Xenoceratops

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Xenoceratops
Ryan, Evans i Shepherd, 2012
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada zauropsydy
Podgromada diapsydy
Nadrząd dinozaury
Rząd dinozaury ptasiomiedniczne
Infrarząd ceratopsy
Rodzina Ceratopsidae
Podrodzina Centrosaurinae
Rodzaj Xenoceratops
Gatunki
  • X. foremostensis Ryan, Evans i Shepherd, 2012

Xenoceratops (gr. "obca rogata twarz") – rodzaj ceratopsa z rodziny Ceratopsidae i podrodziny Centrosaurinae żyjącego w późnej kredzie (środkowy kampan, ok. 78 mln lat temu) na terenach dzisiejszej Ameryki Północnej. Gatunkiem typowym jest X. foremostensis znany ze skamieniałości odkrytych w osadach formacji Foremost na terenie kanadyjskiej prowincji Alberta. Holotypem jest niekompletna kość ciemieniowa oznaczona CMN 53282, zaś paratypami – kości ciemieniowe dwóch innych osobników, oznaczone CMN 54950 i CMN 54951. Inne znane skamieniałości tego dinozaura to: kości ciemieniowe CMN 54952, 54953, 54958, 54960 i 54964, kości łuskowe CMN 54954, 54956 i 54957, niekompletna kość nosowa CMN 54955, kawałek kości ciemieniowej CMN 54959 oraz kostne guzy na brzegu kości ciemieniowej (ang. epiparietals) oznaczone CMN 54961, 54962 i 54963. Dodatkowo zdaniem autorów opisu Xenoceratops rodzaj ten reprezentuje także wspomniana przez nich, ale formalnie nieopisana w publikacji niekompletna czaszka oznaczona TMP 2010.76.24[1].

X. foremostensis charakteryzuje szereg cech budowy kości ciemieniowej: występowanie po dwóch wyrostków kostnych na obu z tylnych odgałęzień tej kości (kostnych przegrodach zamykających od góry oba okna ciemieniowe), z których to wyrostków ten położony bliżej kostnej przegrody między oknami ciemieniowymi był krótki, gruby, zakrzywiony ku przodowi i miał szeroką podstawę, a drugi był długim, spłaszczonym kolcem; owalne wgłębienia na obu bocznych odgałęzieniach kości ciemieniowej (kostnych przegrodach współtworzących zewnętrzną krawędź kości ciemieniowej i jednocześnie zamykających z boku okna ciemieniowe), do których przyrastały kostne guzy na kryzie znajdujące się pomiędzy wymienionym wyżej kolcem a miejscem styku kości ciemieniowej i łuskowej; oraz powiększenie wentralnych (dolnych) brzegów powierzchni kości ciemieniowej stykających się z kostnymi guzami[1].

Największy z zachowanych, wspomnianych wcześniej kolców na kości ciemieniowej miał ponad 200 mm długości (jego zachowana część miała 200 mm długości; nie zachował się wierzchołek, którego długość szacowana jest na ok. 20 mm), 160 mm szerokości u podstawy i 42 mm grubości u podstawy. Środkowa część tylnej krawędzi kości ciemieniowej była zgrubiała i miała wklęsłość w kształcie litery U; podobna wklęsłość występuje też u innych przedstawicieli Centrosaurinae mających kolce położone na krawędzi kości ciemieniowej będące odpowiednikami tego występującego u Xenoceratops (m.in. u Albertaceratops i Diabloceratops). Sama obecność tych kolców jest cechą łączącą X. foremostensis z wszystkimi przedstawicielami Centrosaurinae poza większością okazów zaliczanych do gatunku Centrosaurus apertus (wyrostki przypominające te kolce występują jednak u jednego okazu z gatunku C. apertus, CMN 348). Kolce te w odróżnieniu od odpowiadających im kolców innych przedstawicieli Centrosaurinae poza Albertaceratops mają szeroką podstawę i są zgrubiałe; inaczej niż u Albertaceratops są one proste, a nie wygięte[1].

Na kości ciemieniowej X. foremostensis nie występował wyrostek kostny będący odpowiednikiem położonego najbliżej przegrody między oknami ciemieniowymi wyrostka kostnego na dorsalnej (górnej) powierzchni tej kości u takich przedstawicieli Centrosaurinae jak Styracosaurus, Centrosaurus, Coronosaurus czy Spinops; brak tego wyrostka łączy Xenoceratops z takimi taksonami jak Albertaceratops, Diabloceratops, Achelousaurus, Einiosaurus i Pachyrhinosaurus. Wspomniane wyżej zakrzywione ku przodowi wyrostki na kości ciemieniowej Xenoceratops odróżniały go od taksonów takich Centrosaurus czy Pachyrhinosaurus, u których odpowiedniki tych wyrostków były wydłużone, wygięte w kierunku osi symetrii kości ciemieniowej i przypominały kształtem palce; różniły się też kształtem od odpowiadających im krótkich wyrostków u takich taksonów jak Achelousaurus i Einiosaurus oraz u niektórych okazów z rodzaju Styracosaurus. Inaczej niż większość innych przedstawicieli Centrosaurinae, ale podobnie jak Albertaceratops oraz przedstawiciele rodziny Ceratopsinae/Chasmosaurinae, Xenoceratops nie miał guzków na przegrodzie między oknami ciemieniowymi[1].

Na podstawie budowy jedynej znanej kości nosowej X. foremostensis autorzy jego opisu wnioskują, że miał on niską, wydłużoną kostną ozdobę nosa podobną do tej występującej u Albertaceratops i Medusaceratops[1]. W skład czaszki TMP 2010.76.24 wchodzą m.in. kawałki dwóch długich rogów nadoczodołowych o dużej średnicy; z tego autorzy opisu Xenoceratops wywodzą wniosek, że miał on rogi nadoczodołowe podobne do tych występujących u Albertaceratops i Diabloceratops[1].

Z przeprowadzonych przez autorów jego opisu analiz filogenetycznych (opartych o dwie zmodyfikowane wersje macierzy danych z analizy Farkego i współpracowników z 2011 r.[2]) wynika, że Xenoceratops był najbardziej bazalnym znanym przedstawicielem podrodziny Centrosaurinae[1]. Xenoceratops jest pierwszym ceratopsem odkrytym w osadach formacji Foremost i jednocześnie najstarszym znanym kanadyjskim przedstawicielem rodziny Ceratopsidae, starszym o ok. pół miliona lat od albertaceratopsa; nie jest jednak najstarszym znanym przedstawicielem rodziny Centrosaurinae, jest bowiem o ok. milion lat młodszy od Diabloceratops[1].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 Michael J. Ryan, David C. Evans i Kieran M. Shepherd. A new ceratopsid from the Foremost Formation (middle Campanian) of Alberta. „Canadian Journal of Earth Sciences”. 49, s. 1251–1262, 2012. doi:10.1139/e2012-056 (ang.). 
  2. Andrew A. Farke, Michael J. Ryan, Paul M. Barrett, Darren H. Tanke, Dennis R. Braman, Mark A. Loewen i Mark R. Graham. A new centrosaurine from the Late Cretaceous of Alberta, Canada, and the evolution of parietal ornamentation in horned dinosaurs. „Acta Palaeontologica Polonica”. 56 (4), s. 691–702, 2011. doi:10.4202/app.2010.0121 (ang.).