Wojna domowa w Somalii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Wojna domowa w Somalii
Somalia&land map.png
Półwysep Somalijski
Czas 1991 - nadal
Terytorium Somalia
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Wojna domowa w Somalii – konflikt zbrojny, zapoczątkowany obaleniem somalijskiego dyktatora Siada Barre w 1991 i do dzisiaj nierozwiązany, pomimo wysiłków kolejnych prezydentów i rządów przejściowych mających na celu stworzenie efektywnego systemu władzy centralnej.

W wojnę domową angażowały się siły ONZ, Etiopii, a także Unii Afrykańskiej. Obecnie toczy się piąta faza konfliktu, która charakteryzuje się wojną między klanami somalijskimi.

Przez wielu ekspertów w tej dziedzinie Somalia jest zaliczana do tzw. „państw upadłych”, ponieważ, z formalnego punktu widzenia, władza centralna nie posiada żadnych wpływów.

Historia konfliktu[edytuj | edytuj kod]

Przyczyny wybuchu konfliktu[edytuj | edytuj kod]

Przyczyn wybuchu konfliktu jest sporo. Zaczynając od podstawowej – Somalijczycy jako lud wojowniczy nie akceptuje władzy zwierzchniej, co w konsekwencji prowadzi do konfliktów. Kolejnym przykładem braku stabilności państwa na poziomie społeczeństwa są walki rodów (Dir, Darod, Issak, Hawija, Digil i Rahawejn).

Somalia nie uznała nienaruszalności granic, które zostały ustalone na konferencji w Berlinie, w 1885 roku. Powodem tego stanu rzeczy jest duża liczba Somalijczyków zamieszkująca poza granicami kraju. Dla przykładu, Somalijczycy stanowią 62% mieszkańców sąsiedniego Dżibuti. Kolejnymi spornymi terytoriami są Ogaden (Etiopia) oraz północne rejony Kenii. Żywa jest też koncepcja „Wielkiej Somalii”, czyli stworzeniu państwa z wszystkich terytoriów spornych. Prowadzi to do częstych wojen z sąsiadami, szczególnie z Etiopią. Z drugiej strony, sytuacji nie polepsza imperialistyczna polityka Etiopii, która aspiruje do podporządkowania sobie państw sąsiednich. Częste ataki i uczestnictwa w misjach ONZ kończyły się konsolidacją podzielonego społeczeństwa, jako że Etiopia jest państwem chrześcijańskim. Każdy atak był traktowany jako „wojna z niewiernymi”, co prowadziło również do napływu żołnierzy-ochotników z całego świata. Przykładowo, podczas etiopskiej inwazji w 2006 roku, przybyło wielu ochotników z USA oraz Wielkiej Brytanii, aby wspomóc wojska partyzanckie. Zimna wojna nie ominęła także i tego zakątku świata. Charakteryzowała się tym, że najpierw ZSRR wzięło pod opiekę Somalię (przez co stała się komunistyczna) później jednak została „porzucona” na rzecz większej Etiopii. Wskutek czego znalazła się pod skrzydłami USA. Somalia zezwoliła na budowę paru obiektów wojskowych na swoim terenie w zamian otrzymując pomoc finansową w wysokości 884 mln w latach 1977-88.

Obalenie Siada Barre (1991)[edytuj | edytuj kod]

Od 1969 dyktatorem Somalii był Mohammed Siad Barre, który w sprawowaniu władzy czerpał ze wzorów sowieckich. Dyktatura była brutalna. Szczególnie po przegranej wojnie z Etiopią (toczona od 1977 po nieudanej próbie anektowania Ogadenu). Morale wojska była bardzo niskie, toczona wojna spowodowała zbiednienie społeczeństwa, przybrały na sile walki z antyrządowymi bojówkami oraz odrodziły się walki między klanowe. Brutalność obchodzenia się z przeciwnikami doprowadziła do wycofania poparcia ze strony USA. Skutkiem tego było obalenia dyktatora 26 stycznia 1991 roku i wybuchu wojny domowej. Co w konsekwencji doprowadziło do interwencji ONZ.

