Opawa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia hasła Opawa.
Opawa
Górny Rynek w Opawie. Widoczny gmach Teatru Śląskiego z 1805 r. i Konkatedra pw. Wniebowzięcia NMP z 2. poł. XIV w.
Górny Rynek w Opawie. Widoczny gmach Teatru Śląskiego z 1805 r. i Konkatedra pw. Wniebowzięcia NMP z 2. poł. XIV w.
Herb Flaga
Herb Opawy Flaga Opawy
Państwo  Czechy
Kraj Flag of Moravian-Silesian Region.svg morawsko-śląski
Powierzchnia 90,61 km²
Wysokość 257 m n.p.m.
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

58 281
643 os./km²
Kod pocztowy 746 01
Położenie na mapie kraju morawsko-śląskiego
Mapa lokalizacyjna kraju morawsko-śląskiego
Opawa
Opawa
Położenie na mapie Czech
Mapa lokalizacyjna Czech
Opawa
Opawa
Ziemia 49°56′N 17°54′E/49,933333 17,900000Na mapach: 49°56′N 17°54′E/49,933333 17,900000
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Opawa w Wikisłowniku
Strona internetowa
Portal Portal Czechy

Opawa (czes.: Opava, niem.: Troppau, śl.: Uopawa, staropol.: Tropawa) – miasto w kraju morawsko-ślaskim, na Śląsku Czeskim przy granicy z Polską na Płaskowyżu Głubczyckim nad rzeką Opawą. Okolice miasta zwane są Śląskiem Opawskim.

Przez miasto płyną rzeki Opawa i Morawica, prawy dopływ Opawy.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Założona jako gród śląskiego plemienia Golęszyców. Najstarsza pisana wzmianka o osadzie pochodzi z roku 1195. W dokumencie wydanym przez Przemysła I w 1224 występuje już jako organizm miejski; w 1244 wzmiankowany jest dekanat opawski diecezji ołomunieckiej; w latach 1269-1456 stolica samodzielnego śląskiego księstwa Przemyślidów (z przerwą 1308-1318). Księstwo to od 1318 r. było lennem Korony Czeskiej. W roku 1253 doszło w Opawie do interwencji i najazdu Daniela Halickiego który zaangażował się w sprawy sukcesji austriackiej po stronie Beli IV. Od końca XIII wieku podobnie jak większość Śląska zasiedlana przez kolonistów niemieckich z Turyngii, Frankonii i Westfalii (np. Herburtowie). W średniowieczu była ośrodkiem produkcji rolnej i rzemieślniczej. Posiadała dwa place targowe oraz trzy bramy miejskie: Hradecką, Jaktarską i Raciborską (niezachowane). W 1428 roku spustoszała w wyniku wielkiego najazdu husyckiego Prokopa Wielkiego. Więcej szkód jednak wyrządził pożar miasta w 1431 r. Ziemia opawska, wydzielona jako księstwo z Moraw z czasem grawitowała coraz bardziej ku sąsiednim, rządzonym przez Piastów, księstwom śląskim. W XVI wieku ośrodek Reformacji. W czasie wojny trzydziestoletniej była zajęta przez Duńczyków i Szwedów. Po wojnach śląskich od 1742 r. Opawa stała się centrum Śląska Austriackiego. Od 1860 obradował tutaj także śląski Sejm Krajowy. Od 1805 r,. działa w Opawie Teatr Śląski. W 1814 r. w Opawie powstało najstarsze po Cieszynie muzeum na ziemiach czeskich. W dniach 23 października-24 grudnia 1820 odbył się w Opawie drugi kongres Świętego Przymierza, w czasie którego uzgodniono zwalczanie dążeń konstytucyjnych w Europie. Od 1834 po zburzeniu murów miejskich powstały wokół miasta rozległe założenia parkowe, wzorowane na wiedeńskich. W 1892 zburzono zrujnowany gotycki zamek i na jego miejscu postawiono gmach Śląskiego Muzeum Ziemskiego. Pod koniec XIX wieku jeden z ośrodków ruchu młodoczeskiego. W 1908 r. drużyna Cracovii rozegrała dwa mecze piłkarskie z Troppauer Sport Verein z Opawy. Mecze zakończyły się wynikami 5:2 dla Cracovii i 4:1 dla Troppauer. Mecze przeszły do historii polskiej piłki nożnej ponieważ były jednymi z pierwszych spotkań zagranicznych polskich piłkarzy. W czasie I wojny światowej w mieście stacjonował Batalion Zapasowy Cesarskiego i Królewskiego 16 Pułku Strzelców dowodzony przez płk Ignacego Pika. 5 listopada 1918 r. żołnierze narodowości polskiej tego batalionu powrócili do Krakowa, gdzie stali się zalążkiem 20 Pułku Piechoty Ziemi Krakowskiej. 22 - 24 kwietnia 1945 Opawa w ramach tzw. operacji ostrawskiej została zdobyta przez 38 Armię pod dowództwem gen. Kiriła Moskalienki i 1 Czechosłowackiej Samodzielnej Brygady Pancernej pod dowództwem ppłk. Vladimira Janko – znaczna część miasta uległa uszkodzeniu lub całkowitemu zniszczeniu.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Niemiecka nazwa Opawy, Troppau, powstała z wyrażenia "nad Opawą" an der Oppau: ndr + Oppau = Troppau[1].

