Polska Siła Zbrojna
Polska Siła Zbrojna (niem. Polnische Wehrmacht) – siły zbrojne Królestwa Polskiego aktu 5 listopada. Do października 1918 r. wojska te były podporządkowane armii Cesarstwa Niemieckiego. 12 października 1918 Rada Regencyjna przejęła zwierzchnią władzę nad Polską Siłą Zbrojną oraz wydała dekret z nową rotą przysięgi Wojska Polskiego.[1]
Spis treści |
[edytuj] Organizacja
[edytuj] Naczelny dowódca
[edytuj] Inspektorat Wyszkolenia
Aparatem pomocniczym naczelnego dowódcy PSZ były Wydział do Spraw PSZ w Generalnym Gubernatorstwie Warszawskim oraz Inspektorat Wyszkolenia przy Wodzu Naczelnym PSZ. Faktycznym dowódcą PSZ był gen. Felix von Barth, jako szef Inspektoratu Wyszkolenia od 23 kwietnia 1917 r.[2]
12 października 1918 Rada Regencyjna przejęła zwierzchnią władzę nad Polską Siłą Zbrojną. 19 października nastąpiła zmiana na stanowisku dowódcy Inspektoratu Wyszkolenia - gen. Felixa Bartha zastąpił płk Henryk Minkiewicz.[3] Inspektorat istniał do 29 października, kiedy to, rozkazem Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego gen. Tadeusza Rozwadowskiego, został rozwiązany.[4]
[edytuj] Inspektorat Zaciągowy
Przez cały okres swojego istnienia tymczasowa Rada Stanu odmówiła wydania odezwy werbunkowej. Odezwa taka została wydana w imieniu Prezydenta Ministrów dopiero 28 września 1918 r.[5] Niezbyt skutecznym zaciągiem do Polskiej Siły Zbrojnej zajmował się Inspektorat Zaciągowy, kierowany przez Władysława Sikorskiego, faktycznie działając na rzecz niemieckich władz okupacyjnych.
Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.
[edytuj] Sztab Generalny
Dekretem z 19 września 1918 r., z dniem 29 października 1918 r.[uwaga 1], Rada Regencyjna ustanowiła urząd Szefa Sztabu Wojsk Polskich. Zadaniem Szefa Sztabu było przedkładanie Radzie Regencyjnej do rozstrzygnięcia spraw wojskowych.[6]
28 października Rada Regencyjna mianowała na powyższe stanowisko gen. dyw. Tadeusza Rozwadowskiego[7]. Jednocześnie w Dzienniku Rozporządzeń Komisji Wojskowej Nr 1 z dnia 28 października 1918 r. zostały ogłoszone reskrypty w sprawie awansów oficerów Sztabu Generalnego, w tym podpułkownika Włodzimierza Zagórskiego, pełniącego funkcję zastępcy Szefa Sztabu.[8] W tym samym dniu gen. Rozwadowski zatwierdził pierwszy skład personalny Sztabu Generalnego WP. Gen. Rozwadowski kierował Sztabem Generalnym do 16 listopada 1918 r.
W październiku 1918 r. Sztab Generalny składał się z siedmiu Wydziałów - I Organizacyjnego, II Informacyjnego, III Naukowego, IV Geograficznego, V Adiutantury, VI Prasowego i VII Żandarmerii Polowej - oraz z Komisji Kasowej.
[edytuj] Kursy
Na przestrzeni 1918 roku przeprowadzano wyszkolenie ochotników do PSZ na następujących kursach:
- Kursach Wyszkolenia Piechoty nr 1, 2, 3 w Ostrowi Mazowieckiej,
- Kursie Wyszkolenia Artylerii w Garwolinie,
- Kursie Wyszkolenia Kawalerii w Mińsku Mazowieckim,
- Kursie Wyszkolenia Saperów w Modlinie.
Inspektorem kursów wyszkolenia był płk Henryk Minkiewicz, inspektorem Szkół Piechoty - ppłk Leon Berbecki, komendantem Szkoły Podchorążych kpt. Marian Kukiel, zaś Szkoły Podoficerskiej kpt. Mieczysław Mozdyniewicz. Kompaniami w szkołach dowodzili m.in. porucznicy Marian Porwit i Stefan Rowecki.
W 1917 r. w Warszawie odbył się też kurs wojenny oficerów Sztabu Generalnego.