Po puczu władzę objął Ali Mahdi Mohamed, jednak nie udało mu się ustabilizować sytuacji w kraju, wkrótce też sam stracił władzę. 18 maja 1991 prowincja Somalii Somaliland ogłosiła secesję, która nie została uznana na arenie międzynarodowej. Mimo to, w przeciwieństwie do Somalii, Somaliland zdołał zbudować funkcjonujący organizm państwowy z demokratycznie wybieranym prezydentem i parlamentem.

Interwencja ONZ (1992-1995)[edytuj | edytuj kod]

Międzynarodowe wojska w Somalii, 1993
Information icon.svg Osobne artykuły: UNOSOM IUNOSOM II.

Rada Bezpieczeństwa ONZ na mocy rezolucji nr 751 z dnia 24 kwietnia 1992 roku doprowadziła do powstania misji UNOSOM . Z końcem listopada 1992 Boutros Boutros-Ghali zaproponował rozwiązanie patowej sytuacji przez wysłanie do Somali sił pokojowych, pod przywództwem USA. 3 grudnia 1992 roku uchwalono kolejną rezolucję (nr 794) o powstaniu sił UNITAF. Całkowity koszt operacji wyniósł 42,9 milionów dolarów.

9 grudnia 1992 roku rozpoczęła się w Somalii operacja "Przywrócić Nadzieję". W stolicy kraju Mogadiszu wylądowało 38 tys. żołnierzy. Po kilku dniach od rozpoczęcia operacji udało się zaprowadzić porządek na ulicach Mogadiszu. Kłopotliwa pozostawała nadal sytuacja na prowincji, dokąd nie docierała pomoc humanitarna. Kolejna faza operacji miała na celu przywrócenie sprawnego funkcjonowania państwa somalijskiego. Dzięki temu możliwe było utworzenie rządu tymczasowego, wycofanie większości jednostek amerykańskich i zastąpienie ich jednostkami międzynarodowymi UNOSOM I.

Misja ta trwała od listopada 1992 do marca 1993. Wraz z wygaśnięciem mandatu misja została zastąpiona przez misję UNOSOM II. W jej toku doszło do walk pomiędzy somalijskimi gangami a wojskami ONZ, w czasie których ginęli zarówno wojskowi po obu stronach jak i cywile. Celem wojsk amerykańskich było w szczególności ujęcie łamiącego warunki zawieszenia broni generała Mohameda Aidida. Próba aresztowania go doprowadziła do regularnej bitwy na ulicach Mogadiszu, stoczonej 3 października 1993 i zakończonej porażką sił amerykańskich. Pod osłoną wojsk amerykańskich i włoskich ostatnie siły ONZ opuściły Somalię 2 marca 1995. Po wyjeździe sił pokojowych kraj pogrążył się w kolejnej fazie wojny domowej. Całkowity koszt operacji wyniósł 1,6 miliardów dolarów.

Anarchia i prowizoryczna władza centralna (1996-2006)[edytuj | edytuj kod]

Mohamed Farrah Aidid, dowódca somalijskich bojówek podczas bitwy z Amerykanami, zginął w ulicznej strzelaninie 2 sierpnia 1996. Jego następcą został syn, Hussein Mohamed Farrah. Obaj nie byli jednak uznawani na arenie międzynarodowej za legalnych przywódców kraju, za którego uznawany był prezydent Ali Mahdi Mohamed. Powszechnym zjawiskiem w Somalii były nieustanne wojny między miejscowymi klanami.

Podczas trwającej w kraju anarchii kolejne regiony Somalii proklamowały niepodległość. W 1998 niezależność ogłosił Puntland, jednak obecnie władze Puntlandu nie zabiegają o uznanie międzynarodowe i uważają się za autonomiczną część Somalii. Tego samego roku niezależność ogłosił Jubaland, separatystyczna republika leżąca na południu Somalii, która jednak trzy lata później podpisała porozumienie, na mocy którego powróciła pod władzę rządu w Mogadiszu.