Pomimo iż Opawa była stolicą austriackiej części Śląska i pozostaje jednym z największym śląskich miast w Czechach niektóre dzielnice należały do enklaw morawskich, licznie występujących w tej części Śląska. Są to Krawarzów, Suche Łaźce, Włastowice i Jaktarz.

Czesko-niemiecko-polskie nazwy
nazwa czeska nazwa niemiecka nazwa polska
Držkovice Dirschkowitz (od 1938 r.: Dirschkenhof) Dzierżkowice
Jaktař Jaktar Jaktarz
Jarkovice Jarkowitz Jarkowice
Kateřinky Katharein Katarzynki
Komárov Komorau Komarów
Kylešovice (1890: Kýlešovice) Gilschwitz Kileszowice
Malé Hoštice (Hostyce) Klein Hoschütz Goszczyce Małe
Milostovice (1869-1880: Milhostovice) Milostowitz Miłostowice
Opava Troppau Opawa (1880: Tropawa)
Palhanec Palhanetz Palhaniec
Podvihov Podwihof Podwigów
Pusté Jakartice Wüst Jakartitz und Klingebeutel Puste Jakarcice
Suché Lazce Sucholasetz Suche Łaźce
Vávrovice Wawrowitz Wawrowice
Vlaštovičky (1869: Vlaštovički) Wlastowitz Włastowice
Zlatníky (1869: Zlatniky) Slatnik Złotniki

Polityka[edytuj | edytuj kod]

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie

Komunikacja miejska[edytuj | edytuj kod]

Trolejbus na Górnym Rynku (Horní náměstí)

Tramwaje zaczęły kursować w Opawie w 1905 roku. Od głównej linii, łączącej Dworzec Wschodni (Východní nádraží) i szpital, odłączały się dwie linie boczne – do Parku Miejskiego (Městské sady) oraz do Katarzynek. Linie były przedłużane w latach 1912 i 1948. W roku 1950 podjęto decyzję o zastąpieniu tramwajów trolejbusami. Ostatnią linię tramwajową zlikwidowano 6 lat później.

Trolejbusy, które zastąpiły komunikację tramwajową, po raz pierwszy wyjechały na trasę w roku 1952. Ich sieć stopniowo rozbudowywano. W latach 70. i 80., w związku z remontami ulic, ruch trolejbusów na niektórych odcinkach był zawieszony. W 2002 roku dokończono budowę nowej zajezdni w Kileszowicach, która pozwoliła na opuszczenie poprzedniej, przeznaczonej pierwotnie dla tramwajów. Obecnie (2010) trolejbusy obsługują 11 linii, o numerach 201-210 oraz 221. W czerwcu 2010 roku miasto posiadało około 35 trolejbusów.

Miejska komunikacja autobusowa funkcjonuje w Opawie od 1941 roku. Linie mają numery 211–230 (ok. 14 linii; numery licencji 905211 - 905230). Przewoźnikiem jest Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne Opawa SA (Městský dopravní podnik Opava, a. s.), które funkcjonuje w ramach Ostrawskiego Zintegrowanego Systemu Komunikacji (ODIS, Ostravský dopravní integrovaný systém). Nieregularność w numeracji linii stanowi linia nr 221, na której autobusy zastąpiono trolejbusami z pomocniczym agregatem. Linie 228 i 229 są liniami nocnymi, linia 230 obsługuje dwa warianty okrężnej trasy do CH Tesco. W Opawie eksploatowanych jest 36 autobusów miejskich (2008). Końcem lat 90. można było na liniach miejskich spotkać dwa mikrobusy Mercedes Benz, które są w posiadaniu przedsiębiorstwa komunikacyjnego (2008).

