuj | edytuj kod]

OS X jest dziesiątą główną wersją systemu operacyjnego Mac OS dla komputerów Macintosh. Poprzednie wersje nazwy systemów były oznaczane arabskimi numerami, np. Mac OS 8, 9. Litera X w nazwie OS X oznacza numer 10 w rzymskim systemie liczbowym. Dlatego poprawną formą wymowy jest "ten" ([tɛn]) lub "dziesięć"[3], jednakże wymawianie jak litery X (wymowa angielska [ɛks]) także jest popularne, choć z zasady niepoprawne[11].

Podstawa systemu Mac OS X jest zgodna z definicją systemu typu POSIX (systemu uniksowego) i opiera się na jądrze XNU posiadając charakterystyczne komendy Unix dostępne z poziomu wiersza poleceń.

Apple wydało tę podstawę jako otwarty system operacyjny Darwin, który po dodaniu licznych komponentów własnościowych, np. interfejsu Aqua i eksploratora Finder tworzy kompletny system - OS X[12].

OS X wprowadza wiele nowych możliwości w stosunku do swego poprzednika Mac OS 9, np. wywłaszczeniową wielozadaniowość i ochronę pamięci, które polepszają zdolność systemu do uruchamiania wielu aplikacji jednocześnie bez zakłócania ich działania[13]. Wiele aspektów architektury OS X wywodzi się z systemu OPENSTEP o wysokiej przenośności, tj. łatwości przeniesienia na inne architektury. Na przykład NeXTSTEP został sportowany z oryginalnych stacji roboczych NeXT o architekturze 68k na architekturę x86 i inne jeszcze przed wykupieniem NeXT przez Apple[14]. W podobnym procesie system został przeniesiony na architekturę PowerPC podczas trwania projektu Rhapsody.

Najbardziej widoczną zmianą było wprowadzenie powłoki Aqua. Użycie gładszych krawędzi okien, półprzezroczystych tekstur i kolorów podobnych do wyglądu pierwszych iMaców wniosło wiele świeżości w porównaniu do powłoki Platinum znanej z systemów Mac OS X Server 1.0 oraz Mac OS 9 i wcześniejszych. Zdaniem Johna Siracusa, redaktora portalu Ars Technica wprowadzenie Aqua i odstępstwo od konwencjonalnego wyglądu uderza jak tona cegieł[15]. Bruce Tognazzini z kolei stwierdził, że interfejs Aqua w Mac OS X 10.0 stanowi krok wstecz w użyteczności w porównaniu z oryginalnym interfejsem Mac OS[16]. Jednak pomimo słów krytyki deweloperzy spoza Apple szybko zaczęli wydawać skiny dla swoich aplikacji oraz nakładki na inne systemy operacyjne, które miały naśladować nowy wygląd OS X. Okazał się on sukcesem marketingowym, w związku z czym Apple stosowało procesy prawne przeciwko twórcom niektórych takich nakładek i skórek[17].

W architekturze systemu OS X został zaimplementowany framework warstowy[18], który znacząco upraszcza tworzenie aplikacji dostarczając wiele gotowych obiektów i funkcji do wykorzystania[19].

OS X dostarcza własne narzędzia do programowania aplikacji pod ten system, z których najważniejsze jest IDE Xcode. Xcode dostarcza interfejs programistyczny dla kompilatorów kilku języków programowania, wliczając w to C, C++, Objective-C (najbardziej typowy dla platform Apple język, stosowany szczególnie dla iOS) oraz Java. Po przejściu na procesory Intela narzędzie zostało rozbudowane o możliwość tworzenia plików wykonywalnych dla obu platformych - Universal binary[20].