Dzieci w czasie wojny domowej

W latach 2002-2006 południowo-zachodnia Somalia pozostawała poza władzą rządu centralnego. Somalijski dowódca Hassan Muhammad Nur odrzucił władzę rządu w Mogadiszu i samozwańczo przejął władzę w kontrolowanym przez siebie kraju. Na mocy porozumienia region wrócił pod władzę rządu somalijskiego. W 2006 niepodległość ogłosił Galmudug, leżący na południe od Puntlandu, co spowodowało wojnę graniczną między samozwańczymi republikami. Po układzie pokojowym zawartym między republikami, obie wsparły wojska etiopskie interweniujące w Somalii przeciwko Unii Trybunałów Islamskich.

W 2005 roku szejk Hassan Dahir Aweis wraz z grupą mułłów założył Unię Trybunałów Islamskich, somalijską odmianę ruchu afgańskich talibów. Islamiści zyskali poparcie miejscowej ludności, mającej dosyć przemocy i bezprawia. Wiosną 2006 roku somalijscy talibowie zdobyli Mogadiszu przejęli władzę i kontrolę nad połową kraju. Rozbroili prywatne milicje, położyli też kres przestępczości. Po raz pierwszy w kraju zapanował pokój, choć ceną za niego były drakońskie prawa talibów[1].

Interwencja etiopska (2006-2009)[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Wojna w Somalii (2006-2009).

Kolejna faza wojny domowej rozpoczęła się 21 grudnia 2006 roku, kiedy to lider Unii Trybunałów Islamskich, fundamentalistycznego islamskiego rządu, sprawującego faktyczną władzę w Somalii, ogłosił, że "Somalia znajduje się w stanie wojny i wszyscy Somalijczycy powinni wziąć udział w walkach przeciwko Etiopii". Powodem tego stanu rzeczy był fakt, że Etiopia jest państwem chrześcijańskim, co przez lata prowadzenia wojen z islamską Somalią, doprowadziło do wypowiedzenia tzw. ”Świętej Wojny”. Spowodowało to napływ ochotników do walki, po stronie somalijskiej (np. z USA i Wielkiej Brytanii).

Wojna w Somalii (2006-2009)

Mogadiszu (III-VI 2006)Baydhabo (2006)BandiradleyBeledweyne (2006)JowharMogadiszu (2006)JilibKismajuRas KamboniMogadiszu (III-IV 2007)BargalMogadiszu (XI 2007)BosasoMogadiszu (2008)Beledweyne (2008)BaydhaboKismaju

W związku z rozszerzeniem się wpływów islamistów w Somalii, Etiopia wprowadziła tego samego dnia wojsko w obronie somalijskiego rządu. Dołączyło się także lotnictwo USA, które zaczęło bombardowania na domniemane obozy Al-Kaidy. Również co się później okazało USA wysłało do Somalii specjalne oddziały do poszukiwań terrorystów. Doprowadziło to do wybuchu kolejnej wojny. Do natychmiastowego zatrzymania działań ofensywnych zażądały: Kenia, Dżibuti, Francja, Niemcy, Liga Państw Arabskich, Organizacja Konferencji Muzułmańskich. USA poparło Etiopię na forum ONZ.

Interwencja wojsk etiopskich w rejonie była w dużej mierze spowodowana poczuciem zagrożenia Etiopii ze strony zyskujących na znaczeniu i sile islamistów, tym bardziej, że Unia Trybunałów Islamskich otwarcie głosiła ideę "Wielkiej Somalii", przewidującej m.in. przyłączenie do Somalii Ogadenu. Dodatkowym bodźcem była Erytrea, oskarżona o wspieranie materialnie islamistów, choć fakt ten nigdy nie został do końca udowodniony. Etiopia z Erytreą w latach 1998-2000 prowadziły wojnę graniczną[2]. USA wytoczyło oskarżenia o stosowanie terroru przez władze fundamentalistów.

