Polska Siła Zbrojna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Mundur porucznika Polskiej Siły Zbrojnej

Polska Siła Zbrojna (niem. Polnische Wehrmacht) – siły zbrojne Królestwa Polskiego aktu 5 listopada. Do października 1918 r. wojska te były podporządkowane armii Cesarstwa Niemieckiego. 12 października 1918 Rada Regencyjna przejęła zwierzchnią władzę nad Polską Siłą Zbrojną oraz wydała dekret z nową rotą przysięgi Wojska Polskiego[1].

Organizacja[edytuj | edytuj kod]

Naczelny dowódca[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Zobacz więcej w artykule Królestwo Polskie (1918), w sekcji Władza wojskowa.

Aparatem pomocniczym naczelnego dowódcy PSZ były Wydział do Spraw PSZ (niem. Abteilung für Polnische Wehrmacht), mający charakter sztabu głównego, oraz Inspektorat Wyszkolenia przy Wodzu Naczelnym PSZ.

Inspektorat Wyszkolenia[edytuj | edytuj kod]

Na czele Inspektoratu Wyszkolenia, od 23 kwietnia 1917 r., stał gen. Felix von Barth[2]. Szef Inspektoratu Wyszkolenia faktycznie był bezpośrednim dowódcą PSZ.

W związku z przejęciem 12 października 1918 r. przez Radę Regencyjną zwierzchniej władzy nad Polską Siłą Zbrojną, w dniu 19 października nastąpiła zmiana na stanowisku dowódcy Inspektoratu Wyszkolenia – gen. von Bartha zastąpił płk Henryk Minkiewicz[3]. Inspektorat istniał do 29 października, kiedy to, rozkazem Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego gen. Tadeusza Rozwadowskiego, został rozwiązany[4].

Inspektoratowi Wyszkolenia podporządkowane były Polskie Więzienie Forteczne w Warszawie oraz Komenda Placu w Warszawie.

Inspektorat Szkół Piechoty[edytuj | edytuj kod]

Dowódca – ppłk Leon Berbecki. Inspektorat Szkół Piechoty nadzorował:

W 1917 r. w Warszawie odbył się też kurs wojenny oficerów Sztabu Generalnego.

Inspektorat Kursów Wyszkolenia[edytuj | edytuj kod]

Dowódca – płk Henryk Minkiewicz. Inspektorat Kursów Wyszkolenia nadzorował działalność:

Początkowo dowództwo Kursów Wyszkolenia stanowili wyłącznie oficerowie niemieccy. Zgodnie z rozporządzeniem gen. Beselera z dnia 26 września 1917 r. zastępcami komendantów kursów zostali oficerowie polscy[5].

Inspektorat Zaciągu[edytuj | edytuj kod]

Rozporządzeniem z 15 marca 1917 r. generalny gubernator warszawski powołał Krajowy Inspektorat Zaciągu do Wojska Polskiego (KIZ). Zwierzchnictwo na Inspektoratem zostało powierzone płk. Władysławowi Sikorskiemu, a jego zastępcą został kpt. Michał Wyrostek. Do pracy w KIZ skierowano 2945 legionistów.

Dotychczasowe inspektoraty werbunkowe byłego Departamentu Wojskowego Naczelnego Komitetu Narodowego zostały przekształcone w Główne Urzędy Zaciągu (GUZ). Urzędom tym którym podlegały 73 Powiatowe Urzędy Zaciągu oraz 400 Biur Zgłoszeń. GUZ powstały w 17 miastach – tj. w Warszawie, Łukowie, Siedlcach, Łomży, Mławie, Płocku, Włocławku, Grodzisku, Łodzi, Kaliszu, Częstochowie, Piotrkowie, Kielcach, Radomiu, Dąbrowie, Lublinie i Zamościu.

Do maja 1917 r. KIZ zarejestrował 4093 ochotników. Do przeglądu zarządzonego w tymże miesiącu przez generalnego gubernatora warszawskiego stawiło się 2899 ochotników, z których 2132 uznano za zdolnych do noszenia broni. Część zgłaszających się była zwalniana z przeglądu, jeśli przystąpienie do niego uzależniała od ogłoszenia odezwy werbunkowej przez tymczasową Radę Stanu[6]. Na posiedzeniu Rady w dniu 8 czerwca 1917 r. Józef Piłsudski podał, że z dwóch tysięcy zdolnych do służby faktycznie do wojska wstąpiło 1300 osób, z czego 400 takich, które przekradły się z Litwy. 6 czerwca 1917 r. gen. Beseler zdecydował o zwinięciu powyższego aparatu werbunkowego, pozostawiając jego szkieletowy personel w liczbie 125 żołnierzy pod dowództwem płk. Sikorskiego, jako Obóz Ćwiczeń w Zambrowie[5].

Żandarmeria[edytuj | edytuj kod]

Żandarmeria Polskiej Siły Zbrojnej wywodziła się z żandarmerii Legionów Polskich. Organizacyjnie żandarmeria określona została jako Ekspozytura Żandarmerii Polowej Wojska Polskiego, zaś od lutego 1918 r. podlegała Dowództwu Polskiej Żandarmerii Polowej[7].

