Marian Kukiel

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Marian Kukiel
Marian Kukiel (ok. 1925/1926)
Marian Kukiel (ok. 1925/1926)
generał dywizji generał dywizji
Data i miejsce urodzenia 15 maja 1885
Dąbrowa Tarnowska
Data i miejsce śmierci 15 sierpnia 1973
Mabledon, Wielka Brytania
Przebieg służby
Lata służby 1914-1973
Siły zbrojne cesarska i królewska Armia Wojsko Polskie
Jednostki 13 Dywizja Piechoty
Wojskowe Biuro Historyczne
Ministerstwo Obrony Narodowej
Stanowiska dowódca dywizji piechoty
szef Biura Historycznego
Minister Obrony Narodowej
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa
Odznaczenia
Znak oficerski „Parasol”
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (czterokrotnie) Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami Kawaler Legii Honorowej (Francja) Wielki Oficer Orderu Korony (Belgia) Komandor Orderu Białego Orła Krzyż Komandorski Orderu Łaźni (Wielka Brytania)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Marian Włodzimierz Kukiel (ur. 15 maja 1885 w Dąbrowie Tarnowskiej, zm. 15 sierpnia 1973 w Mabledon – hrabstwo Kent) – generał dywizji Wojska Polskiego, historyk wojskowości, działacz społeczny, polityk.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 15 maja 1885 w Dąbrowie Tarnowskiej, w woj. krakowskim. Po śmierci ojca zamieszkał z matką w Bolesławiu pod Tarnowem. W 1903 ukończył gimnazjum klasyczne w Tarnowie i rozpoczął studia historii na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Franciszka Józefa we Lwowie. Od lat gimnazjalnych zaangażowany w działalność rewolucyjną i niepodległościową. Działacz lwowskiej Organizacji Promienistych i Organizacji Nieprzejednanych.

Brał udział w rewolucji 1905 roku. Pod koniec 1905 został aresztowany i osadzony w więzieniu w Piotrkowie Trybunalskim. W 1907 wstąpił do partii PPS-Frakcja Rewolucyjna.

W 1908 we Lwowie, wraz z Mieczysławem Dąbkowskim, Władysławem Sikorskim, Kazimierzem Sosnkowskim i Józefem Piłsudskim, założył Związek Walki Czynnej, w 1910 współorganizował zaś Związek Strzelecki „Strzelec”. W tym samym czasie studiował, w 1909 uzyskał tytuł doktora historii Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Franciszka Józefa we Lwowie, w 1912 złożył egzamin nauczycielski i rozpoczął pracę w tym zawodzie.

Po wybuchu I wojny światowej od sierpnia do października 1914 był szefem sztabu, a następnie komendantem Okręgu Lwowskiego Związku Strzeleckiego[1], a do stycznia 1915 pracował w stopniu porucznika w Departamencie Wojskowym Naczelnego Komitetu Narodowego[1]. Był żołnierzem I Brygady Legionów Polskich i Polskiej Siły Zbrojnej. Początkowo był dowódcą kompanii, a później 6 batalionu 1 pułku walcząc z nim pod Kostiuchnówką nad Styrem[1]. W okresie od 1 lutego do 15 marca 1917 był słuchaczem Kursu Wojenny Oficerów Sztabu Generalnego w Warszawie, a od marca był adiutantem II Brygady Legionów[2]. Był pracownikiem Biura Komisji Wojskowej Tymczasowej Rady Stanu od 27 lipca do 22 sierpnia 1917 roku[3]. 31 sierpnia 1917 został pierwszym komendantem Szkoły Podchorążych w Ostrowi Mazowieckiej i był nim do grudnia 1918[2]. Na tym stanowisku rozpoczął służbę w Wojsku Polskim. W grudniu 1918 mianowany był na zastępcę szefa Sztabu Generalnego WP[2]. Był również inspektorem szkół piechoty[2].