Został przeprowadzony zamach na prezydenta Somalii. Atak ten spowodował zwiększenie wojsk Etiopskich w Somalii. Co doprowadziło do otwartej wojny. W wyniku walk na przełomie grudnia 2006 i stycznia 2007 ekstremiści z Unii Trybunałów Islamskich stracili faktyczną władzę w państwie, a wyzwolone ziemie znów były administrowane centralnie. W kolejnych miesiącach obecność sił etiopskich miała charakter okupacyjny. 20 kwietnia 2007 roku wysoki komisarz ONZ ds. Uchodźców stwierdził, że w przeciągu 2 miesięcy z stolicy (Mogadiszu) zbiegło ponad 321 000 osób czyli ok. 1/3 mieszkańców. 3 miesiące później grupa monitorująca ONZ ds. Somalii stwierdziła, że w państwie znajduje się największa liczba broni od wybuchu konfliktu, za sprawą ogromnych dostaw głównie z strony Erytrei dla islamskich rebeliantów (mimo embarga na dostarczanie broni). Pod koniec roku liczba uchodźców osiągnęła ponad milion osób(teraz jest obliczana na ok. 1.5 mln). Faktem tym zainteresowały się organizacje pozarządowe np. Oxfam, Save the Child, Care oraz wiele innych. Oskarżyły one społeczność międzynarodową o ignorowanie losu cywilów w Somalii. Amnesty International zarzuciło wszystkim stronom łamanie praw człowieka. W wyniku tego dochodziło do częstych starć z islamskimi bojówkami: Unią Trybunałów Islamskich, Asz-Szabab, skupionych w Sojuszu na rzecz Wyzwolenia Somalii.

W marcu 2007 w Somalii rozpoczęła działalność misja pokojowa Unii Afrykańskiej AMISOM, w liczbie 8 tysięcy żołnierzy, powołana na mocy uchwały rezolucji nr 1744 ONZ.

1 lipca 2007 przywódcy klanowi ogłosili niepodległość Maakhiru. Ze względu na groźbę inwazji ze strony Somalilandu, problemów wewnętrznych administracji i panującą suszę, 6 kwietnia 2008 parlament Maakhiru został rozwiązany. 11 stycznia 2009 Maakhir został włączony do Puntlandu.

Słabe wpływy rządu centralnego na terytorium Somalii przyczyniły się do rozpowszechnienia się zjawiska piractwa na wodach okalających Róg Afryki.

Odbudowujące i wzmacniające się siły islamskich rebeliantów powoli przejmowały inicjatywę w kraju. Radykałowie zdominowali dawny Jubaland, czyli południową część kraju. Sytuacja polityczna w kraju coraz bardziej sprzyjała rebeliantom, których okrzyknięto "somalijskimi talibami". W 2008 roku Human Watch zarzuciło USA i UE i rządom północnej Afryki pogłębianie kryzysu w Somalii poprzez przyzwalanie na pogwałcenia praw człowieka w związku z bezkrytycznym popieraniem przejściowego rządu Somalii i wojsk Etiopskich oraz przesadnej uwagi na zwalczanie terroryzmu. 15 sierpnia 2008 roku wojska rządowe Somali i Etiopskie w reakcji na ataki islamskich rebeliantów otworzyły ogień do cywilów zabijając co najmniej 42 osoby. Później podobne ataki powtarzały się.

29 grudnia 2008 do dymisji podał się prezydent Abdullahi Yusuf. W tym samym czasie Somalię opuszczały wojska etiopskie, gdyż uznali, że koszty misji wojskowej są zbyt wysokie. Ostatnie oddziały wyjechały 26 stycznia 2009. Władzę w kraju przejęła Unia Trybunałów Islamskich z Sharifem Sheikhem Ahmedem na czele.

Wojna domowa (2009-obecnie)[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Wojna w Somalii (2009-).

Po dymisji prezydenta Abdullahi Jusufa i wycofaniu się wojsk etiopskich, Sharif Sheikh Ahmed z ugrupowania Unii Trybunałów Islamskich wchodzących w skład Sojuszu na rzecz Wyzwolenia Somalii (ASR) został zaprzysiężony na prezydenta Somalii. Ahmed reprezentował umiarkowane islamskie skrzydło w somalijskiej polityce, co spowodowało, że radykalne organizacje przeciwstawiły się mu, dążąc do jego obalenia.