W październiku 1918 r. żandarmeria polowa stanowiła obsadę Zakładu karnego[8].

Z dniem 10 listopada Komisja Wojskowa zarządziła zorganizowanie szkoły Żandarmerii polowej, mającej podlegać Inspektoratowi Wyszkolenia[b], a na jej dowódcę wyznaczono dr rotm. Stocha. Etat szkoły określono na 351 żołnierzy, w tym 300 słuchaczy[9]. Zgodnie z informacją podaną w Monitorze Polskim nr 191 z 2 listopada 1918 r., na 10 listopada planowane było rozpoczęcie czteromiesięcznego kursu przygotowawczego dla wyszkolenia Żandarmerii Krajowej.

Sztab Generalny[edytuj | edytuj kod]

Dekretem oznaczonym datą 19 września 1918 r., z dniem 29 października 1918 r.[c], Rada Regencyjna ustanowiła urząd Szefa Sztabu Wojsk Polskich. Zadaniem Szefa Sztabu było przedkładanie Radzie Regencyjnej do rozstrzygnięcia spraw wojskowych[10].

28 października Rada Regencyjna mianowała na powyższe stanowisko gen. dyw. Tadeusza Rozwadowskiego[11]. Jednocześnie w Dzienniku Rozporządzeń Komisji Wojskowej Nr 1 z dnia 28 października 1918 r. zostały ogłoszone reskrypty w sprawie awansów oficerów Sztabu Generalnego, w tym podpułkownika Włodzimierza Zagórskiego, pełniącego funkcję zastępcy Szefa Sztabu[12]. W tym samym dniu gen. Rozwadowski zatwierdził pierwszy skład personalny Sztabu Generalnego WP. Gen. Rozwadowski kierował Sztabem Generalnym do 16 listopada 1918 r.

W październiku 1918 r. Sztab Generalny składał się z siedmiu Wydziałów – I Organizacyjnego, II Informacyjnego, III Naukowego, IV Geograficznego, V Adiutantury, VI Prasowego i VII Żandarmerii Polowej – oraz z Komisji Kasowej.

Brygada piechoty[edytuj | edytuj kod]

Po naciskach Rady Regencyjnej z kwietnia 1918 r. niemieckie władze okupacyjne zgodziły się na stopniową rozbudowę PSZ. I tak 1 maja 1918 r. Inspektorat Kursów Wyszkolenia został przemianowany na Dowództwo Brygady Piechoty, zaś w skład utworzonej I Brygady Piechoty weszły dwa pułki piechoty, a w listopadzie 1918 r. sformowany został trzeci z pułków. Organizacja tej jednostki była następująca:

Pozostałe oddziały[edytuj | edytuj kod]

W wyniku powyższych zmian przekształcono również:

  • Kurs Wyszkolenia Kawalerii – na szwadron kawalerii – dow. rtm. Juliusz Kleeberg
  • Kurs Wyszkolenia Artylerii – na baterię artylerii[d] – dow. por. Stefan Mazurkiewicz
  • Kurs Wyszkolenia Taborów – na szwadron taborów[13]

Sąd[edytuj | edytuj kod]

W ramach PSZ działał Sąd Inspektoratu Wyszkolenia PSZ, później przemianowany na Sąd Wojenny Wojsk Polskich w Warszawie (24 kwietnia 1918 r. powołano osobny dla PSZ sąd wojskowy, na czele którego stanął płk Minkiewicz, sąd ten zlikwidowano 14 stycznia 1919 r.). Dekretem z 8 listopada 1918 r. Rada Regencyjna utworzyła Najwyższe Zwierzchnictwo Sądowe Wojska Polskiego[14][e].

Liczebność[edytuj | edytuj kod]

10 kwietnia 1917 r. do dyspozycji niemieckich władz okupacyjnych przekazany został Polski Korpus Posiłkowy, liczący prawie 21 tysięcy żołnierzy. Sprowokowany przez Józefa Piłsudskiego kryzys przysięgowy 9 lipca 1917 spowodował internowanie pochodzących z Królestwa 15 000 legionistów oraz odesłanie 3 000 pochodzących z Galicji na front włoski. Pozostałości Polskiego Korpusu Posiłkowego – głównie II Brygada – po złożeniu przysięgi zostały przekazane dowództwu austro-węgierskiemu. Po kryzysie przysięgowym Polska Siła Zbrojna liczyła 2 775 żołnierzy. Do 19 października 1918 liczba ta zwiększyła się do 9 000.

Konfrontacje[edytuj | edytuj kod]

Daty graniczne[edytuj | edytuj kod]

  • 11 listopada 1918 r. Komendant Główny Polskiej Organizacji Wojskowej wydał ostatni rozkaz, którym rozwiązał organizację, a pozostałe jeszcze w konspiracji ogniwa podporządkował Sztabowi Głównemu Wojska Polskiego.
  • Pismem z 13 listopada 1918 r. Józef Piłsudski, Naczelny Dowódca WP, poinformował gen. Roję, komendanta wojskowego w Krakowie, o przejęciu pod swoje rozkazy wszystkich polskich oddziałów i formacji na ziemiach polskich.