Podsystem Darwin kieruje systemem plików HFS+, w którym stosuje się uniksowy system kontroli dostępu do plików. W 2003 i 2005 roku dwóch redaktorów z Macworld wyrażali krytykę co do schematu uprawnień; Ted Landau nazwał rozregulowanie uprawnień "najczęstszym powodem frustracji" w systemie OS X[21], a Rob Griffiths zasugerował, że niektórzy użytkownicy muszą naprawiać uprawnienia nawet codziennie co trwa do 15 minut[22]. Z kolei Dan Frakles wyraził zdanie przeciwne - nazwał procedurę naprawy uprawnień nadużywaną. Twierdzi on, iż OS X zwykle "trzyma" uprawnienia w poprawnym kształcie bez potrzeby interwencji użytkownika, a naprawa uprawnień powinna być tylko stosowana w wypadku pojawienia się problemów[23].

Opierając się na danych z września 2010 roku, Mac OS X jest drugim najbardziej popularnym systemem operacyjnym ogólnego przeznaczenia używanym przez użytkowników internetu, po systemie Microsoft Windows, posiadając 8,26% udziałów, według statystyk stworzonych przez W3Counter[24]. Dla porównania, jest to system Unixowy o największym sukcesie w ilości użytkowników systemów operacyjnych przeznaczonych dla stacji roboczych, posiadając ponad 5,5-krotną przewagę nad wolnym Linuxem, którego udział wynosi 1,45%. Mac OS X jest dostępny w wielu językach, m.in. polskim, angielskim, japońskim, francuskim, niemieckim, hiszpańskim, portugalskim i włoskim.

Kompatybilność[edytuj | edytuj kod]

Oprogramowanie[edytuj | edytuj kod]

Obecnie system ten przybiera coraz bardziej na popularności, a co za tym idzie - powiększa się liczba kompatybilnego z nim oprogramowania. Użytkownicy systemu OS X mają dostęp nie tylko do programów graficznych i filmowych, ale także do wielu innych aplikacji i gier. Jeżeli nie została wydana odpowiednia wersja programu, przygotowana z myślą o tym systemie, możemy posłużyć się oprogramowaniem umożliwiającym wykonywanie aplikacji przeznaczonych dla systemu Microsoft Windows. Najbardziej znane programy tego typu to Wine/Darwine i CrossOver, który bazuje na Wine. Obecnie wiele gier jest przebudowywanych przez programistów do wersji Mac, często przy użyciu Cidera.

Sprzęt[edytuj | edytuj kod]

System można zainstalować tylko na komputerach firmy Apple, czyli komputerach Mac. Chodzi tu nie tylko o kwestie legalności (EULA zabrania instalacji na komputerach PC), ale także o kwestie sprzętowe - Macintosh nie posiada BIOS-u, tylko EFI, przez co nie da się zainstalować systemu na komputerach PC. Jednakże istnieją modyfikacje które pozwalają zainstalować system na standardowym komputerze opartym na procesorze Intel, a nawet AMD.

Sprzęt dedykowany:

Przejście na architekturę x86[edytuj | edytuj kod]

Przejście Apple na procesory firmy Intel zostało zapowiedziane na WWDC w 2005 roku i obejmowało przejście komputerów Mac z architektury PowerPC na x86. Przejście rozpoczęło się ukazaniem pierwszych iMaców i MacBooków Pro z procesorami Intel Core Duo pod koniec lutego 2006, a zakończyło się wydaniem systemu Snow Leopard w sierpniu 2009, w którym zostało usunięte wsparcie dla PPC.

Cechy systemu[edytuj | edytuj kod]

Kernel systemu Mac OS X powstał w oparciu o mikrojądro Mach oraz FreeBSD, z którego wzięto m.in. stos sieciowy, warstwę funkcji systemowych, oraz VFS-a. Tradycyjne uniksowe narzędzia userlandowe wzięto z projektów NetBSD oraz FreeBSD. Jego podstawą jest opracowany w Apple Computer system operacyjny Darwin. Graficzny interfejs użytkownika nosi nazwę Aqua i jest własnym rozwiązaniem opracowanym przez Apple z wykorzystaniem doświadczeń i wzorów z poprzednich systemów tej firmy. Apple udostępnia także własną wersję X Window System.