[edytuj] Brygada piechoty
Po naciskach Rady Regencyjnej z kwietnia 1918 r. niemieckie władze okupacyjne zgodziły się na stopniową rozbudowę PSZ. I tak 1 maja 1918 inspektorat Kursów Wyszkolenia został przemianowany na Dowództwo Brygady Piechoty, zaś w skład utworzonej I Brygady Piechoty weszły dwa pułki piechoty, a w listopadzie 1918 r. sformowany został trzeci z pułków. Organizacja tej jednostki była następująca:
- dowódca brygady - płk Henryk Minkiewicz (do 29 XI 1918), następnie płk Leon Berbecki,
- 1 pułk piechoty - mjr Karol Udałowski,
- 2 pułk piechoty - mjr Ferdynand Zarzycki,
- 3 pułk piechoty - ppłk Karol Blok.
[edytuj] Pozostałe oddziały
W wyniku powyższych zmian przekształcono również:
- kurs Wyszkolenia Kawalerii - na szwadron kawalerii - dow. rtm. Juliusz Kleeberg
- kurs Wyszkolenia Artylerii - na baterię artylerii (6 dział) - dow. por. Stefan Mazurkiewicz
- kurs Wyszkolenia Taborów - na szwadron taborów[9]
W ramach PSZ działały ponadto Polskie Więzienie Forteczne w Warszawie oraz Komenda Placu w Warszawie.
[edytuj] Sąd
W ramach PSZ działał Sąd Inspektoratu Wyszkolenia PSZ, później przemianowany na Sąd Wojenny Wojsk Polskich w Warszawie (24 kwietnia 1918 r. powołano osobny dla PSZ sąd wojskowy, na czele którego stanął płk Minkiewicz, sąd ten zlikwidowano 14 stycznia 1919 r.). Dekretem z 8 listopada 1918 r. Rada Regencyjna utworzyła Najwyższe Zwierzchnictwo Sądowe Wojska Polskiego.[uwaga 2]
[edytuj] Żandarmeria
Żandarmeria Polskiej Siły Zbrojnej wywodziła się z żandarmerii Legionów Polskich. Organizacyjnie żandarmeria określona została jako Ekspozytura Żandarmerii Polowej Wojska Polskiego, zaś od lutego 1918 r. podlegała Dowództwu Polskiej Żandarmerii Polowej.[10]
Z dniem 10 listopada Komisja Wojskowa zarządziła zorganizowanie szkoły Żandarmerii polowej, mającej podlegać Inspektoratowi Wyszkolenia[uwaga 3], a na jej dowódcę wyznaczono dr rotm. Stocha.[11]
[edytuj] Liczebność
10 kwietnia 1917 r. do dyspozycji niemieckich władz okupacyjnych przekazany został Polski Korpus Posiłkowy, liczący prawie 21 tysięcy żołnierzy. Sprowokowany przez Józefa Piłsudskiego kryzys przysięgowy 9 lipca 1917 spowodował internowanie pochodzących z Królestwa 15 000 legionistów oraz odesłanie 3 000 pochodzących z Galicji na front włoski. Pozostałości Polskiego Korpusu Posiłkowego - głównie II Brygada - po złożeniu przysięgi zostały przekazane dowództwu austro-węgierskiemu. Po kryzysie przysięgowym Polska Siła Zbrojna liczyła 2 775 żołnierzy. Do 19 października 1918 liczba ta zwiększyła się do 9 000.
[edytuj] Konfrontacje
- Zorganizowana 1 listopada 1918 r. w Radomiu Milicja Ludowa PPS rozbroiła w Kozienicach skierowany do Radomia oddział PSZ.
- Płk. Edward Rydz, działając jako Minister Spraw Wojskowych Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej, w dniu 7 listopada 1918 r. w Lublinie spowodował bunt w przybyłym tam z Warszawy I batalionie 2 pułku piechoty.
- Niemieckie wojska stacjonujące w Brześciu zlikwidowały 16 listopada 1918 r. polskie placówki w Białej i Międzyrzeczu, 18 listopada 1918 r. na dworcu w Łukowie podpisano układ ustanawiający linię demarkacyjną Wisznica - Międzyrzec – Łosice – Mielnik – Siemiatycze – Łapy.
[edytuj] Daty graniczne
- 11 listopada 1918 r. Komendant Główny Polskiej Organizacji Wojskowej wydał ostatni rozkaz, którym rozwiązał organizację, a pozostałe jeszcze w konspiracji ogniwa podporządkował Sztabowi Głównemu Wojska Polskiego.
- Pismem z 13 listopada 1918 r. Józef Piłsudski, Naczelny Dowódca WP, poinformował gen. Roję, komendanta wojskowego w Krakowie, o przejęciu pod swoje rozkazy wszystkich polskich oddziałów i formacji na ziemiach polskich.
