Ferdynand III Habsburg

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ferdynand III Habsburg
z Bożej łaski uświęcony i wybrany cesarz rzymski, król Niemiec, Węgier, Czech, Chorwacji, arcyksiążę Austrii, książę Burgundii, Brabancji, Styrii, Karyntii, Karnioli, margrabia Moraw, książę Luksemburga, Śląska, etc.
Frans Luycx 002.jpg
Król Niemiec
Okres panowania od 22 grudnia 1636
do 2 kwietnia 1657
Poprzednik Ferdynand II Habsburg
Następca Leopold I Habsburg
Święty Cesarz Rzymski
Okres panowania od 15 lutego 1637
do 2 kwietnia 1657
Poprzednik Ferdynand II Habsburg
Następca Leopold I Habsburg
Król Węgier
Okres panowania od 1625
do 2 kwietnia 1657
Poprzednik Ferdynand II Habsburg
Następca Leopold I Habsburg
Król Czech
Okres panowania od 1627
do 2 kwietnia 1657
Poprzednik Ferdynand II Habsburg
Następca Leopold I Habsburg
Arcyksiążę Austrii
Okres panowania od 15 lutego 1637
do 2 kwietnia 1657
Poprzednik Ferdynand II Habsburg
Następca Leopold I Habsburg
Książę cieszyński
Okres panowania od 1654
do 1657
Poprzednik Ferdynand IV Habsburg
Następca Leopold I Habsburg
Dane biograficzne
Dynastia Habsburgowie
Urodziny 13 lipca 1608
Śmierć 2 kwietnia 1657
Ojciec Ferdynand II Habsburg
Matka Maria Anna Wittelsbach
Żona Maria Anna Habsburg
Dzieci Ferdynand IV, Leopold I, Eleonora Maria Józefa
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons

Ferdynand III Habsburg (ur. 13 lipca 1608 w Grazu, zm. 2 kwietnia 1657 w Wiedniu) – król Węgier w latach 1637-1657 (koronowany w 1625 r.) i Czech w latach 1637-1657 (koronowany w 1627), wybrany cesarz rzymski w latach 1637-1657 (król rzymski od 1636) z dynastii Habsburgów.

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Syn cesarza, króla Czech i Węgier Ferdynanda II Habsburga i księżniczki bawarskiej Marii Anny Bawarskiej.

20 lutego 1631 roku poślubił Marię Annę Habsburg, córkę króla Hiszpanii Filipa III Habsburga i Małgorzaty Habsburg. Para miała szóstkę dzieci:

  • Ferdynand (1633-1654) - wraz z ojcem król Czech i Węgier
  • Marianna (1635-1696) - żona króla Hiszpanii Filipa IV Habsburga
  • Filip August (1637-1639)
  • Maksymilian Tomasz (1638-1639)
  • Leopold (1640-1705) - cesarz rzymski
  • Maria Habsburg (1646)

3 lipca 1648 roku poślubił Marię Leopoldynę Habsburg, córkę księcia Tyrolu Leopolda Habsburga i Klaudii Medycejskiej. Para miała jednego syna: Karola Józefa, wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego i biskupa wrocławskiego.

30 kwietnia 1651 roku poślubił Eleonorę Gonzaga, córkę księcia Karola II Gonzaga i Marii Gonzaga. Ferdynand i Eleonora mieli razem syna i trzy córki:

Polityka[edytuj | edytuj kod]

Aby zapewnić sukcesję synowi, cesarz Ferdynand II już w 1625 roku przeprowadził wybór i koronację Ferdynanda na króla Węgier (tron był tam formalnie elekcyjny). W 1627, po wprowadzeniu w Czechach monarchii dziedzicznej, Ferdynand został także koronowany w Pradze. Także za życia ojca w 1636 elektorzy Rzeszy Niemieckiej zebrani w Ratyzbonie wybrali go na króla rzymskiego (niemieckiego).

Wojna trzydziestoletnia[edytuj | edytuj kod]

Po śmierci ojca w 1636 roku został cesarzem. Wówczas w Świętym Cesarstwie toczyła się wojna trzydziestoletnia (1618 - 1648 r.). Starał się opanować sytuację w Niemczech, ratować pogrążony w ruinie kraj i pozycję polityczną Habsburgów. We wrześniu 1640 r. Ferdynand III zwołał Sejm Cesarstwa w Ratyzbonie. Przywrócono wtedy funkcjonowanie organów centralnych Rzeszy.