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Oddziały PSZ, mimo iż liczyły nieco ponad 9 tys. żołnierzy, odegrały istotną rolę w przygotowaniu kadr Wojska Polskiego. O znaczeniu tej formacji decydował fakt, że posiadała zalążki wszystkich rodzajów broni, a także opracowane regulaminy oraz materiał kadrowy. Po przeprowadzeniu mobilizacji, PSZ była w stanie przekształcić się w kilka wielkich jednostek wojskowych. Żołnierze tej formacji odegrali też istotną rolę przy rozbrajaniu oddziałów niemieckich w Warszawie w listopadzie 1918.

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Wacława Milewska, Janusz Tadeusz Nowak, Maria Zientara, Legiony Polskie 1914-1918, Kraków 1998.
  • Ryszard Bratkowski, Zdzisław Bitner, Żołnierze Legionów Polskich (1914-1917) na polskich znakach pocztowych od 1918 do 2000 roku, Warszawa-Płock 2007.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Obóz Ćwiczeń w Zambrowie został utworzony z personelu Krajowego Inspektoratu Zaciągu.
  2. W tekście rozporządzenia określany jako „Inspektorat nad Wyszkoleniem”.
  3. Stosownie do postanowień art. 21 dekretu o tymczasowej organizacji Władz Naczelnych w Królestwie Polskiem (Dz. U. z 1918 r. Nr 1, poz. 1) dekrety Rady Regencyjnej obowiązywały z chwilą ogłoszenia ich w dzienniku praw.
  4. 6 dział.
  5. Niepublikowany w Dzienniku Praw Królestwa Polskiego, Dzienniku Urzędowym Ministerstwa Spraw Wojskowych oraz Monitorze Polskim.

Przypisy

  1. Dekret w przedmiocie objęcia przez Radę Regencyjną władzy zwierzchniej nad wojskiem z 12 października 1918 r. (Dz. U. z 1918 r. Nr 13, poz. 26).
  2. Mała encyklopedia wojskowa, Warszawa 1970, t. II, s. 713.
  3. Zdzisław Winnicki, Rada Regencyjna Królestwa Polskiego i jej organy (1917-1918), Wrocław 1991, s. 283.
  4. Pkt II lit. a rozkazu Szefa Sztabu Generalnego L2 z 29 października 1918 r. (Dz. Rozp. MSWojsk Nr 4, poz. 45) – Sztab Generalny: rozkazy (pol.). W: Dziennik Rozporządzeń Ministerstwa Spraw Wojskowych [on-line]. Śląska Biblioteka Cyfrowa, 12 listopada 1918 r. [dostęp 8-11-2011].
  5. 5,0 5,1 5,2 Stanisław Jan Rostworowski: Nie tylko pierwsza brygada t. 2. Warszawa: EGROSS - Oficyna Wydawnicza, 1993, s. 150, 159-160, 195. ISBN 83-85253-05-X.
  6. Przez cały okres swojego istnienia tymczasowa Rada Stanu odmówiła wydania odezwy werbunkowej. Odezwa taka została wydana w imieniu Prezydenta Ministrów dopiero 28 września 1918 r. (M.P. Nr 161 z 28 września 1918 r.).
  7. Żandarmeria Wojskowa Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (pol.). W: Historia Żandarmerii Wojskowej Lata 1914-1939 [on-line]. [dostęp 15-02-2012].
  8. Reskryptem Rady Regencyjnej z dnia 12 października 1918 r. (Dz. Rozp. Komisji Wojskowej z dnia 28 października 1918 r. Nr 1, poz. 6) potwierdzony został awans por. Mieczysława Niteckiego na rotmistrza żandarmerii polowej w Zakładzie karnym.
  9. Rozporządzenie Komisji Wojskowej z dnia 22 października 1918 r. (Dz. Rozp. Komisji Wojskowej Nr 1 poz. 15).
  10. Dekret Rady Regencyjnej w przedmiocie ustanowienia urzędu Szefa Sztabu Wojsk Polskich. (Dz. U. z 1918 r. Nr 13, poz. 29), opublikowany również w Dz. Rozp. Komisji Wojskowej Nr 1 poz. 5, dekret ten został oznaczony datą 25 października 1918 r. W dekrecie tym Rada Regencyjna nawiązała do swojego dekretu z 12 października 1918 r. (Dz.U. Nr 13 poz. 26). Oznaczenie dekretu datą wrześniową mogło zostać przeniesione z projektu tego aktu.
  11. M.P. Nr 190 z 31 października 1918 r.
  12. Reskrypty Rady Regencyjnej z dnia 15 i 18 października 1918 r. (Dz. Rozp. Komisji Wojskowej z dnia 28 października 1918 r. Nr 1, poz. 6 i 7).
  13. M. Wrzosek: Polski czyn zbrojny podczas pierwszej wojny światowej. Warszawa: 1990, s. 363.
  14. Lech Wyszczelski: Ministerstwo Spraw Wojskowych (1918-1939). Warszawa: Neriton, 2010. ISBN 978-83-7543-128-5.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]