Wigoń
| Wigoń | |
| Vicugna vicugna[1] | |
| (Molina, 1782) | |
 |
|
| Systematyka | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | zwierzęta |
| Podtyp | kręgowce |
| Gromada | ssaki |
| Podgromada | ssaki żyworodne |
| Infragromada | łożyskowce |
| Rząd | parzystokopytne |
| Rodzina | wielbłądowate |
| Rodzaj | Vicugna[2] Lesson, 1842 |
| Gatunek | wigoń |
| Kategoria zagrożenia (CzKGZ)[3] | |
 |
|
 Systematyka w Wikispecies |
|
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
Wigoń, wikunia (Vicugna vicugna) – gatunek południowoamerykańskiego, roślinożernego ssaka parzystokopytnego, najmniejszy przedstawiciel rodziny wielbłądowatych (Camelidae), protoplasta alpaki, blisko spokrewniony z gwanako i lamą, zwierzętami określanymi w języku polskim wspólną nazwą lamy. Żyje w małych grupach rodzinnych, na stokach Andów.
Rysunek wigonia znajduje się na herbie Peru[4].
Spis treści |
[edytuj] Występowanie
Naturalny zasięg występowania tego gatunku obejmuje Peru, Boliwię, Chile i Argentynę. W Ekwadorze został introdukowany[3]. W zapisie kopalnym znane są od późnego plejstocenu[5][6].
[edytuj] Środowisko
Żyje na stokach Andów, w suchym i zimnym klimacie, na dużych wysokościach (3 500–5 750 m n.p.m.[7]), na stepowych płaskowyżach, powyżej granicy lasów, a poniżej strefy śniegu, głównie na obszarach suchych, pokrytych niską roślinnością. Ze względu na codzienne zapotrzebowanie na wodę przebywa blisko wodopoju, zwykle nie więcej niż 2 km[3].
[edytuj] Cechy morfologiczne
Ciało smukłe, o delikatnej budowie, o średniej długości około 140 cm nie licząc ogona. Nogi długie i cienkie. Głowa zaokrąglona, krótka część twarzowa. Sierść gęsta, puszysta i miękka, o zmiennym ubarwieniu – od żółtawego do czerwonobrązowego na grzbiecie i bokach, jasna na brzuchu. Włosy puchowe różnią się od pokrywowych tylko nieznacznie, dzięki czemu sierść robi wrażenie jednolitej. Jednym z przystosowań do przebywania na dużych wysokościach jest duże serce wikunii – jego masa jest o połowę większa od serca innych gatunków tej wielkości[8].
| długość ciała bez ogona | 120–190 cm |
| długość ogona | 15–25 cm |
| wysokość w kłębie | 70–110 cm |
| masa ciała | 35–65 kg |
| długość ciąży | 330–350 dni |
| liczba młodych w miocie | 1 |
| dojrzałość płciowa | samica – rok, samiec – 2 lata |
| długość życia | na wolności: 15–20 lat, w niewoli dłużej |
[edytuj] Tryb życia
Wigonie tworzą haremowe grupy rodzinne złożone z 6–19 osobników – samca, kilku do kilkunastu samic i młodych. Liczebność stad jest zależna od obfitości pokarmu, dostępu do wodopoju i legowisk. W skrajnych warunkach stada są mniejsze. Samce wykazują silnie rozwinięty terytorializm. Zajmują terytoria o powierzchni około 18 ha[8]. Granice zajmowanych terenów znakowane są przez członków stada kałem i moczem. Wyschnięte łajno jest wykorzystywane przez miejscową ludność jako opał. Spotykane są również luźne grupy samców pozbawionych terytorium.
Są aktywne w ciągu dnia. Na noc przenoszą się do legowisk położonych na większych wysokościach. Żywią się roślinami trawiastymi.
[edytuj] Rozród
Okres godowy rozpoczyna się w marcu i kwietniu. Jak wszystkie wielbłądowate, wigonie kopulują w pozycji siedzącej. Kopulacja trwa 10–20 minut. Po ciąży trwającej od 330 do 350 dni, w lutym lub marcu następnego roku rodzi się jedno młode o masie urodzeniowej około 5 kg. Samica rodzi w pozycji stojącej. Po kwadransie od urodzenia młody wigoń jest zdolny do podążania za matką. Krótko po porodzie samica ponownie przystępuje do kopulacji. Młode samce przebywają blisko matki przez 4–9 miesięcy, młode samice około 10 miesięcy, następnie wszystkie młode są przeganiane ze stada przez dominującego samca, a w stadzie rodzą się kolejne młode. Samce wikunii osiągają dojrzałość płciową w drugim roku życia, a samice po ukończeniu 2 lat. Zdolność rozrodczą zachowują do 19. roku życia[7].
