1 Pułk Artylerii (LP)

1 Pułk Artylerii
Działa górskie 7 cm M.75 wspierające II Brygadę Legionów Polskich
Historia
Państwo
Sformowanie	1914
Rozformowanie	1918
Tradycje
Tradycje jednostki kontynuuje lub kontynuowały	1 Pułk Artylerii Lekkiej Legionów
Dowódcy
Pierwszy	mjr Ottokar Brzoza-Brzezina
Działania zbrojne
I wojna światowa
Organizacja
Podporządkowanie	Legiony Polskie
Rodzaj wojsk	artyleria
Rodzaj sił zbrojnych	Wojska lądowe

1 Pułk Artylerii (1 pa) – oddział artylerii lekkiej Legionów Polskich.

Formowanie

Kpt. Ottokar Brzoza-Brzezina, wykonując polecenie Józefa Piłsudskiego, już 27 sierpnia 1914 zorganizował oddział artylerii pod nazwą "Kadra Artylerii Legionów Polskich". Liczył on w owym czasie 121 ludzi. 1 września 1914 został przeniesiony do Krakowa, do koszar austriackich w Przegorzałach. Początkowo uzbrojenie podstawowe oddziału stanowiło 20 przestarzałych armat górskich 7 cm M.75 kal. 66 mm. W wyniku nieformalnych działań kpt. Brzozy udało się zdobyć pozostałe wyposażenie dla oddziału. 30 września 1914 rozkazem Komendy Legionów utworzono 1 Pułk Artylerii.

W skład jego wchodziły:

• I dywizjon – por. Mieczysław Jełowiecki
  • 1 bateria – por. Karol Nowak
  • 2 bateria – ppor. Konrad Kostecki
  • 3 bateria – ppor. Kasper Wojnar
• II dywizjon – kpt. Ottokar Brzoza-Brzezina
  • 4 bateria – por. Władysław Jaxa-Rożen
  • 5 bateria – por. Marceli Śniadowski

Pułk wchodził do walki bezpośrednio po sformowaniu poszczególnych pododdziałów. Wspierał walkę piechoty działając dywizjonami a nawet pojedynczymi bateriami.

Pierwsze strzały do nieprzyjaciela oddała 2 bateria 26 października 1914 roku o godz. 9:40 pod Nadwórną i Mołotkowem podczas walk pod Rafajłową.

Baterie kilkakrotnie przechodziły reorganizacje. Po wyczerpaniu nieprodukowanej już amunicji i rozkalibrowaniu większości armat działa zostały wymienione na typowe:

• 1 bateria – 9 cm armaty polowe wzór 1875/1889.
• 2 bateria – 3.7 cm działka górskie, które później przekazała piechocie otrzymując 8 cm armaty polowe wzór 1905
• 3 bateria – 8 cm armaty polowe wzór 1905.

W sierpniu 1915 pułk sformował baterię konną, której dowództwo objął por. Edmund Knoll-Kownacki. Bateria ta uczestniczyła m.in. w walkach pod Raśną.

W listopadzie 1915 1 pułk artylerii Legionów po raz pierwszy został zebrany w jednym miejscu i połączony w zwarty oddział. Do lata 1916 stał na pozycjach nad Styrem.

Wiosną 1916 przystąpiono do reorganizacji pułku. Rozformowane zostały 3, 5 bateria oraz bateria konna. Z ich składu utworzono trzecie plutony w pozostałych bateriach i sformowano nową 3 baterię. W kwietniu zaczęto organizować dywizjon haubic M.1899 kalibru 10 cm. Do chwili rozpoczęcia walk zdołano utworzyć 1 baterię.

Struktura organizacyjna wiosną 1916

8 cm armata polowa wzór 1905

Dowództwo

• dowódca pułku – mjr Ottokar Brzoza-Brzezina
• dowódca grupy artylerii – kpt. Władysław Jaxa-Rożen

Oddział sztabowy
I Dywizjon Polowy

• dowódca dywizjonu – kpt. Marceli Śniadowski
• 1 bateria – por. Jan Maciej Bold
• 2 bateria – por. Włodzimierz Łapicki

II Dywizjon Polowy

• dowódca dywizjonu – kpt. Edmund Knoll-Kownacki
• 3 bateria – por. Aleksander Hertel
• 4 bateria – por. Antoni Durski-Trzaska

Dywizjon Haubic

• dowódca dywizjonu – kpt. Przemysław Barthel de Weydenthal
• 1 bateria haubic – por. Kazimierz Schally
• 2 bateria haubic – por. Marian Bolesławicz

4 x kolumny amunicyjne
kolumna prowiantowa
warsztaty pułkowe

Rozbrojenie pułku

Po przejściu linii frontu pod Rarańczą w nocy z 15 na 16 lutego 1918 części Polskiego Korpusu Posiłkowego, pułk został rozbrojony przez wojska austriackie, a żołnierze internowani.

Do zakończenia wojny dotrwała jedynie siedmiooddziałowa bateria w ramach Polskiej Siły Zbrojnej złożona z zaprzysiężonych Królewiaków.

Żołnierze baterii, po odzyskaniu niepodległości, weszli w skład 2 Pułku Artylerii Polowej.

Bibliografia

• Roman Łoś: Artyleria polska 1914-1939. Wydawnictwo Bellona. Warszawa 1991. ISBN 83-11-07772-X.
• Galster Karol Lucjan : Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej 1914 – 1939. Londyn 1975.