Polska Siła Zbrojna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mundur porucznika Polskiej Siły Zbrojnej

Polska Siła Zbrojna (niem. Polnische Wehrmacht) – siły zbrojne Królestwa Polskiego aktu 5 listopada w okresie od 10 kwietnia 1917 r., kiedy to Austro-Węgry przekazały Polski Korpus Posiłkowy pod rozkazy Generalnego Gubernatora Warszawskiego, do 13 października 1918 r., kiedy zaprzysiężono Wojsko Polskie na wierność Radzie Regencyjnej[1][2].

Organizacja[edytuj | edytuj kod]

Naczelny dowódca[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Zobacz więcej w artykule Królestwo Polskie (1917–1918), w sekcji Władza wojskowa.

Naczelnym dowódcą Polskiej Siły Zbrojnej był gen. Hans Hartwig von Beseler, Generalny Gubernator Warszawski. Aparatem pomocniczym naczelnego dowódcy PSZ były Wydział do Spraw PSZ (niem. Abteilung für Polnische Wehrmacht), mający charakter sztabu głównego, oraz Inspektorat Wyszkolenia przy Wodzu Naczelnym PSZ.

Inspektorat Wyszkolenia[edytuj | edytuj kod]

Na czele Inspektoratu Wyszkolenia, w okresie od 23 kwietnia 1917 r. do 19 października 1918 r., stał gen. Felix von Barth. Szef Inspektoratu Wyszkolenia faktycznie był bezpośrednim dowódcą PSZ[3][4].

W 1917 r. w Warszawie odbył się kurs wojenny oficerów Sztabu Generalnego.

Obok podległych Inspektoratów (Szkół Piechoty, Wyszkolenia i Zaciągu) Inspektoratowi Wyszkolenia podporządkowane były Polskie Więzienie Forteczne w Warszawie oraz Komenda Placu w Warszawie.

Inspektorat Szkół Piechoty[edytuj | edytuj kod]

Dowódca – ppłk Leon Berbecki. Inspektorat Szkół Piechoty nadzorował:

Inspektorat Kursów Wyszkolenia[edytuj | edytuj kod]

Dowódca – płk Henryk Minkiewicz. Inspektorat Kursów Wyszkolenia nadzorował działalność:

Początkowo dowództwo Kursów Wyszkolenia stanowili wyłącznie oficerowie niemieccy. Zgodnie z rozporządzeniem gen. Beselera z dnia 26 września 1917 r. zastępcami komendantów kursów zostali oficerowie polscy[5].

Inspektorat Zaciągu[edytuj | edytuj kod]

Rozporządzeniem z 15 marca 1917 r. generalny gubernator warszawski powołał Krajowy Inspektorat Zaciągu do Wojska Polskiego (KIZ). Zwierzchnictwo na Inspektoratem zostało powierzone płk. Władysławowi Sikorskiemu, a jego zastępcą został kpt. Michał Wyrostek. Do pracy w KIZ skierowano 2945 legionistów.

Dotychczasowe inspektoraty werbunkowe byłego Departamentu Wojskowego Naczelnego Komitetu Narodowego zostały przekształcone w Główne Urzędy Zaciągu (GUZ). Urzędom tym którym podlegały 73 Powiatowe Urzędy Zaciągu oraz 400 Biur Zgłoszeń. GUZ powstały w 17 miastach – tj. w Warszawie, Łukowie, Siedlcach, Łomży, Mławie, Płocku, Włocławku, Grodzisku, Łodzi, Kaliszu, Częstochowie, Piotrkowie, Kielcach, Radomiu, Dąbrowie, Lublinie i Zamościu.

Do maja 1917 r. KIZ zarejestrował 4093 ochotników. Do przeglądu zarządzonego w tymże miesiącu przez generalnego gubernatora warszawskiego stawiło się 2899 ochotników, z których 2132 uznano za zdolnych do noszenia broni. Część zgłaszających się była zwalniana z przeglądu, jeśli przystąpienie do niego uzależniała od ogłoszenia odezwy werbunkowej przez Tymczasową Radę Stanu[6]. Na posiedzeniu Rady w dniu 8 czerwca 1917 r. Józef Piłsudski podał, że z dwóch tysięcy zdolnych do służby faktycznie do wojska wstąpiło 1300 osób, z czego 400 takich, które przekradły się z Litwy. W dniu 6 czerwca 1917 r. gen. Beseler zdecydował o zwinięciu powyższego aparatu werbunkowego, pozostawiając jego szkieletowy personel w liczbie 125 żołnierzy pod dowództwem płk. Sikorskiego, jako Obóz Ćwiczeń w Zambrowie[5].

Żandarmeria[edytuj | edytuj kod]

Żandarmeria Polskiej Siły Zbrojnej wywodziła się z żandarmerii Legionów Polskich. Organizacyjnie żandarmeria określona została jako Ekspozytura Żandarmerii Polowej Wojska Polskiego, zaś od lutego 1918 r. podlegała Dowództwu Polskiej Żandarmerii Polowej[7]. W październiku 1918 r. żandarmeria polowa stanowiła także obsadę Zakładu karnego[8].

