Zamek w Śląskiej Ostrawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Slezskoostravský hrad
Zamek Śląskoostrawski
Wieża z bramą główną
Wieża z bramą główną
Państwo  Czechy
Miejscowość Ostrawa
Adres Hradní 1
710 00 Slezská Ostrava
Typ budynku Zamek
Styl architektoniczny dominuje renesansowy
Rozpoczęcie budowy XIII wiek
Ważniejsze przebudowy 1534-1548, 1844, od lat 70. XX wieku
Pierwszy właściciel Książęta Piastowscy
Położenie na mapie Ostrawy
Mapa lokalizacyjna Ostrawy
Slezskoostravský hradZamek Śląskoostrawski
Slezskoostravský hrad
Zamek Śląskoostrawski
Położenie na mapie Czech
Mapa lokalizacyjna Czech
Slezskoostravský hradZamek Śląskoostrawski
Slezskoostravský hrad
Zamek Śląskoostrawski
Ziemia 49°49′50″N 18°18′00″E/49,830556 18,300000Na mapach: 49°49′50″N 18°18′00″E/49,830556 18,300000
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Zamek Śląski (również Śląskoostrawski, czes. Slezskoostravský hrad) położony jest w Śląskiej Ostrawie (dawnej Polskiej Ostrawie), dzielnicy miasta Ostrawa, w pobliżu miejsca gdzie do Ostrawicy wpada rzeka Łucyna (czes. Lučina).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Zamek w 1855
Polska Ostrawa - zamek

Początki zamku sięgają II połowy XIII wieku (pierwsza pisemna wzmianka w 1297) gdy zbudowano gród, który miał bronić szlaku handlowego z Opawy przez Cieszyn do Krakowa. Jednocześnie był warownią na granicy Śląska (w tym miejscu granicą jest rzeka Ostrawica) z Morawami. Tą drugą funkcję przestał pełnić w 1327, kiedy Księstwo Cieszyńskie zostało zhołdowane przez króla Czech. Zamek powstał z inicjatywy książąt z opolskiej linii Piastów śląskich. Pierwotnie był grodem z piętrowym budynkiem i wieżą bramną. Gród zyskał niedługo na znaczeniu i dlatego wkrótce zamiast wałów zbudowano mur o wysokości 4 i szerokości 2,5 metra.

W 1380 roku książę Przemysław I Noszak wymienił zamek w Polskiej Ostrawie za dziedziczne wójtostwo w Cieszynie, przez co zamek stał się siedzibą szlachecką.

W czasie wojen husyckich kontrolowały go wojska tzw. Sierotek (w latach 1419-1439 jako jego właściciel figuruje Jan Čapek z Sán, jeden z hejtmanów Sierotek).

W 1508 zamek kupił Jan Sedlnický z Choltic herbu Odrowąż i przebudował w latach 1534-1548 na reprezentacyjny renesansowy pałac. Z tego okresu pochodzi główna brama z nową wieżą, która przetrwała do dnia dzisiejszego oraz kaplica, sala rycerska i nowa baszta. Wnętrza zostały ozdobione malowidłami, których autorem był niejaki Berdnard z Polskiej Ostrawy.

Podczas wojny trzydziestoletniej okolice były wielokrotnie niszczone przez wojska wielu armii. W 1621 zamek i miasto (wówczas Polską Ostrawę) złupiły wojska neapolitańskie, w 1626 duńskie, a w 1628 armia Albrechta von Wallensteina. W 1637 zamek musiał być w dobrym stanie, gdyż nocowała w nim arcyksiężna Cecylia Renata, siostra cesarza Ferdynand III Habsburg, podczas podróży do Królestwa Polskiego na ślub z królem Władysławem. W kolejnej dekadzie wojny, w latach 1642-1649 zamek i Ostrawę obsadzili Szwedzi. Podczas wojen śląskich zamek okupowali żołnierze pruscy.

W 1714 zamek oraz Polską Ostrawę z rąk rodziny Sedlnickich kupiła szlachecka rodzina Wilczek (Vlček)[1] z miejscowości Dobrá Zemice (obecnie wieś Dobrá w powiecie Frýdek-Místek), posiadające swoje dobra także w Wiedniu i na zamku Kreuzenstein. Zamek w Ostrawie początkowo służył jako siedziba państwa "polskoostrawskiego". Z powodów finansowych na początku XIX wieku był prawie pusty (dla potrzeb administracyjnych używano dwóch pomieszczeń), a w 1844 zburzono tzw. Salę Rycerską.

W 1872 spłonęło lewe skrzydło zamku, ale zostało odbudowane. W latach 90. XIX wieku z powodu prowadzonego pod ziemią intensywnego wydobycia węgla budowla zapadła się pod ziemię o 8-16 metrów[2]. W 1895 specjalna komisja przybyła na zamek, aby zbadać przyczyny pękania ścian i innych zniszczeń. Jeszcze w 1921 mieszkało w nim jeszcze 45 osób, a wnętrza mieściły 34 pokoje, 11 kuchni, 7 komór, 7 kancelarii i kilka innych pomieszczeń. Ponieważ wydobycie węgla nie ustało, zamek był w coraz gorszym stanie, i powoli wyprowadzali się z niego mieszkańcy - w 1930 w 8 zdolnych do zamieszkania pomieszczeniach żyło 26 osób, a w 1934 można było mieszkać tylko w trzech pomieszczeniach.

