Untermensch

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Untermensch (z niem. podczłowiek, mn. Untermenschen) – rasistowskie określenie używane w propagandzie narodowosocjalistycznej w stosunku do Żydów, Cyganów, Polaków[1][2][3], Serbów, Rosjan i innych narodów słowiańskich oraz do przedstawicieli innych grup etnicznych uznawanych przez narodowych socjalistów jako „niearyjskie” (niegermańskie).

Odebranie ziemi podludziom miało według narodowych socjalistów pozwolić nadludziom (Übermensch), czyli Niemcom na uzyskanie Lebensraumu (niem. przestrzeni życiowej). W nowym „aryjskim” społeczeństwie podludzie mieli wykonywać uciążliwe prace jako niewolnicy służący „rasie panów”. Zgodnie z propagandą, „nadludzi” w stosunku do „podludzi” nie obowiązywały zasady etyczne.

Za podludzi uznawano również Niemców, którzy nie pasowali do idealnego obrazu społeczeństwa tworzonego przez narodowych socjalistów. Za Untermenschen pozbawionych wszystkich praw uznawano niepełnosprawnych fizycznie bądź umysłowo, osoby homoseksualne, bezdomnych, liberałów, przeciwnych narodowemu socjalizmowi opozycjonistów, Świadków Jehowy lub inne osoby „zdegenerowane moralnie”.

Nadczłowiek[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy raz w niemieckiej literaturze określenie „Untermensch” pojawiło się w powieści Jean Paula z roku 1795 w odniesieniu do orangutana[4]. Filozof Fryderyk Nietzsche ukuł w niemieckiej kulturze określenie nadczłowiek, które miało się odnosić do wybitnych jednostek, a nie do przedstawicieli różnych grup etnicznych czy rasowych.

Bolszewicy[edytuj | edytuj kod]

Określenie podczłowiek pierwszy raz w kontekście etnicznym pojawiło się w książce Lothropa Stoddarda z roku 1922 pod tytułem Bunt przeciw cywilizacji: Zagrożenie ze strony podczłowieka[5]. W publikacji nie ma wyraźnego odniesienia terminu podczłowiek jako przeciwieństwa nadczłowieka opisywanego przez Nietzschego. Z drugiej strony w książce pojawiają się na stronie 262 krytyczne nawiązania do dzieł filozofa.

Książka Staddarda odnosiła się do rewolucji bolszewickiej w Rosji. Według autora bolszewicy byli najbardziej zdegenerowaną grupą, która zdobyła władzę. Według niego rewolucjoniści łączyli w sobie gorsze cechy rasowe charakterystyczne dla wszystkich Słowian z ideologią żerującą na najniższych instynktach, jak zazdrość wobec osób bardziej utalentowanych i zamożnych. Według Staddarda znaczą część aparatu partii komunistycznej stanowili kryminaliści. Określenie podczłowiek amerykański rasista ukuł, aby podkreślić wszystkie negatywne cechy skupione jego zdaniem w elicie bolszewickiej rewolucji. Według Staddarda wojna domowa w Rosji była początkiem zderzenia cywilizowanych narodów z „masami ze wschodu”. Aby biała rasa mogła wygrać tę konfrontację, jego zdaniem powinna porzucić liberalne idee i zastosować zasady eugeniki.

Książka Stoddarda w roku 1925 została wydana pod niemieckim tytułem Der Kulturumsturz: Die Drohung des Untermenschen. Przedstawiciele rodzącego się ruchu narodowo socjalistycznego znali publikację Stoddarda[6].

Podludzie w narodowym socjalizmie[edytuj | edytuj kod]

Alfred Rosenberg opublikował broszurkę Mit XX wieku, w której stwierdził, że rosyjscy komuniści są rodzajem istoty ludzkiej, którą Lothrop Stoddard nazwał podczłowiekiem [„...den Lothrop Stoddard als 'Untermenschen' bezeichnete.”][7]. Rosenberg posługuje się definicją Stoddarda.

Quote-alpha.png
Podczłowiek: Człowiek, którego zdolność do nauki i przyjmowania wzorców narzuconych przez porządek społeczny nie mieści się w normach przyjętych dla tej społeczności.

W latach 30. wraz z narastającą nagonką narodowych socjalistów przeciw Żydom, określenie „Untermensch” stało się jednym z elementów antysemickiej propagandy. W broszurce z roku 1935 Heinrich Himmler[8] określił Żydów jako podludzi.

W innej ulotce[9] z roku 1936 określenie podludzie zostało przez Himmlera użyte w stosunku do przywódców bolszewickiej rewolucji.

