Władysław Opolczyk

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy księcia opolskiego. Zobacz też: Władysław opolski.
Pieczęć Władysława Opolczyka z 1379
Pieczęć konna Władysława Opolczyka z 1378
Władysław Opolczyk, rysunek Jana Matejki
Herb Władysława Opolczyka wg Herbarza Geldrii
Herb Władysława Opolczyka od 1389
Pieczęć Władysława Opolczyka jako Namiestnika Rusi „Ladislaus Dei Gracia Dux Opoliensis Wieloniensis et Terre Russie Domin et Heres” (~ 1389)
Monety Władysława Opolczyka jako Namiestnika Rusi (~ 1389)

Władysław Opolczyk (ur. pomiędzy 1326 a 1332 – zm. 18 maja 1401 w Opolu) – książę opolski w latach 1356–1401 (jako lennik czeski, do 1370 formalne współrządy z braćmi), 1367–1372 palatyn węgierski, 1368–1372 w Lublińcu, 1370–1392 w ziemi wieluńskiej i Częstochowie, od 1370 (dożywotnio) w Bolesławcu, 1372–1378 wielkorządca Rusi Halickiej, 1375–1396 w Pszczynie, w 1378 wielkorządca Polski 1385–1392 w Karniowie, 1378–1392, książę dobrzyński i kujawski (jako lennik Polski), od 1383 w Głogówku, 1382–1385 regent w Strzelcach i Niemodlinie, od 1396 w księstwie opolskim tylko formalnie.

Genealogia[edytuj | edytuj kod]

Władysław pochodził z dynastii Piastów. Był najstarszym synem księcia opolskiego Bolka II i Elżbiety świdnickiej (wnuczki Władysława Łokietka). Jeszcze za życia ojca zmarłego w 1356 r. Władysław, chcąc zdobyć doświadczenie polityczne, wyjechał na Węgry, gdzie ok. 1353 r. znalazł sobie żonę – była to wojewodzianka siedmiogrodzka Elżbieta Lackfich, córka Andrzeja, choć część historyków opowiada się za wersją, że małżonka była jednak córką wojewody wołoskiego Mikołaja Aleksandra Besaraba.

Władysław księciem opolskim[edytuj | edytuj kod]

Po śmierci Bolka II w 1356 r. Władysław został władcą niewielkiego księstwa opolskiego poddanego zwierzchnictwu czeskiemu, do którego prawa mieli również bracia Bolko III i Henryk. Osobowość najstarszego syna Bolka II pozwoliła mu jednak na całkowicie zdominowanie młodszych braci i skłonienie ich do nie rozdrabniania skromnego dziedzictwa.

Około 1364 zmarła pierwsza żona Władysława Elżbieta. Nowej książę opolski poszukał sobie na Mazowszu, żeniąc się z córką Siemowita III Eufemią.

Wielka polityka Władysława Opolczyka u boku Andegawenów[edytuj | edytuj kod]

Wielką karierę polityczną Opolczyk rozpoczął w połowie lat sześćdziesiątych XIV w. wiążąc swoją fortunę z dworem króla węgierskiego Ludwika. Już w 1364 r. Władysław wziął udział w orszaku węgierskim w słynnym zjeździe władców w Krakowie. O wiele ważniejszą jednak misję miał Władysław do wypełnienia dwa lata później, kiedy z polecenia Ludwika negocjował warunki ożenku bratanicy Andegawena z Wacławem IV Luksemburgiem.

Wierna służba Andegawenom zaowocowała bardzo szybko i już na początku 1367 r., w związku ze zmianą polityki Węgier z uwagi na spodziewaną sukcesję w Polsce, Ludwik zdecydował się mianować Władysława palatynem, co uczyniło księcia opolskiego najważniejszym po królu człowiekiem w państwie. Do kompetencji Władysława należały przede wszystkim szerokie uprawnienia sądownicze, od których odwołać się można było tylko u samego króla. Na pełnionym urzędzie Opolczyk wykazywał duże zaangażowanie i zdolności, zwołując w ciągu pięciu lat rządów trzydzieści cztery congregatio generalis na których załatwiano sprawy sądowe. Nie bez znaczenia oczywiście były olbrzymie dochody, jakie wpływały do kieszeni opolskiego władcy, jako palatynowi bowiem przysługiwało mu dwie trzecie wnoszonych przez petentów opłat, jak i kar zasądzanych przez sąd.