4 lutego 2009 cztery grupy islamistów, w tym grupa Hassana Dahira Aweisa, niegdyś należąca do Sojuszu na rzecz Wyzwolenia Somalii, połączyły się i sformowały organizację o nazwie Hizbul Islam. 8 lutego 2009 roku Hizbul Islam wypowiedziała wojnę rządowi Ahmeda oraz siłom pokojowym Unii Afrykańskiej (AMISOM). Ahmedowi przeciwstawiło się też Asz-Szabab, które weszło w sojusz z Hizbul Islam. 18 kwietnia 2009 parlament Somalii uchwalił wprowadzenie w całym kraju szariatu, czyli prawa muzułmańskiego. Mimo iż ugrupowanie Asz-Szabab tego się domagało, to ogłosiło jednak, że będzie kontynuować wojnę, nawet po wycofaniu się sił Unii Afrykańskiej.

W maju 2009 ruszyła wielka ofensywa rebeliantów w centralnej Somalii, kontrolowanej przez rząd. Równolegle trwały walki w stolicy, których celem było obalenie prezydenta Ahmeda. W wyniku dwumiesięcznych walk rebelianci zdobyli kontrolę nad regionami Hiraan, Shabellaha Dhexe, Mareeg oraz Galguduud. Latem 2009 do walk przystąpili sufici z prorządowej milicji Al-Sunna Wal Jamaah. Milicjanci zatrzymali ofensywę radykałów, odbijając kilka regionów z rąk rebeliantów.

W październiku 2009, z powodu braku porozumienia co do sposobu kontrolowania zdobytych terenów, doszło do zakończenia sojuszu między Szebabami (bojownicy organizacji Asz-Szabab) i Hizbul Islam. Od tego wydarzenia w wojnie domowej brały udział trzy strony. W wyniku waśni wśród rebeliantów, strona rządowa odbijała niektóre regiony utracone w ofensywie rebeliantów.

W 2010 walki toczyły się południu kraju - między Hizbul Islam i Szebabami oraz w centralnej Somalii (głównie wokół Beledweyne między frakcjami rebelianckimi, a strukturami milicji Al-Sunna Wal Jamaaca, lojalnymi prezydentowi Ahmedowi, które zakończyły się sukcesem rebeliantów). Rebelianci, tym razem osobno, także w stolicy przeprowadzali pojedyncze ataki na siły AMISOM oraz patrole wojsk rządowych. 23 sierpnia 2010 Szebabowie ogłosili ostateczną wojnę przeciwko "najeźdźcom", jak nazwano sześciotysięczny kontyngent żołnierzy Unii Afrykańskiej - AMISOM -stacjonujący w Mogadiszu. Wybuchły wówczas ciężkie walki w stolicy.

23 grudnia 2010 rebelianci z Hizbul Islam zdecydowali się na fuzję z ekstremistami z Asz-Szabab, wspieranych przez Al-Kaidę. Wznowienie sojuszu na celu miało obalenie prezydenta Ahmeda i ustanowienie islamskiego kalifatu w Somalii. Tym samym zakończył się rozłam wśród somalijskich fundamentalistów islamskich.

W 2011 w Mogadiszu rozpoczęła się ofensywa międzynarodowych sił AMISOM w której zginęło kilkaset osób. Były to najbardziej mordercze walki w historii Mogadiszu, pomijając interwencje ONZ z 1993. Nadzwyczajnie duże straty były po stronie sił AMISOM. Burundi zanotowała największe straty swoich żołnierzy czasu burundyjskiej wojny domowej. Wyniszczające walki frakcji klanowych i politycznych nie ominęły prowincji.

14 lutego 2011 w Mogadiszu rozpoczęły się protesty cywilów zainspirowane rewolucjami w Tunezji i Egipcie oraz protestami antyrządowymi w innych krajach arabskich, przeciwko fatalnej sytuacji bytowej i ciągnącej się nieustannie wojnie domowej.