Quote-alpha.png
Musimy zadbać, aby nigdy znowu w Niemczech, sercu Europy, bolszewicko-żydowska rewolucja podludzi nie mogła rozgorzeć na nowo zarówno z wewnątrz, jak i poprzez emisariuszy z zagranicy.

W roku 1941, kiedy narodowi socjaliści rozpoczęli atak na Rosję, określenie podludzie stało sie częścią wojennej propagandy. Kolejna broszurka pod tytułem „Der Untermensch” autorstwa Himmlera stanowi przykład stosowania terminu „Untermensch” wobec Słowian[10].

Generalny Plan Wschodni[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Generalny Plan Wschodni.

Uznanie Słowian za podludzi pozwalało narodowym socjalistom na uzasadnienie masowych przesiedleń oraz ludobójstwa wobec sąsiadów Niemiec, których kosztem „nadludzie” mieliby zdobyć Lebensraum („przestrzeń życiową”). Praktyczną realizację takich założeń miał stanowić Generalny Plan Wschodni, który zakładał wymordowanie ponad 50 milionów „podludzi”. Narodowi socjaliści planowali eksterminację wszystkich Żydów oraz 51 mln Słowian (w tym 80-85% Polaków, 50% Czechów i Morawian, 65% Ukraińców i 75% Białorusinów, a także bliżej nieokreśloną liczbę Rosjan i Tatarów Krymskich). Plan miał zostać zrealizowany w ciągu trzydziestu lat. W praktyce eksterminacja rozpoczęła się od Żydów, których wymordowano 6 mln w obozach śmierci. Największe zaplanowane mordy na Polakach miały miejsce na obszarach II RP włączonych do III Rzeszy oraz na Zamojszczyźnie, wchodzącej w skład Generalnego Gubernatorstwa.

Przypisy

  1. Dyrektywa nr 1306 Ministerstwa Propagandy III Rzeszy z dnia 24 października 1939 „w sprawie traktowania ludności polskiej jako podludzi (Untermenschen)”: Czesław Madajczyk „Polityka III Rzeszy w okupowanej Polsce”, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, 1970, tom 1, s. 483.
  2. Wojciech Roszkowski: Praca przymusowa obywateli polskich na rzecz Trzeciej Rzeszy na tle niemieckiej okupacji w latach 1939-1945. Fundacja „Polsko-Niemieckie Pojednanie”, 2007. Cytat: [...] od końca lat trzydziestych, a szczególnie w czasie drugiej wojny światowej, propaganda hitlerowska kreowała obraz Polaków jako typowych „podludzi”.
  3. Bogdan Musiał: Niemiecka polityka narodowościowa w okupowanej Polsce w latach 1939–1945. W: Pamięć i sprawiedliwość. Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej nr 2/06/2004. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2004, s. 17. ISSN 1427-7476. Cytat: [...] Zgodnie z ideologią narodowosocjalistyczną Słowianie, a więc także Polacy, uchodzili za „podludzi” i „rasowo mniej wartościowych”. Ponadto w Niemczech zawsze panowały silne antypolskie uprzedzenia, które bezbłędnie pasowały do narodowosocjalistycznej nauki o mniejszej wartości rasowej Polaków. Polacy ściągnęli na siebie szczególną nienawiść także dlatego, że jako pierwsi odważyli się stawić zbrojny opór narodowosocjalistycznym Niemcom.
  4. 8. Hundposttag. W: Paul J: Hesperus oder 45 Hundposttage. Eine Biographie.. 1795. (niem.)
  5. Stoddard L: The Revolt Against Civilization: The Menace of the Under Man. Nowy Jork: Charles Scribner’s Sons, 1922.
  6. Losurdo D,. Toward a Critique of the Category of Totalitarianism. „Historical Materialism”. V. 12 n.2 (kwiecień 2004), p. 25-55, p.50. ISSN 1465-4466. 
  7. Rosenberg A,: Der Mythus des 20. Jahrhunderts: Eine Wertung der seelischgeistigen Gestaltungskämpfe unserer Zeit. Monachium: Hoheneichen,, 1930,. (niem.)
  8. Himmler H: Der Untermensch. SS, 1935. (niem.)
  9. Nazi Conspiracy and Aggresion. Vol. II.. Waszyngton: USGPO,, 1946.
  10. Robert Jan van Pelt,. From Architect’s Promise to Inmate’s Perdition. „Modernism/Modernity”. 1.1 (1994), p. 80-120, p.97. 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]