Śmierć Kazimierza Wielkiego. Otrzymanie lenn w Polsce[edytuj | edytuj kod]

W okresie sprawowania urzędu palatyna książę opolski nie zaniedbywał również polityki zagranicznej biorąc udział m.in. w wyprawie do Bułgarii w 1368 r. W 1370 r. wobec śmierci Kazimierza Wielkiego Opolczyk wziął udział w przygotowaniach gruntu pod objęcie tronu polskiego przez Ludwika. Doprowadził również do obalenia testamentu Kazimierza Wielkiego w jego punktach dotyczących Kaźka Słupskiego i nieślubnych synów króla. Dokonania Piastowicza zostały docenione w postaci otrzymanej od władcy węgierskiego jako lenno ziemi wieluńskiej oraz zamków Bolesławiec, Stara Brzeźnica, Krzepice, Olsztyn, Bobolice wraz z przynależnymi im ziemiami stanowiących łącznik pomiędzy Małopolską i niespokojną Wielkopolską, w której istniała opozycja sprzeciwiająca się władzy Ludwika Węgierskiego.

Nowy nabytek i ciągłe zaangażowanie się w sprawy wielkiej polityki skłoniły Władysława do ostatecznego rozwiązania sprawy księstwa opolskiego. W 1370 r. Opolczyk wydzielił jedynemu pozostałemu przy życiu bratu Bolkowi III odziedziczone właśnie po stryju Albercie księstwo ze stolicą w Strzelcach Opolskich, sam zachowując władzę w ziemi opolskiej.

W 1371 r. Władysław stanął na czele wyprawy zbrojnej skierowanej przeciwko Luksemburgom (doszło do strasznego spustoszenia Moraw), co nie przeszkodziło stanąć mu rok później na czele misji mediacyjnej mającej rozstrzygnąć spór pomiędzy Karolem IV a Ludwikiem Węgierskim.

Otrzymanie namiestnictwa ziemi halickiej[edytuj | edytuj kod]

W październiku 1372 r. niespodziewanie książę opolski został pozbawiony niezwykle dochodowego urzędu palatyna. Wprawdzie Władysław zachował większość posiadanych na Węgrzech z tego tytułu dóbr i zamków, lecz znaczenie polityczne księcia znacznie spadło. Swoistą rekompensatą było uczynienie Opolczyka namiestnikiem z rąk węgierskich na Rusi Halickiej. Również na tym nowym stanowisku Piastowicz sprawdził się znakomicie przyczyniając się do rozwoju gospodarczego powierzonych mu terytoriów. Pod szczególną opieką Władysława znalazł się zwłaszcza Lwów, który właśnie w tym okresie ostatecznie prześcignął znaczeniowo pobliski Halicz. Jedynymi poważnymi zgrzytami związanymi z jego namiestnictwem był fakt popierania na Rusi kościoła katolickiego, co siłą rzeczy nie mogło się podobać miejscowym bojarom.

Za radą Władysława doszło zapewne w 1374 r. do wydania przez króla węgierskiego przywileju ziemskiego dla szlachty w Koszycach, który miał zapewnić następstwo po Ludwiku jego córkom. W tym samym roku wziął udział w wyprawie do Mołdawii. W 1375 roku lokuje miasto Jarosław, a rok później Lubaczów.

W lecie 1377 roku wziął udział z królem Ludwikiem i rycerstwem małopolskim i śląskim w wyprawie przeciwko Litwinom, w trakcie której zdobyto Bełz, Chełm, Horodło, Grabowiec i Sewołoż.

Krótkotrwałe rządy Władysława jako wielkorządcy Polski. Uzyskanie od Ludwika Andegaweńskiego dzierżaw kujawskich[edytuj | edytuj kod]

W 1378 r. ze związku z wydarzeniami, jakie miały miejsce w Krakowie (pogrom Węgrów i wyjazd oburzonej Elżbiety Łokietkówny z kraju) Ludwik zdecydował się odwołać Opolczyka z Rusi i mianować go na opróżnione stanowisko wielkorządcy Polski. Na stanowisku tym Władysław nie wytrwał zbyt długo na skutek oporu szlachty polskiej niezadowolonej z zaangażowania księcia w sprawę zapewnienia dziedzictwa po Ludwiku jego córkom, oraz obarczanie go współwiną za oderwanie od Polski na rzecz Węgier Rusi Halickiej.

