Szklarska Poręba

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Szklarska Poręba
Centrum miasta
Centrum miasta
Herb Flaga
Herb Szklarskiej Poręby Flaga Szklarskiej Poręby
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Powiat jeleniogórski
Gmina gmina miejska
Data założenia 1366
Prawa miejskie 1959
Burmistrz Grzegorz Sokoliński
Powierzchnia 75,44 km²
Wysokość od 440 do 886 m n.p.m.
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

7 002
91 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 75
Kod pocztowy 58-580
Tablice rejestracyjne DJE
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Szklarska Poręba
Szklarska Poręba
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Szklarska Poręba
Szklarska Poręba
Ziemia 50°49′36″N 15°31′16″E/50,826667 15,521111Na mapach: 50°49′36″N 15°31′16″E/50,826667 15,521111
TERC
(TERYT)
5020106041
Urząd miejski
ul. Buczka 2
58-580 Szklarska Poręba
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Strona internetowa
Szczyt Szrenicy widziany ze Szklarskiej Poręby
Centrum
Wejście do sztolni dawnej kopalni pirytu w Szklarskiej Porębie
Wnętrze jednej ze sztolni dawnej kopalni pirytu
Nieczynna huta szkła w Szklarskiej Porębie

Szklarska Poręba (niem. Schreiberhau) – miasto i gmina w województwie dolnośląskim, w powiecie jeleniogórskim.

Według danych z 31 marca 2011 r. miasto miało 7 002 mieszkańców[1].

Prawa miejskie otrzymała 31 grudnia 1959 roku. Historycznie leży na Dolnym Śląsku.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Położone w dolinie rzeki Kamiennej i jej dopływów (Kamieńczyka i Szklarki), na wys. 440–886 m n.p.m., od południa na stokach Karkonoszy z dominującą nad miastem Szrenicą (1362 m n.p.m.), od północy na stokach Gór Izerskich z Wysokim Kamieniem (1058 m n.p.m.) i Czarną Górą (965 m n.p.m.), zaś od wschodu wzniesienia Pogórza Karkonoskiego oddzielają miasto od Kotliny Jeleniogórskiej[2].

Sąsiednie gminy: Mirsk, Piechowice, gmina Stara Kamienica. Gmina sąsiaduje z Czechami.

Według danych z roku 2007[3] Szklarska Poręba ma obszar 75,44 km² (55. lokata w kraju), w tym: użytki rolne: 6%, użytki leśne: 80%

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 75,44 km²[4]. Miasto stanowi 12,01% powierzchni powiatu.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Szklarska Poręba jest największą stacją klimatyczną Dolnego Śląska, znaną i cenioną od połowy XIX wieku. Warunki klimatyczne miasta porównywalne są do walorów miejscowości alpejskich położonych na wysokości 2000 m n.p.m.]][5][potrzebne źródło].. Odkryli to sportowcy. Polscy kadrowicze często bywają w mieście na obozach kondycyjnych. Częste wiatry oraz ukształtowanie terenu doprowadzają do bardzo szybkiej wymiany mas powietrza. Specyficzny mikroklimat tworzą torfowiska Gór Izerskich.

Od 1891 istnieje tu klimatologiczna stacja meteorologiczna (wys. 640 m n.p.m., 50°51′N 15°32′E/50,850000 15,533333). Średnie ciśnienie atmosferyczne wynosi 940,4 hPa. Najwyższą średnią miesięczną (z lat 1891-1930) charakteryzuje się wrzesień 943,2 hPa, najniższą marzec 937,6 hPa. Frekwencja cisz (dni bezwietrznych) wynosi 12,8%. W Szklarskiej Porębie aż 60% wszystkich wiatrów jest wywołane zjawiskami fenowymi. Średnio, przez 4 dni w roku (na przełomie jesieni i zimy) występują silne wiatry o prędkości przekraczającej 15 m/s. Średnia temperatura roczna z lat 1931-1970 wyniosła +5,8 °C. Najcieplejszymi miesiącami są lipiec i sierpień ze średnimi temperaturami wynoszącymi, odpowiednio: +14,6 °C i +14,3 °C. Najzimniej jest w styczniu i lutym - średnie miesięczne wynoszą -2,9 °C i -2,4 °C. Średnia roczna suma opadów, odnotowana w latach 1891-1940, wyniosła 1158 mm (najbardziej deszczowe miesiące: 126 mm w lipcu i 117 mm w sierpniu; najmniej opadów: 69 mm w lutym i 79 mm w marcu). Średnia wilgotność względna powietrza z lat 1894-1904 wyniosła 81%. Najmniej wilgotnym miesiącem jest maj (75%), natomiast najbardziej wilgotnym grudzień (86%)[6].