W wojnie polsko-bolszewickiej dowodził od kwietnia 1920[2] 51 Pułkiem Strzelców Kresowych, następnie od czerwca do września 1920[2] XXIV Brygadą Piechoty. Pod koniec września 1920 objął stanowisko zastępcy szefa Oddziału III Sztabu Ministerstwa Spraw Wojskowych. Podlegały mu: najpierw Sekcja Historyczno-Operacyjna, następnie Wydział Historyczno-Operacyjny, które organizował i nadzorował, odpowiadając za kierunek prac badawczych. W następnym roku, po reorganizacji naczelnych władz wojskowych związanych z przejściem wojska na etaty czasu pokoju, objął szefostwo Oddziału III Sztabu Generalnego WP. Z dniem 1 stycznia 1923 przydzielony został na stanowisko szefa Biura Historycznego Sztabu Generalnego z równoczesnym, czasowym pozostawieniem na stanowisku szefa Oddziału III SG WP[4]. Z dniem 1 kwietnia 1923 r. mianowany został dowódcą 13 Dywizji Piechoty w Równem[5]. Na stanowisku szefa BH SG zastąpił go płk SG Julian Stachiewicz, dotychczasowy dowódca 13 DP.

31 marca 1924 Prezydent RP Stanisław Wojciechowski na wniosek Ministra Spraw Wojskowych, gen. dyw. Władysława Sikorskiego awansował go na generała brygady ze starszeństwem z 1 lipca 1923 i 10. lokatą w korpusie generałów[6]. Z dniem 15 stycznia 1925 mianowany został szefem Biura Historycznego Sztabu Generalnego[7] i kierował jego pracami do przewrotu majowego w 1926, kiedy to opowiedział się po stronie rządowej. Dowodził wierną rządowi grupą belwederską w czasie przewrotu majowego[8].

We wrześniu 1926 przeniesiony w stan nieczynny, a z dniem 31 stycznia 1930 przeniesiony w stan spoczynku[9].

Pracował naukowo na Uniwersytecie Jagiellońskim, gdzie 25 czerwca 1927 przeprowadził kolokwium habilitacyjne. W tym czasie był również dyrektorem Muzeum Czartoryskich w Krakowie. Należał do Towarzystwa Naukowego Warszawskiego (1923 członek rzeczywisty) i Polskiej Akademii Umiejętności (1932 członek-korespondent, 1937 członek czynny).

W sierpniu 1939 zgłosił się na ochotnika do wojska, nie uzyskując jednak przydziału służbowego. Po wybuchu II wojny światowej w okresie kampanii wrześniowej brał udział w obronie Lwowa. Jesienią 1939 przedostał się do Francji, gdzie został powołany w październiku[10] przez gen. Sikorskiego na stanowisko zastępcy ministra spraw wojskowych. Stanowisko to zajmował do 26 lipca 1940[10]. Po ewakuacji Wojska Polskiego do Wielkiej Brytanii od 27 lipca 1940[10] pełnił kolejno funkcje dowódcy Obozów i Oddziałów Polskich w Szkocji, przemianowanych 28 września na I Korpus Polski. 24 września 1942 został ministrem spraw wojskowych, a od 30 listopada 1942, w związku ze zmianą nazwy ministerstwa – ministrem obrony narodowej. Służbę na tym stanowisku pełnił do 1949.

Po zakończeniu wojny pozostał na emigracji, odrzucając wezwanie rektora UJ do powrotu na stanowisko wykładowcy. Współzałożyciel Instytutu Historycznego im. gen. Sikorskiego, od 1965 prezes Zarządu Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego. Inicjator i współzałożyciel Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie, Polskiego Towarzystwa Historycznego i Polskiego Uniwersytetu na Obczyźnie. Został ranny w wypadku samochodowym. Zmarł 15 sierpnia 1973 w szpitalu w Mabledon, został pochowany na cmentarzu Kensal Green w Londynie, u boku żony Stanisławy.