Jako odszkodowanie za nie zrealizowane ambicje Opolczyk otrzymał od władcy węgierskiego ziemię dobrzyńską, oraz część Kujaw z Bydgoszczą, Inowrocławiem i Gniewkowem. Otrzymane w 1379 r. terytoria leżały nad granicą z zakonem krzyżackim, z którym książę opolski wszedł wkrótce w bliskie kontakty, pozwalając m.in. na ściganie przez rycerzy krzyżackich w granicach swojego władztwa przestępców.

Obejmując księstwa na Kujawach Władysław wdarł się w spór o finanse z biskupem płockim Dobiesławem Sówką, co spowodowało nawet obłożenie księcia klątwą kościelną, uchyloną rok później przez arcybiskupa gnieźnieńskiego. Jedną z form zadośćuczynienia Władysława była fundacja klasztoru paulinów na Jasnej Górze w Częstochowie, do którego sprowadzono z ruskiego Bełza słynący już z cudowności obraz Matki Bożej. W 1382 roku otrzymuje od Ludwika Węgierskiego zamek w Ostrzeszowie wraz z okolicami.

W 1382 r. w krótkim odstępie czasu zmarli: młodszy brat Władysława książę strzelecki Bolko III pozostawiając czwórkę nieletnich synów, oraz bezpotomnie książę niemodliński Henryk. Zgony te umożliwiły Władysławowi rozszerzenie swoich wpływów na Górnym Śląsku poprzez objęcie rządów namiestniczych Strzelcach i Niemodlinie (dziedziczonym przez bratanków po Bolku III) i bezpośrednich w Głogówku. Opolczyk zajął się również karierą kościelną swojego najstarszego bratanka Jana zwanego Kropidłem starając się z powodzeniem, mimo jego młodego wieku, o godność biskupa poznańskiego.

Śmierć Ludwika Węgierskiego. Stosunki z Władysławem Jagiełłą[edytuj | edytuj kod]

Wcześniej, bo 10 września 1382 r. umarł możny protektor opolskiego Piasta Ludwik Węgierski. Podczas nastałego bezkrólewia pomimo wcześniejszego poparcia udzielonego sprawie następstwa córek zmarłego władcy Władysław wystąpił ze swoją własną kandydaturą do korony królewskiej. Wkrótce zdał sobie jednak sprawę, ze swojej niepopularności wśród polskich możnych, wobec czego poparł (w związku z upadkiem projektu małżeństwa Jadwigi Andegaweńskiej z Wilhelmem Habsburgiem) kandydaturę Siemowita IV płockiego.

W 1382 r. książę sprowadził na Jasną Górę pierwszych paulinów i nadał im liczne dobra. Jemu też jest przypisywane sprowadzenie Cudownego Obrazu Matki Boskiej z Bełza.

Wbrew starszej literaturze obecnie raczej wyklucza się możliwość współpracy Opolczyka z Władysławem II Jagiełłą w pierwszym okresie jego rządów. Tym bardziej nie do przyjęcia są przypuszczenia, że w 1386 r. książę opolski został ojcem chrzestnym nowego króla Polski, bowiem już na początku roku następnego podczas wyprawy Jadwigi na Ruś Czerwoną Władysław, będący rzecznikiem interesów węgierskich i nowego króla Zygmunta Luksemburskiego (od 1387 r.), wezwał tamtejszą ludność do stawiania oporu przeciw wkraczającym oddziałom polskim. Do ostatecznego zerwania między Opolczykiem a Jagiełłą doszło w 1388 r., kiedy w związku z odebraniem przez króla Polski należącej do dzierżaw Władysława Bydgoszczy doszło do próby zamachu stanu i opanowania zamku na Wawelu. Pokonany i wzięty do niewoli przez starostę generalnego Sędziwoja z Szubina Opolczyk został zmuszony do tymczasowej rezygnacji ze swoich zamiarów. Władysław II Jagiełło zablokował też kandydaturę jego krewnego Jana Kropidły na stanowisko arcybiskupa gnieźnieńskiego. Około 1390 roku dochodzi do zbliżenia Opolczyka z Jagiełłą, co spowodowało zajęcie przez Krzyżaków w październiku części dóbr Opolczyka w Ziemi Dobrzyńskiej. Jednocześnie Krzyżacy obiecują zwrócić Opolczykowi zamki, jeśli Opolczyk zwróci im pożyczone pieniądze lub jeśli zerwie porozumienie z Jagiełłą. Z braku środków Opolczyk zastawia swoją koronę książęcą w Toruniu.