Ochrona przyrody[edytuj | edytuj kod]

Na obszarze gminy znajduje się część rezerwatu przyrody Torfowiska Doliny Izery - chroni on kompleks torfowisk typu wysokiego i przejściowego wraz z różnorodną fauną i florą występującą na tym obszarze[7].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość została włączona do Polski w 1945, początkowo pod nazwą Pisarzewiec[8]. Jej dotychczasowych mieszkańców wysiedlono do Niemiec. W latach 1945-54 siedziba wiejskiej gminy Szklarska Poręba. Szklarska Poręba otrzymała prawa miejskie w 1959[9]. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa jeleniogórskiego.

Jesienią 1998 roku, Szklarska Poręba otrzymała miano Zimowej Stolicy Trójki[10]. W 1999 roku natomiast, oficjalnie została ogłoszona Stolicą Programu III Polskiego Radia[10][11].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są obiekty[12]:

  • miasto, z XIX w./XX w.
  • kościół pw. MB Różańcowej, z 1652 r., XIX w.
  • cmentarz
  • kościół ewangelicki, obecnie rzym.-kat. pw. Niepokalanego Serca NMP, z l. 1775-66
  • cmentarz przykościelny
  • dom „Zacisze IV”, ul. Caritas 2, z 1921 r.
  • dom, ul. Cicha 2, z pocz. XX w.
  • dom, ul. Cicha 4, po 1920 r.
  • dom, ul. Cicha 8, z pocz. XX w.
  • dom mieszkalno-gosp. w „Dolinie Siedmiu Domów”, ul. Górna 10, z 1738 r., pocz. XX w.
  • dom, ul. Kilińskiego 17, z pocz. XX w.
  • zespół willowy, ul. Kilińskiego 18, z 1890 r.:
    • willa „Zacisze III”
    • wozownia
    • ogród
  • willa, obecnie muzeum, ul. Kilińskiego 20, mur.-drewn., z 1885 r.
  • willa Carla Hauptmana ,drewn., ul. 11 Listopada 9, z k. XIX w.
    • park
  • dom, drewn./mur., ul. 11 Listopada 24, z 1740 r.
  • willa - pensjonat, ul. 1 Maja 64, po 1920 r.
  • dom, ul. Muzealna 5, szach., z 1905 r.
  • pensjonat, ul. Orzeszkowej 6, z 1920 r.
  • pensjonat, ul. Orzeszkowej 8, z 1920 r.
  • pensjonat, obecnie dom, ul. Sikorskiego 1, mur.-szach., z 1885 r., po 1920 r.
  • dom z ogrodem, ul. Wrzosowa 17, po 1920 r.
  • młyn św. Łukasza, obecnie hotel i restauracja „Złota Jama”, mur.-szach., 1870 r.
  • budynek fabryczny huty „Julia”, powstałej w XVIII w. i zamkniętej w 2000, obecnie niszczejący[13]

Części[edytuj | edytuj kod]

Szklarska Poręba dzieli się tradycyjnie na następujące części (dawne wsie lub osiedla):

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 31 grudnia 2009[14]:

Opis Ogółem Mężczyźni Kobiety
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 6 880 100 3 222 46,8 3 658 53,2
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
105,8 49,6 56,3

