Monacyt

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Monacyt
Kryształ monacytu; pochodzenie: Rostadheia, Iveland, Norwegia
Kryształ monacytu; pochodzenie: Rostadheia, Iveland, Norwegia
Właściwości chemiczne i fizyczne
Skład chemiczny fosforan ceru, lantanu, neodymu, toru, itru i prazeodymu ((Ce, La, Nd, Th, Y, Pr)PO4)
Twardość w skali Mohsa 5–5,5
Przełam muszlowy
Łupliwość doskonała, wyraźna
Pokrój kryształu ziarnisty, tabliczkowy-spłaszczony, słupkowy lub klinowaty
Układ krystalograficzny jednoskośny
Właściwości mechaniczne kruchy
Gęstość minerału 4,6–5,5 g/cm³
Właściwości optyczne
Barwa czerwona, czerwonobrunatna, brunatna, pomarańczowa, żółta, czasem zielonkawa
Rysa biała, szarobiała
Połysk tłusty, diamentowy
Inne przezroczysty
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Monacytminerał, mieszana sól kwasu fosforowego, ceru i kilku lantanowców. Należy do minerałów rzadkich.

Nazwa pochodzi od gr. monazeis = jedyny lub monaxo = być samotnym; nawiązując do rzadkości występowania.

Właściwości[edytuj | edytuj kod]

  • Wzór chemiczny: (Ce, La, Nd, Th, Y, Pr)[PO4] – fosforan ceru, lantanu, neodymu, toru, itru i prazeodymu. Zawartość toru w monacycie sięga do 33% (cheralit), a uranu do 6%.
    • Zwykle zawiera:
      • 21-32% Ce2O3
      • 28-35% (La, Nd)2O3 oraz
      • 6-11% ThO2
      • drobne ilości – Ca, Mg, Mn, Fe, Zr, Be, Sn, Pb

Występuje w postaci drobnych ziarn (wrostków w innych minerałach), skupień ziarnistych oraz luźnych ziarn (w aluwiach). Często wykazuje znaczne zawartości innych pierwiastków. Niekiedy tworzy bardzo duże (do 40 kg) i doskonale wykształcone kryształy o pokroju tabliczkowym-spłaszczonym, słupkowym lub klinowatym. Może zwierać uran oraz wszystkie ziemie rzadkie; jego częstym składnikiem bywa wapń.

Bywa silnie promieniotwórczy, tym bardziej im większa zawartość uranu lub toru. Jest kruchy, przezroczysty, jest izostrukturalny z krokoitem.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Najczęściej występuje w skałach magmowych, przede wszystkim kwaśnych, głównie pegmatytach. Duże, narosłe kryształy bywają spotykane w druzach i szczelinach skalnych. W postaci drobnych wrostków powszechnie występuje w granitoidach, sjenitach i granodiorytach. Rzadziej w skałach metamorficznych (stanowi ich główny składnik zawierający tor). Gromadzi się również w piaskach monacytowych z powodu odporności na wietrzenie.

Miejsca występowania:

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Stanowi ważne źródło uzyskiwania ceru i innych pierwiastków ziem rzadkich oraz toru. Ma znaczenie naukowe i kolekcjonerskie. Duże ważące nawet kilka kilogramów kryształy spotykane są w pegmatytach granitowych. Pięknie wykształcone okazy znajdowane są na Madagaskarze, USA i w Norwegii.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Podręczny Leksykon Przyrodniczy - Minerały i kamienie szlachetne
  • Atlas mineralogii
  • Leksykon Przyrodniczy - Minerały
  • R. Hochleitner – Minerały i kryształy
  • W. Heflik, L. Natkaniec-Nowak – Minerały Polski
  • J. Żaba – Ilustrowany słownik skał i minerałów
  • J. Bauer – Przewodnik Skały i Minerały

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]