Tworząc Mac OS X wykorzystano doświadczenia z nieukończonego systemu Rhapsody, który w prostej linii jest następcą rewolucyjnego NeXTStep firmy NeXT założonej przez Steve'a Jobsa, a przejętej przez Apple Computer, gdy ten powrócił do jego zarządu.

Architektura systemu Mac OS X
Aqua
Carbon Cocoa Java
Quartz OpenGL QuickTime
Darwin

Jego silne strony to między innymi:

  • możliwość uruchamiania programów napisanych dla wcześniejszych wersji systemu Mac OS,
  • łatwość adaptacji, kompilacji i wykorzystania oprogramowania stworzonego dla systemów uniksowych, zwłaszcza typu BSD,
  • Quartz Extreme, format PDF jako podstawa interfejsu graficznego,
  • ColorSync, przemysłowej jakości system zarządzania kolorem,
  • wydajny silnik OpenGL,
  • wbudowane zaawansowane narzędzia sieciowe.

Podobnie jak poprzednie systemy Apple, Mac OS X niesie wiele innowacji i w wielu dziedzinach kształtuje współczesną ewolucję oraz modę graficznych systemów operacyjnych.

Na konferencji WWDC (WorldWide Developer Conference) 6 czerwca 2005 prezes Apple, Steve Jobs potwierdził pojawiające się raz na jakiś czas wiadomości, jakoby Mac OS X był potajemnie tworzony z myślą o procesorach firmy Intel i kompatybilnych. Zaprezentował działanie najnowszej wersji (10.4) systemu na procesorze Pentium i zapowiedział przejście w ciągu dwóch lat całej linii komputerów Macintosh (a co za tym idzie - systemu operacyjnego i oprogramowania) na procesory Intela. Jako przyczyny przejścia wymieniane były problemy firmy IBM z wyprodukowaniem energooszczędnych, szybkich procesorów do komputerów przenośnych.

Firma Dell wyrażała chęć instalowania Mac OS X na produkowanych przez siebie komputerach[potrzebne źródło], ale Apple nie przewiduje licencjonowania systemu na inny niż produkowany przez siebie sprzęt. Apple nie powstrzymuje użytkowników przed instalacją innych systemów operacyjnych na Macintoshach ale odmawia udzielania wsparcia technicznego w takiej sytuacji.

Wersje systemu[edytuj | edytuj kod]

Informacje o wersjach systemu Mac OS X
Wersja Nazwa kodowa Data zaprezentowania Data wydania Najnowsza wersja
Mac OS X Server 1.0 Hera 16 marca 1999 1.2v3 (27 października 2000)
Public Beta Kodiak 13 września 2000
10.0 Cheetah 24 marca 2001 10.0.4 (22 czerwca 2001)
10.1 Puma 18 lipca 2001[25] 25 września 2001 10.1.5 (6 czerwca 2002)
10.2 Jaguar 6 maja 2002[26] 24 sierpnia 2002 10.2.8 (3 października 2003)
10.3 Panther 23 czerwca 2003[27] 24 października 2003 10.3.9 (15 kwietnia 2005)
10.4 Tiger 4 maja 2004[28] 29 kwietnia 2005 10.4.11 (14 listopada 2007)
10.5 Leopard 26 czerwca 2006[29] 26 października 2007 10.5.8 (5 sierpnia 2009)
10.6 Snow Leopard 9 czerwca 2008[30] 28 sierpnia 2009 10.6.8 (23 czerwca 2011)
10.7 Lion 20 października 2010[31] 20 lipca 2011 10.7.5 (19 września 2012)
10.8 Mountain Lion 16 lutego 2012[32] 25 lipca 2012 10.8.5 (3 października 2013)
10.9 Mavericks 10 czerwca 2013 22 października 2013 10.9.5 (20 września 2014)
10.10 Yosemite 2 czerwca 2014 16 października 2014 10.10 (16 października 2014)