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Trasy rowerowe[edytuj | edytuj kod]

Wokół Szklarskiej Poręby, a także w samym mieście wytyczonych jest już ponad 200 km tras rowerowych o różnym stopniu trudności, dla amatorów, sportowców i rodzinnych wycieczek. Miasto jest doskonałym punktem wypadowym wycieczek w głąb polskich i czeskich Karkonoszy i Gór Izerskich oraz do atrakcyjnych, turystycznych miejscowości po jednej i drugiej stronie granicy. Trasy rowerowe Szklarskiej Poręby łączą się z trasami rowerowymi okolic Harrachova i Kořenova (Czechy) przez turystyczne-górskie przejścia graniczne. Przez Szklarską Porębę przebiega Euroregionalny długodystansowy szlak rowerowy „Liczyrzepa” ER-2 biegnący przez całe Sudety – z Zittau do Mieroszowa[potrzebne źródło].

Piesze szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Sport[edytuj | edytuj kod]

Miasto jest ośrodkiem sportów zimowych, gdyż pokrywa śnieżna zalega tu średnio przez 110 dni w roku. Centrum narciarstwa zjazdowego jest masyw Szrenicy. W Górach Izerskich, w rejonie Jakuszyc, dominują narciarze biegowi.

Wyciągi Ski Arena Szrenica
  • Kolej Linowa „Karkonosz – Express”
  • Kolej Linowa „Szrenica” I sekcja
  • Kolej Linowa „Szrenica” II sekcja
  • Wyciąg narciarski „Baby Lift”
  • Wyciąg narciarski „Ściana”
  • Wyciąg narciarski „Hala Szrenicka”
  • Wyciąg narciarski „Świąteczny Kamień”
Trasy zjazdowe
  • trasy łatwe: Puchatek, Hala Szrenicka;
  • trasy trudne i średniotrudne: Lolobrygida, Śnieżynka,
  • trasa bardzo trudna: FIS – jest to jedna z 11 tras zjazdowych oznaczonych kolorem czarnym, ze słynną ścianą – najbardziej stromym fragmentem trasy narciarskiej w Polsce.
Narciarstwo biegowe

Szklarska Poręba w Jakuszycach (najwyżej położonej części miasta) posiada najlepsze w Europie Środkowej trasy narciarstwa biegowego i śladowego. W sumie jest ich ponad 150 km. Góry Izerskie na terenie których zlokalizowane są trasy biegowe, można śmiało nazwać Polską Alaską, albo Polską Skandynawią. Tutaj w pierwszy weekend marca rozgrywana jest największa masowa narciarska impreza w Polsce – Bieg Piastów zaliczany do rodziny Euroloppet i Worldloppet. 17-19 lutego 2012 roku oraz 18-19 stycznia 2014 roku na Polanie Jakuszyckiej zostały rozegrane zawody Pucharu Świata w narciarstwie biegowym[15].

Miasto Ducha Gór[edytuj | edytuj kod]

Legenda Ducha Gór, który miał w swym władaniu całe Karkonosze narodziła się ponad 1000 lat temu u źródeł rzeki Łaby i jest żywa do dnia dzisiejszego.

W wieku XIX po wielu setkach lat istnienia, imię Ducha Gór występuje już w wielu odmianach. Pojawiają się różne jego wersje: Rubenzagel, Rübenzabel, Rubenzal, a nawet Ruppert Jahn. Najbardziej rozpowszechnia się w języku niemieckim Rübezahl. Imię to niefortunnie przetłumaczone na język polski przez Stanisława Bełzę na „Liczący rzodkiewki”[16] i później Józefa Sykulskiego[17] na Liczyrzepę zdobyło sobie rozgłos.