[edytuj] Udomowienie
Do niedawna uważano, że alpaka pochodzi od gwanako, a wikunia nigdy nie została udomowiona. Badania genetyczne wykazały jednak, że przodkiem alpaki jest właśnie wikunia[9]. Jej udomowienie nastąpiło 7000–6000 lat temu w Peru[10].
[edytuj] Podgatunki
Wyróżniono dwa podgatunki wigonia[3]:
- Vicugna vicugna vicugna – podgatunek nominatywny występujący w Argentynie oraz w południowych częściach Chile i Boliwii,
- Vicugna vicugna mensalis – występujący na północnych obszarach Chile i Boliwii oraz w Peru.
[edytuj] Zagrożenia i ochrona
Naturalnymi wrogami wigoni są pumy i dzikie psowate. Ich wpływ na stan populacji jest znikomy. Najpoważniejszym zagrożeniem dla tego gatunku jest człowiek. Od czasów konkwistadorów ludzie polowali na te zwierzęta masowo i bez ograniczeń. W niektórych latach w wyniku polowań padało ponad 80 tys. osobników[8]. Na skutek zmasowanych polowań zwierzę to całkowicie zniknęło z wielu obszarów. W 1925 rząd Peru wydał ustawę o ochronie wikunii, jednak z różnych powodów rzeczywista ochrona gatunku nie była skutecznie realizowana. Dopiero utworzenie parków narodowych na terenie Peru i Boliwii zahamowało spadek liczebności populacji, a dalsze działania władz i organizacji międzynarodowych przyczyniły się do jej powolnego wzrostu. W 1981 było ich 62 tys.[3]} Według danych podanych w sierpniu 2008 na łamach miesięcznika National Geographic, populacja wigoni liczyła około 150 tys. osobników[11], a według szacunków IUCN w 2009 prawie 350 tys. osobników[3]. Gatunek jest objęty konwencją CITES (załączniki I i II)[12]
Wigonie są chowane w wielu ogrodach zoologicznych świata, w tym w kilku polskich.
Przypisy
- ↑ Vicugna vicugna w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
- ↑ Vicugna. w: Integrated Taxonomic Information System (ang.) [dostęp 24 czerwca 2011]
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Vicugna vicugna. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
- ↑ Symbols of Peru, Strona WWW ambasady Peru w Singapurze
- ↑ Marin i inni. Mitochondrial phylogeography and demographic history of the Vicun˜a: implications for conservation. „Heredity”. 99, s. 70–80, 2007. doi:10.1038/sj.hdy.6800966 (ang.).
- ↑ Weinstock i inni. The Late Pleistocene distribution of vicuñas (Vicugna vicugna) and the “extinction” of the gracile llama (“Lama gracilis”): New molecular data. „Quaternary Science Reviews”. 28 (15–16), s. 1369–1373, 2009. doi:10.1016/j.quascirev.2009.03.008 (ang.).
- ↑ 7,0 7,1 Kim, D. (1999)
- ↑ 8,0 8,1 8,2 Komosińska, Podsiadło (2002)
- ↑ Kadwell et al. Genetic analysis reveals the wild ancestors of the llama and the alpaca. „Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences”. 268, s. 2575–2584, 2001. doi:10.1098/rspb.2001.1774 (ang.).
- ↑ Jane C. Wheeler. Evolution and present situation of the South American Camelidae. „Biological Journal of the Linnean Society”. 54, s. 271–295, 1995. doi:10.1111/j.1095-8312.1995.tb01037.x (ang.).
- ↑ Od futerka do sweterka. „National Geographic”. Sierpień 2008. nr 107. S. 32.
- ↑ CITES: Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora, Appendices I, II and III (ang.). 2008. [dostęp 3 stycznia 2010]. Załączniki I, II i III w formacie pdf (pl)
[edytuj] Bibliografia
- Mały słownik zoologiczny. Ssaki. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1978.
- Kim, D.: Vicugna vicugna (ang.). (On-line), Animal Diversity Web, 1999. [dostęp 31 grudnia 2009].
- Halina Komosińska, Elżbieta Podsiadło: Ssaki kopytne : przewodnik. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002. ISBN 83-01-13806-8.