[edytuj] Znaczenie
Oddziały PSZ, mimo iż liczyły nieco ponad 9 tys. żołnierzy, odegrały istotną rolę w przygotowaniu kadr Wojska Polskiego. O znaczeniu tej formacji decydował fakt, że posiadała zalążki wszystkich rodzajów broni, a także opracowane regulaminy oraz materiał kadrowy. Po przeprowadzeniu mobilizacji, PSZ była w stanie przekształcić się w kilka wielkich jednostek wojskowych. Żołnierze tej formacji odegrali też istotną rolę przy rozbrajaniu oddziałów niemieckich w Warszawie w listopadzie 1918.
[edytuj] Literatura
- Wacława Milewska, Janusz Tadeusz Nowak, Maria Zientara, "Legiony Polskie 1914-1918", Kraków 1998.
- Ryszard Bratkowski, Zdzisław Bitner, "Żołnierze Legionów Polskich (1914-1917) na polskich znakach pocztowych od 1918 do 2000 roku", Warszawa-Płock 2007.
[edytuj] Zobacz również
- Królewsko-Polska Komisja Wojskowa
- Szkoła Podchorążych Piechoty i Szkoła Podchorążych Polskiej Siły Zbrojnej
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Mariusz Patelski, opracowanie pt. Formowanie Wojska Polskiego a rocznica niepodległości na portalu KIK w Opolu
- opracowanie nt. Polskiej Siły Zbrojnej w portalu Koła Kombatantów przy AGH
- opracowanie pt. Narodziny Wojska Polskiego (październik-grudzień 1918)
- Przepisy dotyczące dobrowolnego wstępowania do wojska polskiego (Dz. Rozp. c i k. Jeneralnego Gubernatorstwa Wojskowego dla Austryacko-Węgierskiego Obszaru Okupowanego w Polsce z 1916 r., Cz. XVII)
- Jan Arnsztajn, H. Waldau: Piosenka o Tymczasowej Radzie Stanu (pol.). Cyfrowa Biblioteka Polskiej Piosenki, 1917. [dostęp 14-11-2011].
Uwagi
- ↑ Stosownie do postanowień art. 21 dekretu o tymczasowej organizacji Władz Naczelnych w Królestwie Polskiem (Dz. U. z 1918 r. Nr 1, poz. 1) dekrety Rady Regencyjnej obowiązywały z chwilą ogłoszenia ich w dzienniku praw.
- ↑ Niepublikowany w Dzienniku Praw Królestwa Polskiego, Dzienniku Urzędowym Ministerstwa Spraw Wojskowych oraz Monitorze Polskim.
- ↑ W tekście rozporządzenia określany jako "Inspektorat nad Wyszkoleniem".
Przypisy
- ↑ Dekret w przedmiocie objęcia przez Radę Regencyjną władzy zwierzchniej nad wojskiem z 12 października 1918 r. (Dz. U. z 1918 r. Nr 13, poz. 26).
- ↑ Mała encyklopedia wojskowa, Warszawa 1970, t. II, s. 713.
- ↑ Zdzisław Winnicki, Rada Regencyjna Królestwa Polskiego i jej organy (1917-1918), Wrocław 1991, s. 283
- ↑ Pkt II lit. a rozkazu Szefa Sztabu Generalnego L2 z 29 października 1918 r. (Dz. Rozp. MSWojsk Nr 4, poz. 45) - Sztab Generalny: rozkazy (pol.). W: Dziennik Rozporządzeń Ministerstwa Spraw Wojskowych [on-line]. Śląska Biblioteka Cyfrowa, 12 listopada 1918 r. [dostęp 8-11-2011].
- ↑ M.P. Nr 161 z 28 września 1918 r.
- ↑ Dekret Rady Regencyjnej w przedmiocie ustanowienia urzędu Szefa Sztabu Wojsk Polskich. (Dz. U. z 1918 r. Nr 13, poz. 29)
- ↑ M.P. Nr 190 z 31 października 1918 r.
- ↑ Reskrypty Rady Regencyjnej z dnia 15 i 18 października 1918 r. (Dz. Rozp. Komisji Wojskowej z dnia 28 października 1918 r. Nr 1, poz. 6 i 7).
- ↑ Ibidem; M. Wrzosek, Polski czyn zbrojny podczas pierwszej wojny światowej, Warszawa 1990, s. 363.
- ↑ Żandarmeria Wojskowa Sił Zbrojnych Rzeczpospolitej Polskiej (pol.). W: Historia Żandarmerii Wojskowej Lata 1914-1939 [on-line]. [dostęp 15-02-2012].
- ↑ Rozporządzenie Komisji Wojskowej z dnia 22 października 1918 r. (Dz. Rozp. Komisji Wojskowej Nr 1 poz. 15).
|
|||||||||||||||||||