Współpraca z zakonem krzyżackim. Wojna z królem polskim i klęska planów Władysława[edytuj | edytuj kod]

Władysław Opolczyk zastawia ziemię dobrzyńską zakonowi krzyżackiemu, 1392, Archiwum Główne Akt Dawnych

W maju 1391 roku Władysław zastawił Krzyżakom zamek w Złotorii wraz z pięcioma pobliskimi wsiami za 6632 florenów węgierskich, co umożliwia mu odebranie z zastawu książęcej korony i wyjazd na węgierski dwór Zygmunta Luksemburskiego. Zastawienie zamku w Złotorii doprowadziło do konfliktu z Jagiełłą. Król zdając sobie sprawę z niebezpieczeństwa posiadania przez Opolczyka dzierżaw u granic z Krzyżakami i jego bliskie stosunki z bliskim Krzyżakom Zygmuntem Luksemburskim, wydał rozkaz pozbawienia go lenn na terytorium Polski, w związku z czym w sierpniu 1391 roku Krystyn z Ostrowa zajął Ziemię gniewkowską, a następnie całą Ziemię dobrzyńską z Dobrzyniem i Rypinem, oprócz zamku w Bobrownikach, który obronił się dzięki odsieczy krzyżackiej. Wojska królewskie w październiku zajęły wszystkie ziemie Opolczyka w ziemi wieluńskiej, sieradzkiej i krakowskiej, z wyjątkiem zamków w Bolesławcu i Ostrzeszowie.

W lipcu 1392 r. Władysław Opolczyk zastawił Krzyżakom za 50 tys. florenów węgierskich swoje prawa do ziemi dobrzyńskiej, co spowodowało dalszą eskalację konfliktu z Jagiełłą, który uznawał, że Opolczyk nie miał do tego prawa. Opolczyk próbował też zachęcić wielkiego mistrza krzyżackiego Konrada von Wallenrode do planu rozbioru Polski pomiędzy zakon, Węgry i Czechy, jednak wobec nieprzygotowania Krzyżaków do konfliktu plan ten nie został zrealizowany. 3 listopada Opolczyk spotyka się w Ujvar z Zygmuntem Luksemburczykiem.

W styczniu 1393 roku dochodzi do kolejnej wojny Jagiełły z Opolczykiem, który w wyniku oblężenia wojsk królewskich traci w marcu zamek w Ostrzeszowie, oraz traci poparcie bratanków: Jana Kropidły, Bolesława IV i Bernarda, którzy podpisują rozejm z Jagiełłą. W lipcu obie strony podpisują rozejm w Nowym Mieście Korczynie. W sierpniu Spytek z Melsztyna i Jan z Tęczyna ruszają na Strzelce Opolskie, co doprowadza do podpisania rozejmu. W lutym 1394 roku oddziały Opolczyka nieskutecznie próbują odbić zamek Pławniowice na Górnym Śląsku, a w kwietniu obie strony podpisują rozejm.

Ostatnie starcie Jagiełły z Opolczykiem miało miejsce w lipcu 1396 roku, kiedy wojska królewskie pod dowództwem Spytka z Melsztyna podjęły wyprawę na górnośląskie dzierżawy Opolczyka. Wobec zdobycia przez wojska królewskie Strzelec Opolskich, Gorzowa Śląskiego, Olesna, Lublińca i Bolesławca oraz pojawienia się armii królewskiej 6 sierpnia pod Opolem bratankowie Władysława (Bolesław IV, Bernard i Jan Kropidło) zdecydowali się zawrzeć pokój, w którym zobowiązali się przypilnować starzejącego się księcia, aby nigdy już nie podejmował żadnych kroków przeciwko królowi Polski. Od tej pory ster rządów w księstwie opolskim praktycznie przejęli młodzi Bolkowicze usuwając Władysława na drugi plan.