Karkonosz przedstawiany jest obecnie podobnie, jak niemiecki Rübezahl w XIX w.: jako stary, ale muskularny mężczyzna z długą brodą i włosami, czasem w stroju myśliwego i z kosturem w dłoni. Jest jeszcze inne jego polskie imię, bardziej ludowe: Rzepiór, ale też nawiązuje niefortunnie do rzep. Maciej Bogusz Stęczyński[18] w swym poemacie „Śląsk” nazywa go z kolei Rzepoliczem. Karkonosz – Rübezahl trafił też do dzieł muzycznych: występuje w pięciu operach, z których dziś grywana jest tylko jedna, czeskiego kompozytora J. Razkošnego pt. Krkonoš.

Od 2 poł. XIX w. mitem Karkonosza zajęli się naukowcy, do dziś powstało ok. 200 prac naukowych (w tym doktorskich i habilitacyjnych) na jego temat.

Szklarska Poręba jest obecnie promowana przez część mieszkańców jako miasto Ducha Gór. Nawiązuje to do Hali Baśni sprzed II wojny światowej, w której były malowidła ścienne z karkonoskimi legendami. W mieście znajduje się wiele rzeźb Ducha Gór, w tym odsłonięty w 2010 na Skwerze Radiowej Trójki pomnik nawiązujący do pierwszego znanego przedstawienia Ducha Gór autorstwa Martina Helwiga.

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Do Szklarskiej Poręby można dojechać koleją z różnych miast Polski m.in. z Wrocławia, Jeleniej Góry, Warszawy, Poznania czy Gdyni. W lipcu 2010 roku ze Szklarskiej Poręby wznowiono przewozy do Korzeniowa przez Jakuszyce i Harrachov. Jest to odnowiona trasa Kolei Izerskiej.

Stacje kolejowe w Szklarskiej Porębie:

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta i gminy partnerskie:

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Nieopodal Leśnej Huty znajduje się duża rzeźba postaci "Ducha Gór".
  • Przed II wojną światową istniał tor bobslejowy w Szklarskiej Porębie. Został wybudowany w latach 1925-1926 na północnym stoku góry Przedział. Długość toru wynosiła 2100 m. Uroczyste otwarcie toru miało miejsce na Boże Narodzenie 1925 r. W 1932 r. na torze rozegrane zostały mistrzostwa świata w bobslejowych dwójkach[20].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg
Wikimedia Commons
Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
związanych ze Szklarską Porębą

Przypisy

  1. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 31 III 2011.
  2. Położenie - Szklarska Poręba
  3. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  4. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-08-10. ISSN 1505-5507.
  5. Położenie - Szklarska Poręba
  6. Jan Kwiatkowski: Klimat. W: Karkonosze polskie. Wrocław: Polska Akademia Nauk, 1985, s. 88-107. ISBN 83-04-01586-2.
  7. Rejestr rezerwatów przyrody województwa dolnośląskiego, RDOŚ stan na 18 czerwca 2013. [dostęp 31-01-2014].
  8. Spis stacyj i przystanków Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych we Wrocławiu, Wrocław 1945, s.17
  9. Historia miasta - Szklarska Poręba
  10. 10,0 10,1 Zimowa Stolica Trójki. Polskie Radio S.A., 2008-05-26. [dostęp 2011-06-04]. / zapasowy link: Zimowa Stolica Trójki
  11. Stolica Radiowej Trójki. Szklarska Poręba. [dostęp 2011-06-04].
  12. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 8.9.2012]. s. 55.
  13. Apel do ministra w sprawie dewastacji Huty Julia [dostęp 28.05.2014]
  14. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  15. World Cup Szklarska Poręba
  16. Rozdział VII. W: Stanisław Bełza: W Górach Olbrzymich. Kraków: Gebethner i Wolff, 1898, s. 51.
  17. Józef Sykulski: Liczyrzepa, zły duch Karkonoszy i Jeleniej Góry. Jelenia Góra: 1945.
  18. Zygunt Bogusz Stęczyński: Śląsk. 1853.
  19. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 4 czerwca 2014.
  20. Tor saneczkowy na archiwalnej fotografii

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]