Awanse[edytuj | edytuj kod]

Generałowie Marian Kukiel, Kazimierz Sosnkowski i Stanisław Kopański w Londynie w 1944

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Publikacje (wybrane)[edytuj | edytuj kod]

  • Wojny Napoleońskie, Warszawa: Kurpisz 1927
  • Bitwa warszawska, Warszawa: Polski Instytut Wydawniczy 2005.
  • Dzieje oręża polskiego w epoce napoleońskiej, Poznań: Zdzisław Rzepecki i Ska 1912.
  • Dzieje polityczne Europy od rewolucji francuskiej, Londyn : Puls 1992.
  • Dzieje Polski porozbiorowe, Londyn : Puls 1993.
  • Generał Sikorski : żołnierz i mąż stanu Polski walczącej, [Szczecin] : Suplement 1981.
  • Od Wielkiej Rewolucji do wojny światowej, Poznań: Kurpisz 1999.
  • Wojna 1812 roku, Poznań : Kurpisz 1999.
  • Zarys historii wojskowości w Polsce. Kraków: Krakowska Spółka Wydawnicza, 1929. (Poznań: Kurpisz, 2006)
  • Czartoryski a jedność Europy, Lublin: Instytut Europy Środkowo-Wschodniej 2008.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Generałowie II Rzeczypospolitej s. 139
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 Generałowie II Rzeczypospolitej s. 140
  3. Włodzimierz Suleja, Tymczasowa Rada Stanu, Warszawa 1998, s. 220.
  4. Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 5 z 17.01.1923 r.
  5. Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 18 z 28.03.1923 r.
  6. Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 32 z 02.04.1924 r.
  7. Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 7 z 22.01.1925 r.
  8. Stanisław Haller, Wypadki warszawskie od 12 do 15 maja 1926 r., Kraków 1926, s. 22.
  9. Dziennik Personalny MSWojsk. Nr 18 z 10.12.1929 r.
  10. 10,0 10,1 10,2 Generałowie II Rzeczypospolitej s. 141
  11. Zbigniew Mierzwiński w swojej książce podaje miesiąc grudzień
  12. Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 1717 z 28 maja 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 29, poz. 1208) (zezwolenie Naczelnika Państwa)
  13. Skład Uniwersytetu. Rok akademicki 1938/39. Kraków: Wyd. Uniwersytetu Jagiellońskiego, 1938, s. 39
  14. Janusz Zuziak: Generał Marian Kukiel, 1885-1973: żołnierz, historyk, polityk. Oficyna Wydawnicza "Ajaks", 1997, s. 205

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Marian Zgórniak, Generał Marian Kukiel (1885-1973), “Przegląd Polonijny” 8 (1982), z. 1, s. 93-98 (artykuł złożony do druku w r. 1974).
  • Rafał Stobiecki, Marian Kukiel (1886-1973). Historyk "który życie poświęcił nauce, a naukę Ojczyźnie [w:] Historycy polscy wobec wyzwań XX wieku, Poznań: Wydawnictwo Nauka i Innowacje 2014, s. 57-94.
  • Tadeusz Kryska-Karski i Stanisław Żurakowski, Generałowie Polski Niepodległej, Warszawa 1991, s. 44.
  • Piotr Stawecki, Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918-1939, Warszawa 1994, ISBN 83-11-08262-6, ss. 183-185
  • Paweł Janowski, Kukiel Marian, [w:] Encyklopedia Katolicka, Lublin 2004, t. X, kol. 163-164
  • Zbigniew Mierzwiński: Generałowie II Rzeczypospolitej. Warszawa 1990: Wydawnictwo Polonia, s. 137-144. ISBN 83-7021-096-1.
  • Władysław Bartosz: Małopolski słownik biograficzny uczestników działań niepodległościowych 1939-1956. T. 11. Kraków: Barbara, 2005, s. 74-75. ISBN 83-921802-1-6.