Przejścia graniczne[edytuj | edytuj kod]

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Klasztor podominikański założony w 1291 r. W XVIII w. zbarokizowany.
  • Kościół św. Ducha, wybudowany przed 1269 r. W XVIII w. zbarokizowany. W jego krypcie zostali złożeni książęta opawscy z dynastii Przemyślidów. Przypuszcza się, że w 1636 roku został w nim pochowany polski alchemik Michał Sędziwój[potrzebne źródło].
  • klasztor i kościół franciszkanów z lat 1328-1369, zbarokizowany w XVIII w.
  • Gotycka Konkatedra Wniebowzięcia NMP z 2. poł. XIV w.
  • Kaplica św. Krzyża (zwana szwedzką) z roku 1394 (w dzielnicy Katarzynki).
  • Renesansowa wieża tzw. Hláska z 1618 r. W latach 1902-1903 została wkomponowana w neorenesansowy gmach i dziś stanowi siedzibę urzędu miejskiego.
  • Barokowy pojezuicki kościół św. Wojciecha z lat 1676-1681 do którego przylega budynek dawnego kolegium jezuickiego (dziś siedziba Archiwum Ziemskiego)
  • Barokowe pałace miejskie Sobków i Blücherów z XVIII w.
  • Neorenesansowy gmach Teatru Śląskiego z lat 1882-1883 (Teatr założono w 1805).
  • Neorenesansowy gmach Śląskiego Muzeum Ziemskiego z lat 1893-1895.
  • Dom handlowy Breda z lat 1927-1928 autorstwa Ludwika Bauera.
  • Funkconalistyczny Kościół św. Jadwigi z lat 1933-1938.

Oświata i nauka[edytuj | edytuj kod]

Opawa należała już w średniowieczu do miast, w których szkolnictwo było stosunkowo dobrze rozwinięte. Już w drugiej połowie XIV wieku kroniki wspominają o istnieniu tam szkół. Kolejnym ważnym dla opawskiego szkolnictwa wydarzeniem było założenie przez Albrechta von Waldsteina na przełomie XVI i XVII wieku kolegium jezuickiego, z którym związany był np. znany historyk Bohuslav Balbín. Łacińskie kolegium jezuickie zostało następnie przekształcone w niemieckie gimnazjum w Troppau (jak wtedy nazywała się Opawa).

Pierwszą szkołą wyższą Opawy była Szkoła Kształcenia Nauczycielskiego (Lehrerbildungsanstalt), działająca od końca XVIII wieku w ówczesnej stolicy austriackiego Śląska. Z tym okresem wiąże się również początek opawskiego teatru miejskiego i Muzeum Ziemi Śląskiej, dziś najstarszego muzeum w Czechach. W 1883 r. Czeski Związek Kulturalny Matice opavská założył czeskie gimnazjum w Opawie, które stało się dla Czechów ze Śląska i pobliskich Moraw ważnym centrum kształcenia średniego.

W 1867 zreorganizowano Szkołę Kształcenia Nauczycielskiego, a w 1870 założono dodatkowo żeńską Szkołę Kształcenia Nauczycielskiego, którą 1920 połączono z Niemiecką Szkołą Nauczycielską. Szkoła ta zakończyła działanie w 1945, wraz z końcem wojny i wypędzeniem Niemców.

W 1953 r. Szkoła Kształcenia Nauczycielskiego wznowiła działalność jako Wyższa Szkoła Kształcenia Nauczycielskiego, w latach 60. została ona przeniesiona do Ostrawy. Jednocześnie przeniesiono kilka wydziałów Ostrawskiego Uniwersytetu do Opawy.

9 lipca 1991 po uporczywych staraniach miasta Opawy czeski rząd wydał rozporządzenie o powstaniu Uniwersytetu Śląskiego z siedzibą w Opawie, które weszło w życie 28 września 1991. W ramach uniwersytetu działa znany w całej Europie Instytut Fotografii Kreatywnej, który wykształcił wielu wybitnych i uznanych na świecie fotografów oraz laureatów prestiżowych nagród.

Sport i rekreacja[edytuj | edytuj kod]

Miasto jest siedzibą klubu SFC Opava , który swoje mecze rozgrywa na Stadionie Miejskim.

Osoby związane z Opawą[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Cienkowski, W. P., Sekrety imion własnych, Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, Warszawa 1965, str. 142

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Opawa w Wikisłowniku