W 1397 roku Jagiełło podpisał w Starej Wsi Spiskiej na 16 lat traktat pokojowy z Zygmuntem Luksemburskim, który objął też Opolczyka.

Śmierć i następstwo[edytuj | edytuj kod]

Zawiedziony z powodu klęski swoich planów Władysław Opolczyk zmarł w maju 1401 r. w Opolu. Został pochowany pod kaplicą św. Anny w kościele Świętej Trójcy przy klasztorze franciszkanów w Opolu.

Władysław miał dwie żony, z których doczekał się wyłącznie córek

Córki:

Wobec braku męskich potomków księstwo opolskie zostało przejęte przez bratanków Władysława – Bolka IV i Bernarda. Wyjątkiem stał się tutaj Głogówek, który otrzymała jako oprawę wdowią zmarła pomiędzy 1418 a 1424 r. księżna Eufemia.

Wywód rodowodowy[edytuj | edytuj kod]

4. Bolko I opolski      
    2. Bolesław II opolski
5. Agnieszka        
      1. Władysław Opolczyk
6. Bernard świdnicki    
    3. Elżbieta świdnicka    
7. Kunegunda Łokietkówna      
 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Kazimierz Lepszy (red.): Słownik biograficzny historii powszechnej do XVII stulecia. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1968.
  • Jerzy Sperka, Władysław książę opolski, wieluński, kujawski, dobrzyński, pan Rusi, palatyn Węgier i namiestnik Polski (1326/1330 – 8 lub 18 maja 1401), Wydawnictwo Avalon, Kraków 2012
  • Jerzy Sperka, Wojny Władysława Jagiełły z księciem opolskim Władysławem (1391-1396), PTH O/Cieszyn, Cieszyn 2003
  • Stanisław A. Sroka, Książę Władysław Opolczyk na Węgrzech, [w:] red. Anna Pobóg-Lenartowicz, Władysław Opolczyk jakiego nie znamy. Próba oceny w sześćsetlecie śmierci, Redakcja Wydawnictw Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego, Opole 2001


Poprzednik
Bolko II
POL województwo opolskie COA.svg Książę opolski
1356–1401
do 1370 razem z braćmi, po 1396 tylko formalnie
POL województwo opolskie COA.svg Następca
Jan Kropidło
Bolko IV
Bernard
Poprzednik
Korona Królestwa Polskiego
POL powiat wieluński COA.svg Książę rudzki (wieluński)
1370–1392
POL powiat wieluński COA.svg Następca
Część Korony Królestwa Polskiego
Poprzednik
Ludwik Węgierski
Alex K Halych-Volhynia.svg Wielkorządca Rusi Halicko-Wołyńskiej
1372–1378
Alex K Halych-Volhynia.svg Następca
Maria Andegaweńska
Poprzednik
Kazimierz IV Słupski
POL powiat lipnowski COA.svg Książę dobrzyński
1378–1392
POL powiat lipnowski COA.svg Następca
Część Korony Królestwa Polskiego
Poprzednik
Kazimierz IV Słupski
POL województwo brzeskokujawskie IRP COA.svg Książę inowrocławski
1378–1392
POL województwo brzeskokujawskie IRP COA.svg Następca
Część Korony Królestwa Polskiego
Poprzednik
Henryk I
POL Niemodlin COA.svg Książę niemodliński
1382–1385
regent
POL Niemodlin COA.svg Następca
Bolko IV
Henryk II
Bernard
Poprzednik
Bolko III
POL Strzelce Opolskie COA.svg Książę strzelecki
1382–1385
regent
POL Strzelce Opolskie COA.svg Następca
Bolko IV
Henryk II
Bernard
Poprzednik
Jan II Żelazny
Książę karniowski
1385–1392
Następca
Jan II Żelazny