Rytro

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Rytro
Herb
Herb Rytra
Rytro, widok ogólny
Rytro, widok ogólny
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat nowosądecki
Gmina Rytro
Liczba ludności (2009) 2273
Strefa numeracyjna (+48) 18
Kod pocztowy 33-343
Tablice rejestracyjne KNS
SIMC 0459550
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Rytro
Rytro
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Rytro
Rytro
Ziemia 49°29′24″N 20°40′04″E/49,490000 20,667778
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa miejscowości
Ruiny zamku w Rytrze
Kościół w Rytrze
Makowica i wjazd do Rytra

Rytrowieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie nowosądeckim, w gminie Rytro.

Położenie miejscowości[edytuj | edytuj kod]

Położona jest w Beskidzie Sądeckim nad Popradem, u ujścia do niego Wielkiej Roztoki (Roztoczanki, Rytrzanki). Zabudowa wsi znajduje się wzdłuż przebiegającej nad Popradem drogi krajowej nr 87 i linii kolejowej 96 TarnówLeluchów, wciska się też w doliny Małej i Wielkiej Roztoki oraz przysiółki rozrzucone na zboczach wzgórz Połom i Mikołaska.

Poszczególne części wsi noszą nazwy: Cyrla, Centrum, Kuligówka, Majchry, Majerka, Mikołaska, Mikuty, Mosówka, Osiedle za Szkołą, Piaski, Podłubek, Połom Niżna, Połom Wyżna, Potok (dawniej Cygański Potok), Ubocz, Wilkówka, Zagórze (Za Górą).

Graniczy od pn. z Przysietnicą (bardzo krótki odcinek), Barcicami Górnymi i Wolą Krogulecką (gm. Stary Sącz), Życzanowem. Od wsch. z Suchą Strugą, od pd. z Obłazami Ryterskimi, a od zach. z Młodowem (bardzo krótki odcinek) i z Roztoką Ryterską.

Jest siedzibą gminy Rytro. W latach 1975-1998 miejscowość należała do ówczesnego województwa nowosądeckiego.

Information icon.svg Zobacz też: Osiedle za Szkołą.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Dawne nazwy: castrum Ritter 1312[1], Ryttro 1446 (ta od niem. nazwy osobowej Ritter), Villa Rither (1564), Rytter (1575), Rytro (1886).

Swoje powstanie i nazwę wieś zawdzięcza zamkowi w Rytrze usytuowanemu na Górze Zamkowej (Zamczysko), nad Popradem (obecnie w granicach Suchej Strugi). Według tradycji biorącej początek z zapisu w "Księdze uposażeń diecezji krakowskiej" Jana Długosza z około 1475 r., około 1244 r. osiedlić się tu mieli niemieccy rycerze. Z tym faktem wiązana jest etymologia nazwy Rytro, wywodzona od niemieckiego słowa Ritter, czyli "rycerz".

W okresie kilku ostatnich lat, pod nadzorem konserwatora zabytków, sukcesywnie odsłaniano i rekonstruowano ruiny zamku usytuowanego wysoko nad nurtem Popradu. W centrum wsi znajduje się Zajazd PTTK "Pod Roztoką".

W 2005 roku oddano do użytku narciarzy sztucznie oświetlony i naśnieżany Ośrodek Narciarsko-Rekreacyjny Ryterski Raj na Jastrzębskiej Górze. Jest to w ostatnich latach największa inwestycja, w której udział oprócz osób prywatnych ma także gmina.

Od 2006 organizowany jest w Rytrze międzynarodowy Maraton Wyszehradzki z Podolińca na Słowacji do Rytra. Trasa jest atestowana przez Polski Związek Lekkiej Atletyki.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Ludność według spisów powszechnych, w 2009 wg PESEL[2][3][4][5].

Budynki mieszkalne
Rok 1900 1921 1931 2002
Liczba 162 178 251 401
Zwierzęta hodowlane w 1900 roku[2]
Zwierzęta Konie Bydło Owce Świnie
Liczba 39 401 194 112

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • ruiny zamku
 Osobny artykuł: Zamek w Rytrze.
  • schron polowy (tradytor jednostronny) z 1939 roku.
Położony jest na północny zachód od centrum Rytra, na górze Połom w pobliżu Limasów (część przysiółka Połom Wyżna). Zbudowali go w sierpniu 1939 r. saperzy z 2 Brygady Górskiej Armii Karpaty. Do wybuchu wojny saperzy zdążyli dobudowaċ jeszcze umocnienia polowe od strony południowej i zachodniej, z których spodziewano się niemieckiego ataku. Niemcy przybyli jednak od północy przez Łącko i Stary Sącz, a umocnienia okazały się nieprzydatne[6].

