Rynek (urbanistyka)
 |
Ten artykuł od 2010-06 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić artykuł weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
Rynek – centralny plac miejscowości, charakterystyczny dla urbanistyki europejskich miast. Rynki wytyczano od początku średniowiecza do XIX wieku.
Spis treści |
Pochodzenie nazwy [edytuj]
Słowo rynek pochodzi od niemieckiego terminu Ring (dosł. "pierścień"), który pojawił się na ziemiach polskich wraz z przeprowadzanymi lokacjami na prawie niemieckim (jednak niemieckim odpowiednikiem słowa rynek jest Markt lub Marktplatz). Ring oznacza specyficzny rodzaj rynku z umieszczonym pośrodku blokiem zabudowy.
Funkcje [edytuj]
Rynek był przestrzenią wymiany handlowej i miejscem, w którym zbiegały się drogi prowadzące do miasta. Lokalizowano przy nim ratusz - siedzibę władz miejskich – a w jego pobliżu najczęściej także główną świątynię miasta. Na terenach dzisiejszej Polski układ przestrzenny rynku, jego funkcja i zadania związane były z przyjęciem prawa niemieckiego (najczęściej magdeburskiego). Inne zabudowania typowe dla rynków to sukiennice, kramy i ławy chlebowe, waga, a także pręgierz i studnia.
Rynki były najczęściej wytyczane na planie czworokąta, choć niektóre z nich posiadają formę trójkąta (Rynek Kościuszki w Białymstoku, rynki w Jaworznie, Brodnicy, Łowiczu), czy rozszerzającej się ulicy (Chojnów, Środa Śląska, Niemodlin). Od czasów renesansu projektowano niekiedy symetryczne rynki wielokątne (np. sześciokątny rynek w Krynkach, ośmiokątny rynek Nowego Miasta w Łodzi).
Rynki w Polsce [edytuj]
Rynki zostały wytyczone w większości polskich miast i niektórych wsiach, których prawa lokacyjne wydano w średniowieczu. Nie posiadają ich natomiast miasta lokowane później, przede wszystkim te, które rozwinęły się i uzyskały prawa miejskie w XIX i XX wieku. Największe place rynkowe w Polsce znajdują się w Olecku (ok. 64 500 m²[1])[2], w Latowiczu (o powierzchni ok. 43 000 m²[3]), w Krakowie (o powierzchni ok. 40 000 m², uważany za jeden z największych rynków w Europie) i w Tarnogrodzie (niecałe 40 000 m²). Najdłuższe rynki znajdują się w Myszyńcu (430 m[4]) i Pułtusku (380 m), a w Magnuszewie i Sławatyczach mają one boki o długości ponad 300 m.