Brygada piechoty[edytuj | edytuj kod]

Po naciskach Rady Regencyjnej z kwietnia 1918 r. niemieckie władze okupacyjne zgodziły się na stopniową rozbudowę PSZ. I tak 1 maja 1918 r. Inspektorat Kursów Wyszkolenia został przemianowany na Dowództwo Brygady Piechoty, zaś w skład utworzonej I Brygady Piechoty weszły dwa pułki piechoty, a w listopadzie 1918 r. sformowany został trzeci z pułków. Organizacja tej jednostki była następująca:

Pozostałe oddziały[edytuj | edytuj kod]

W wyniku powyższych zmian przekształcono również:

  • Kurs Wyszkolenia Kawalerii – na szwadron kawalerii – dow. rtm. Juliusz Kleeberg
  • Kurs Wyszkolenia Artylerii – na baterię artylerii[b] – dow. por. Stefan Mazurkiewicz
  • Kurs Wyszkolenia Taborów – na szwadron taborów[9]

Sąd[edytuj | edytuj kod]

W ramach PSZ działał Sąd Inspektoratu Wyszkolenia PSZ, później przemianowany na Sąd Wojenny Wojsk Polskich w Warszawie (24 kwietnia 1918 r. powołano osobny dla PSZ sąd wojskowy, na czele którego stanął płk Minkiewicz, sąd ten zlikwidowano 14 stycznia 1919 r.).

Liczebność[edytuj | edytuj kod]

W dniu 10 kwietnia 1917 r. do dyspozycji niemieckich władz okupacyjnych przekazany został Polski Korpus Posiłkowy, liczący prawie 21 tys. żołnierzy. Sprowokowany przez Józefa Piłsudskiego kryzys przysięgowy 9 lipca 1917 spowodował internowanie pochodzących z Królestwa 15 tys. legionistów oraz odesłanie 3 tys. pochodzących z Galicji legionistów na front włoski. Pozostałości Polskiego Korpusu Posiłkowego – głównie II Brygada – po złożeniu przysięgi zostały przekazane dowództwu austro-węgierskiemu. Po kryzysie przysięgowym Polska Siła Zbrojna liczyła 2 775 żołnierzy. Do 19 października 1918 r. liczba ta zwiększyła się do 9 tys.[10].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Polska Siła Zbrojna, pomimo niewielkiej liczebności, odegrała istotną rolę w przygotowaniu kadr Wojska Polskiego. O znaczeniu tej formacji decydował fakt, że posiadała zalążki wszystkich rodzajów broni, a także opracowane regulaminy oraz materiał kadrowy. Po przeprowadzeniu mobilizacji, tworzone Wojsko Polskie było w stanie wystawić z dawnych oddziałów PSZ kilka wielkich jednostek. Żołnierze tej formacji odegrali też istotną rolę przy rozbrajaniu oddziałów niemieckich w Warszawie w listopadzie 1918 r.

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Wacława Milewska, Janusz Tadeusz Nowak, Maria Zientara, Legiony Polskie 1914-1918, Kraków 1998.
  • Ryszard Bratkowski, Zdzisław Bitner, Żołnierze Legionów Polskich (1914-1917) na polskich znakach pocztowych od 1918 do 2000 roku, Warszawa-Płock 2007.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Obóz Ćwiczeń w Zambrowie został utworzony z personelu Krajowego Inspektoratu Zaciągu.
  2. 6 dział.

Przypisy

  1. Informacja w dziale nieurzędowym Monitora Polskiego Nr 176 z 15 października 1918 r.
  2. W dniu 12 października 1918 r. Rada Regencyjna wydała dekret w przedmiocie objęcia władzy zwierzchniej nad wojskiem (Dz. U. z 1918 r. Nr 13, poz. 26), zawierający rotę przysięgi.
  3. Mała encyklopedia wojskowa, Warszawa 1970, t. II, s. 713.
  4. Zdzisław Winnicki, Rada Regencyjna Królestwa Polskiego i jej organy (1917-1918), Wrocław 1991, s. 283.
  5. 5,0 5,1 5,2 Stanisław Jan Rostworowski: Nie tylko pierwsza brygada t. 2. Warszawa: EGROSS - Oficyna Wydawnicza, 1993, s. 150, 159-160, 195. ISBN 83-85253-05-X.
  6. Przez cały okres swojego istnienia tymczasowa Rada Stanu odmówiła wydania odezwy werbunkowej. Odezwa taka została wydana w imieniu Prezydenta Ministrów dopiero 28 września 1918 r. (M.P. Nr 161 z 28 września 1918 r.).
  7. Żandarmeria Wojskowa Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (pol.). W: Historia Żandarmerii Wojskowej Lata 1914-1939 [on-line]. [dostęp 15-02-2012].
  8. Reskryptem Rady Regencyjnej z dnia 12 października 1918 r. (Dz. Rozp. Komisji Wojskowej z dnia 28 października 1918 r. Nr 1, poz. 6) potwierdzony został awans por. Mieczysława Niteckiego na rotmistrza żandarmerii polowej w Zakładzie karnym.
  9. M. Wrzosek: Polski czyn zbrojny podczas pierwszej wojny światowej. Warszawa: 1990, s. 363.
  10. Dane te nie obejmują jednak obsady Sztabu Generalnego, Komisji Wojskowej oraz oddziałów tworzonych na prowincji, w Galicji i okupacji austriackiej - W. Gierowski, Polska Siła Zbrojna w przededniu niepodległości, Warszawa 1931, s. 24-25, 33-34; J. Rzepecki, Rodowód wojska Drugiej Rzeczypospolitej, Warszawa 1998, s. 80-81

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]