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. http://images.apple.com/macosx/pdf/L355785A_UNIX_TB.pdf, przed Mac OS X 10.5 system uniksopodobny
  2. Nilay Patel: Apple officially renames Mac OS X to OS X, drops the 'Mac' (ang.). The Verge. [dostęp 2012-05-03].
  3. 3,0 3,1 What is an operating system (OS)? (ang.). Apple Inc.. [dostęp 2012-06-12].
  4. Amit Singh: What is Mac OS X? (ang.). [dostęp 2012-06-12].
  5. Apple Facts (ang.). The Apple Museum. [dostęp 2012-06-12].
  6. Why Apple Sees Next as a Match Made in Heaven (ang.). The New York Times, 1996-12-23. [dostęp 2012-06-12].
  7. Neil Fawcett: Rhapsody suffers an identity crisis (ang.). Computer Weekly, 1998-02-12. [dostęp 2012-06-12].
  8. Joel Spolsky: How Microsoft Lost the API War. 2004-06-13. [dostęp 2012-06-12].
  9. Jeff W.: Mac OS X (10.5) – User Interface Changes (ang.). University of Wisconsin, 2008-05-27. [dostęp 2012-06-12].
  10. Rizzo John: Apple Mac OS X 10.3 Panther review (ang.). 2003-09-12. [dostęp 2012-06-12].
  11. BBC Click (ang.). BBC, 2011-02-26. [dostęp 2012-06-13].
  12. Mac OS X Lion to tone down the Aqua (ang.). W: The Unofficial Apple Weblog [on-line]. AOL, 2011-04-12. [dostęp 2012-06-13].
  13. Eric Raymond: The Elements of Operating-System Style. Multitasking Capability (ang.). [dostęp 2012-06-13].
  14. Cocoa Fundamentals Guide: A Bit of History (ang.). Apple Developer Connection. [dostęp 2012-06-13].
  15. John Siracusa: Mac OS X 10.5 Leopard: the Ars Technica review (ang.). Ars Technika, 2007-10-29. [dostęp 2012-06-22].
  16. Tongazzi Bruzze: OS X: A First Look (ang.). Ask Tog, 2000-02. [dostęp 2012-06-22].
  17. Apple lowers boom on Aqua 'skins' (ang.). ZDNet, 2001-02-02. [dostęp 2012-06-22].
  18. About the Technologies for Developing Mac OS X Software (ang.). Apple Inc.. [dostęp 2012-06-22].
  19. Tom Zepko: Why Cocoa? (ang.). 2003-09-06. [dostęp 2012-06-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2004-05-29)].
  20. Universal Binary Programming Guidelines, Second Edition (ang.). Apple Inc.. [dostęp 2012-06-12].
  21. Ted Landau: Exterminate OS X troubles (ang.). Macworld, 2003-02-01. [dostęp 2012-06-22].
  22. Rob Griffiths: Prevent Mac Disasters (ang.). Macworld, 2005-01-24. [dostęp 2012-06-22].
  23. Dan Frakes: Repairing permissions: What you need to know (ang.). Macworld, 2006-08-05. [dostęp 2012-06-22].
  24. W3Counter - Global Web Stats
  25. Apple Previews Next Version of Mac OS X (ang.). Apple. [dostęp 2010-10-19].
  26. Apple Previews “Jaguar,” the Next Major Release of Mac OS X (ang.). Apple. [dostęp 2010-10-19].
  27. Apple Previews Mac OS X “Panther” (ang.). Apple. [dostęp 2010-10-19].
  28. Steve Jobs to Kick Off Apple’s Worldwide Developers Conference 2004 with Preview of Mac OS X "Tiger" (ang.). Apple. [dostęp 2010-10-19].
  29. Apple Executives to Preview Mac OS X “Leopard” at WWDC 2006 Keynote (ang.). Apple. [dostęp 2010-10-19].
  30. Apple Previews Mac OS X Snow Leopard to Developers (ang.). Apple. [dostęp 2010-10-19].
  31. Mac OS X 10.7 Lion announced, coming summer 2011 (ang.). Apple. [dostęp 2010-10-20].
  32. Mac OS X 10.8 Mountain Lion announced, coming summer 2012 (ang.). Apple. [dostęp 2012-02-16].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]