Rozbiór państwa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Rozbiór państwa – podział terytorium istniejącego suwerennego państwa pomiędzy inne, najczęściej sąsiadujące, dokonany na drodze dyplomatycznej, bez bezpośredniego użycia sił zbrojnych (choć najczęściej bez akceptacji co najmniej znacznej części mieszkańców państwa podlegającego rozbiorowi) wobec armii państwa podlegającego rozbiorowi. Zazwyczaj jednak występuje groźba najazdu zbrojnego w wypadku, gdyby droga dyplomatyczna była nie dość skuteczna. Rozbiór państwa może być częściowy (jeśli po rozbiorze podlegające mu państwo istnieje nadal, na ograniczonym terytorium) lub całkowity (jeśli po rozbiorze przestaje istnieć). Często zamiast pojęć "rozbiór" i "rozbiory" używane są określenia "zabór" i "zabory", a państwa uczestniczące w rozbiorach nazywa się "zaborcami".

Rozbiory Polski[edytuj | edytuj kod]

Dokonane rozbiory Polski[edytuj | edytuj kod]

W Polsce najpowszechniej znane są trzy rozbiory Polski:

Rozbiór drugi i trzeci odbyły się wprawdzie w obecności oddziałów armii rosyjskiej[1] (pozostających na terytorium Polski m.in. po zakończonej w lipcu 1792 wojnie polsko-rosyjskiej), później też pruskiej, od 1794 walczących z oddziałami Naczelnika Tadeusza Kościuszki, ale oddziałów polskich uczestniczących w insurekcji kościuszkowskiej z formalnego punktu widzenia nie można zaliczyć do regularnych oddziałów wojskowych Rzeczypospolitej Obojga Narodów, tylko uznać je trzeba jedynie za oddziały powstańcze.

Planowane rozbiory Polski[edytuj | edytuj kod]

W 1392 Władysław Opolczyk zaproponował rozbiór Polski pomiędzy Krzyżaków, Brandenburgię i Węgry[2]. Praktycznie odsunięty od władzy w 1396 po polskiej wyprawie wojskowej, pozbawiony ziemi wieluńskiej i Kujaw.

6 grudnia 1656 podczas "potopu szwedzkiego" i tuż po powstaniu Chmielnickiego podpisany został traktat w Radnot przewidujący rozbiór Polski przez Szwecję (Karol X Gustaw), elektora brandenburskiego (Fryderyk Wilhelm I), księcia Siedmiogrodu Jerzego II Rakoczego, Bohdana Chmielnickiego i Bogusława Radziwiłła[3].

Inne rozbiory[edytuj | edytuj kod]

Oprócz rozbiorów Polski w XVIII wieku do kategorii takich samych wydarzeń można zaliczyć:

Inne planowane rozbiory[edytuj | edytuj kod]

Publicystyka historyczna[edytuj | edytuj kod]

Rozbiory i zagrożenie rozbiorami są także chętnie wykorzystywanym orężem w publicystyce historycznej, szczególnie w Polsce. Często różne wydarzenia historyczne, które zdaniem niektórych odbierają krajowi jakąś część suwerenności, nazywane bywają przez niektórych polityków lub publicystów "rozbiorami", choć nie spełniają kryteriów wymienionych na wstępie (podział terytorialny suwerennego państwa na drodze dyplomatycznej bez użycia sił zbrojnych). Tak powstały w obiegu publicznym m.in. pojęcia IV i V rozbioru Polski, które nie są w rzeczywistości ścisłe.

Przypisy

  1. Sejm grodzieński (1793)
  2. Tablice historyczne, Wydawnictwo Adamantan, Warszawa 1996, str.133, ISBN 83-85655-12-3
  3. Kalendarium dziejów Polski, WL, Kraków, 2000, ISBN 83-08-03025-4
  4. 4,0 4,1 Antoni Czubiński, Jerzy Strzelczyk: Zarys dziejów Niemiec i państw niemieckich powstałych po II wojnie światowej, Poznań 1986, ISBN 83-210-0619-1

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]