Teren był coraz bardziej niebezpieczny - w 1933 podczas nielegalnych prac rozbiórkowych w najstarszej części zamku śmiertelnie ranny został jeden z robotników. W II połowie lat 30. obiekt opustoszał - nocowali tam tylko bezdomni. Były propozycję, aby obiekt przerobić na reprezentatywny gmach na pograniczu Moraw i Śląska, ale ostatecznie nic z tego nie wyszło.

Zniszczenia dopełniła II wojna światowa - w 1944 podczas bombardowania uszkodzono lewą stronę zamku. W 1945 państwo przejęło zrujnowany zamek od rodziny Wilczków (administrowała nim kopalnia) i w latach 50. groziła mu rozbiórka. Ostatecznie w 1958 przekazano go władzom dzielnicy Śląska Ostrawa, jednak nie zapobiegło to jego dalszej degradacji, podobnie jak wpisanie na listę pamiątek kultury w 1963. W 1965 zrównano buldożerem jedyną zachowaną gotycką basztę. Zburzono również część murów i innych obiektów, które były w złym stanie technicznym.

W późniejszych latach niewiele się na zamku działo - prace konserwacyjne prowadzono wolno i na niewielką skalę, różne były też plany na temat przyszłości tego terenu (chciano w nim urządzić m.in. hotel, supermarket lub restaurację). W 1981 otwarto zamkową winiarnię "Rotunda", stopniowo uporządkowano też ruiny części mieszkalnej, odbudowano fragment murów, jednak na wiele kolejnych lat zapanowała stagnacja, a niektóre działania (np. budowa planowanej części hotelowej) prowadzono bez odpowiednich zezwoleń, bez przygotowanej dokumentacji i badań archeologicznych. W 1989 wykreślono nawet ruiny z listy pamiątek kultury, ale rok później ponownie na nią powróciły.

W 1992 zamek kupiła prywatna firma, z zamiarem przebudowy go na luksusowy hotel i centrum kulturalno-konserwacyjne, ale ten projekt również nie zakończył się powodzeniem. Dopiero w 2001 kupiło go miasto Ostrawa i rozpoczęto intensywne prace rekonstrukcyjne. W 2003 przykryto wieżę dachem, a w 2004 dokonano uroczystego otwarcia, z przeznaczeniem na imprezy kulturalne lub prywatne (np. śluby).

Zamek dzisiaj[edytuj | edytuj kod]

Obecnie w zamku działa galeria sztuki oraz niewielka ekspozycja historyczna (w wieży), prezentująca historię obiektu, miasta, ruchu husyckiego i wojny trzydziestoletniej. Z górnego poziomu można podziwiać panoramę miasta.

Co roku odbywają się tutaj jarmarki, inne imprezy plenerowe oraz festiwale, m.in. Colours of Ostrava.

Legendy[edytuj | edytuj kod]

Jak niemal z każdym zamkiem także i z tym związane są legendy i podania. Jedna z nich mówi, że pod zamkiem schowano wielkie skarby, które można było znaleźć tylko w Wielki Piątek. Bronił go jednak strażnik z żelazną pałką, którą każdemu złodziejowi rozbijał głowę.

W przeszłości pojawiała się również Biała Dama, w momencie gdy któryś z właścicieli miał następnego dnia umrzeć. Przybierała postać kobiety z rozpuszczonymi włosami, z zapaloną świecą w jednej ręce i złotym kielichem w drugiej. Po raz pierwszy widziano ją w XVI wieku[3].

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Najbliższe połączenie między Morawską Ostrawą (stanowiącą centrum dzisiejszego miasta) a zamkiem w Śląskiej Ostrawie znajduje się na Ostrawicy, przez "Mostek Unii" (zwany też "Mostkiem Zamkowym"). Pochodził on ze starej kopalni "Šverma", a w 2003 zrekonstruowano go i przeniesiono na obecne miejsce.

Przypisy

  1. Wilczkowie, posiadający tytuł hrabiów, pełnili rozmaite funkcje na habsburskim dworze, m.in byli c.k. tajnymi radcami dworu. W sumie panami na zamku było 5 przedstawicieli tego rodu. Jeden z nich, Jan Nepomucen Maria Józef (1837-1924) był mecenasem podróżników i odkrywców, m.in. do Afryki, austro-węgierskiej wyprawy na Ziemię Franciszka Józefa i na Jan Mayen.
  2. Według innych źródeł nastąpiło to już w 1848 - http://www.slezskoostravskyhrad.cz/?module=content&ic=31
  3. STRUČNÁ DATA Z HISTORIE SLEZSKOOSTRAVSKÉHO HRADU (sk)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • D. Kezmerova, Mały przewodnik po dużej Ostrawie, Ostrava 2007