Znani rytrzanie i osoby związane z Rytrem[edytuj | edytuj kod]

  • Antoni Ludwik Broszkiewicz (1872-1936). Artysta malarz. W latach 1932-1936 mieszkaniec Rytra. Na skatalogowane 58 prac malarskich, 13 poświęcone było Rytru i okolicy.
  • Edmund Cieczkiewicz (1872-1958). Artysta malarz. W latach 1948-1958 mieszkaniec Rytra. Zmarł tutaj 31 stycznia 1958 roku. Pochowany na miejscowym cmentarzu.
  • Franciszek Klag (1940–2013). Ksiądz katolicki. Od 1985-2009 proboszcz parafii Rytro. Budowniczy nowego kościoła parafialnego, elektrowni wiatrowej i wodnej. Pochowany w Rytrze.
  • Zygmunt Malik (1893–1941). Urodzony w Rytrze, major rezerwy WP. Uczestnik walk 1914-1921. Odznaczony Krzyżem Virtuti Militari V klasy (nr 1868). Podczas okupacji komendant placówki ZWZ w Starym Sączu. Zginął w KL Auschwitz (Oświęcim) w 1941 roku.
  • Józef Pogwizd (ur. 14 sierpnia 1940 roku w Rytrze). Artysta plastyk. Absolwent ASP Kraków. Plastyk wojewódzki 1977-1980. W latach 1995-2010 roku prezes ZPAP w Nowym Sączu.
  • Stefan Pawlik (1924-1945). Partyzant AK. Patron Szkoły Podstawowej w Rytrze.
  • Piotr Ryterski herbu Topór. (Piotr z Pisar i Rytra, zwany Chorążycem) (?-1458). Rycerz, dworzanin królewski, od 1418 roku starosta ryterski.
  • Józef Woźniacki (1909-1999). Ksiądz katolicki. Od 1945 do 1985 proboszcz i kanonik parafii św. Józefa Robotnika. Pochowany w Rytrze. Patron gimnazjum.

Na szczególną uwagę zasługują ryterscy biegacze i maratończycy, którzy stanowią bardzo liczną grupę. Reprezentują oni barwy gminy w kraju i za granicą. Startują m.in. w maratonie warszawskim, poznańskim, krakowskim, w Międzynarodowym Maratonie Pokoju w Koszycach na Słowacji i wielu, wielu innych sportowych imprezach. Do największych osiągnięć ryterskich biegaczy należy m.in. przebiegnięcie sztafetą Polski z południa na północ (ok. 800 km) w 2005 roku w ciągu niecałych 24 godzin, oraz przebiegnięcie trasy pielgrzymkowej z Rytra przez Tarnów do Częstochowy w 2006 roku.

6 grudnia 2011 roku w Rytrze rozpoczęły się zdjęcia do thrillera wojennego "Obława" w reżyserii Marcina Krzyształowicza. Obsadę filmu tworzą między innymi: Marcin Dorociński, Maciej Stuhr, Sonia Bohosiewicz i Weronika Rosati

Piesze szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Rytro jest punktem wypadowym w Pasmo Radziejowej (w kierunku zachodnim) i w Pasmo Jaworzyny Krynickiej (w kierunku wschodnim).

szlak turystyczny czerwony RadziejowaWielki RogaczKordowiec – Rytro – Schronisko CyrlaHala PisanaSchronisko PTTK na Hali Łabowskiej (Główny Szlak Beskidzki)
szlak turystyczny niebieski Rytro – Wdżary WyżneSchronisko PTTK na PrzehybieSzczawnica
szlak turystyczny żółty (gminny) Rytro – dojście do szlaku szlak turystyczny zielony z Przysietnicy do szlaku szlak turystyczny niebieski na Prehybę

Przypisy

  1. XVII Kodeks Małopolski II, str. 557
  2. 2,0 2,1 Gemeindelexikon der im Reichsrate vertretenen Königreiche und Länder. Bearbeitet auf Grund der Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1900, tom XII, "Galizien", Wien 1907
  3. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej - Tom XII - Województwo Krakowskie i Śląsk Cieszyński, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1925
  4. Statystyka Polski , t. XXVI, Warszawa 1926, Główny Urząd Statystyczny
  5. Statystyka Polski seria C ,z . 88 Warszawa 1938 Główny Urząd Statystyczny
  6. W. Zbyszowski. "Połom" Biuletyn Ryterski, nr 7(91), październik 2001