Obecny podział wpływów w Somalii

Po zakończeniu protestów w Mogadiszu rozpoczęła się ofensywa międzynarodowych sił AMISOM w której zginęło kilkaset osób. Walki były niezwykle mordercze i tak np. w wyniku walk z 23 lutego 2011 zginęło 86 somalijskich żołnierzy, 8 żołnierzy AMISOM, 70 rebeliantów Asz-Szabab oraz 45 cywilów, łącznie ponad 200 osób. Były to najbardziej mordercze walki w historii Mogadiszu, pomijając interwencje ONZ z 1993[3][4][5][6]. Nadzwyczajnie duże straty były po stronie sił AMISOM. Burundi zanotowała największe straty swoich żołnierzy od czasu burundyjskiej wojny domowej[7][8]. 12 marca 2011 władze Burundi zarządziły wysłanie dodatkowych 1000 żołnierzy. Ich kontyngent po tym wynosił 4400 żołnierzy[9].

Wyniszczające walki frakcji klanowych i politycznych nie ominęły prowincji. Walki w 2011 zarówno na prowincji jak i w stolicy charakteryzowały się niespotykaną dotąd brutalizacją i były najbardziej krwawe w historii somalijskiego konfliktu. W marcu milicja Raskamboni poniosła bunt wobec Asz-Szabab. Siły Ahlu Sunna rozpoczęły marsz na południe kraju. Kiedy tam dotarły razem z rządowymi sprzymierzeńcami rozpoczęły się niezwykle krwawe walki z islamskimi radykałami.

Ciężkie kampanie wojenne zostały powstrzymane latem przez katastrofalną susze, która nawiedziła Somalię. W wyniku jej miliony Somalijczyków cierpiało głód, a 6 sierpnia Szebabowie opuścili stolicę. Jednak islamiści powrócili do działań partyzanckich i terrorystycznych. W najbardziej krwawym zamachu terrorystycznym z 4 października 2011 w Mogadiszu zginęło 139 osób. 16 października 2011 na południu Somalii doszło do inwazji wojsk kenijskich, w wyniku której spacyfikowano południe kraju. W listopadzie 2011 ponowną interwencję w Somalii podjęła Etiopia.

W lutym 2012 Al-Kaida oficjalnie potwierdziła ścisłą współpracę z Asz-Szabab. Tymczasem na południu kraju, działy armie Etiopii i Kenii nadal działały w 2012 w południowej Somalii, odbijając z rąk rebeliantów kolejne miasta. W czerwcu 2012 wojska kenijskie dołączyły w skład kontyngentu AMISOM, który liczył wówczas ponad 17 tys. żołnierzy. W 2012 przeprowadzono transformacje polityczną. 23 czerwca 2012 przyjęto projekt nowej konstytucji. Ogłoszono harmonogram według którego, 20 sierpnia 2012 prezydent Ahmed ustąpił ze stanowiska, a 10 września 2012 nowego prezydenta Somalii wybrano Hassana Sheikha Mahamuda.

W trakcie transformacji politycznej siły somalisjkie i sprzymierzone wojska AMISOM prowadziły ofensywę przeciwko rebeliantom. W lutym i marcu 2012 wojska etiposkie zajęły zachodnie obszary kraju z miastem Baydhabo na czele[10][11]. W czerwcu 2012 Kenia dołączyła w skład sił AMIOSM[12] i na przełomie sierpnia i września 2012 podjęły nową ofensywę na południu kraju. Wypierali islamistów z zajętych przez nich regionów, a pod koniec września 2012 doszło do zwycięskiej bitwy o Kismaju, ostatniego dużego miasta kontrolowanego przez Asz-Szabab[13].

17 stycznia 2013 Stany Zjednoczone uznały rząd Somalii jako reprezentatywne władze kraju. To pierwszy tego typu krok po 1991. Uznanie ogłosiła sekretarz stanu USA Hillary Clinton podczas spotkania z prezydentem Hassanem Sheikhiem Mahamudem. Clinton powiedziała, że "pierwszy raz od ponad 20 lat" Somalia posiada "reprezentatywny rząd" oraz instytucje polityczne. Dodała, że przemiany w Somalii otworzyły nowy etap w stosunkach amerykańsko-somalijskich[14].

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]