W 1643 r. rozpoczął negocjacje pokojowe ze Szwedami, Holendrami i Francuzami w Münster i Osnabrück. Ambasadorem cesarza został Maksymilian hrabia von Trauttmansdorff. Pod wrażeniem pogarszającej się sytuacji obozu katolickiego, upadku władzy cesarskiej i ruiny Niemiec, w 1644 r. Ferdynand III przyznał książętom i stanom Rzeszy prawo do samodzielnego zawierania traktatów i prowadzenia wojen (ius belli ac pacis). Liczył na to, że głosy książąt wesprą go podczas negocjacji pokojowych w toczącej się wojnie trzydziestoletniej. Decyzja Ferdynanda przyczyniła się do osłabienia władzy centralnej w Świętym Cesarstwie Rzymskim.

Stopniowo kolejni książęta podpisywali pokoje lub rozejmy z Francją i Szwecją. W 1645 r. armia szwedzka marszałka Lennarta Torstenssona pokonała siły cesarskie pod Jüteborgiem i Jankowicami. W 1648 r. pod Zursmarshausen wojska francuskie (Tureniusz) i szwedzkie (gen. Karol Gustaw Wrangel) po raz kolejny odniosły zwycięstwo nad armią cesarza. Droga do Austrii i Wiednia już wcześniej stała otworem, a na zachodzie kolejne klęski ponosili Hiszpanie. Cesarz musiał zgodzić się na podpisanie traktatu westfalskiego (24 października 1648 r.). W marcu 1650 r. Ferdynand III wydał specjalny edykt regulujący egzekucję postanowień pokoju w Niemczech. W 1653 r. zwołał jeszcze Sejm Cesarstwa dla rozpatrzenia spraw wykonania postanowień pokoju.

Sprawy niemieckie po 1648 r.[edytuj | edytuj kod]

W 1653 r. Sejm Cesarstwa zakazał cesarzowi nadawania statusu stanu Rzeszy oraz godności książęcych i elektorskich bez zgody elektorów i książąt. W 1654 r. Ferdynand III zaakceptował ustawę Sejmu Cesarstwa pozwalającą książętom i stanom Rzeszy na samodzielne zbieranie podatków na cele obronne. Wzmocniło to pozycję książąt zarówno wobec cesarza, jak i wobec poddanych.

Sprawy ziem dziedzicznych[edytuj | edytuj kod]

W 1641 r. jako król czeski wydał edykt wprowadzający placetum regium, czyli zakaz publikacji bulli i listów papieskich bez zgody cesarza (króla).

W 1648 r. Ferdynand III ustanowił jednostki stałej armii dla obrony granic ziem dziedzicznych Habsburgów. W 1651 r. cesarz ostatecznie zerwał z tolerancyjną polityką w krajach naddunajskich. Ogłosił wyznanie rzymskokatolickie za jedyne dozwolone na obszarach swojej monarchii.

Pełna tytulatura[edytuj | edytuj kod]

Ferdynand, z Bożej łaski uświęcony i wybrany cesarz rzymski, po wieki August, król Niemiec, Węgier, Czech, Dalmacji, Chorwacji, Slawonii, etc. etc. arcyksiążę Austrii, książę Burgundii, Brabancji, Styrii, Karyntii, Karnioli, margrabia Moraw, książę Luksemburga, Górnego i Dolnego Śląska, Wirtembergii, Teck etc. książę Szwabii, hrabia Habsburga, Tyrolu, Ferreti, Kyburga, Gorycji etc. landgraf Alzacji, margrabia Świętego Cesarstwa Rzymskiego, Burgau, Górnych i Dolnych Łużyc etc. pan Marchii Wendyjskiej, Salin, Port Naon etc. etc. etc.

Genealogia[edytuj | edytuj kod]

Prapradziadkowie

król
Filip I Habsburg
(1478-1506)
∞1496
Joanna Szalona
(1479-1555)

król Czech i Węgier
Władysław II Jagiellończyk
(1456-1516)
∞1502
Anna de Foix-Candale
(1484-1506)

książę Bawarii
Wilhelm IV Wittelsbach
(1493-1550)
∞1522
Maria Badeńska
(1507-1580)

cesarz rzymski
Ferdynand I Habsburg
(1503-1564)
∞1521
Anna Jagiellonka
(1503-1547)

Anton II Lotaryński
(1489-1544)
∞1515
Renata Burbon-Montpensier
(1494–1539)

król Danii, Szwecji i Norwegii
Chrystian II Oldenburg
(1481-1559)
∞1515
Izabela Habsburg
(1501-1526)

Pradziadkowie

cesarz rzymski
Ferdynand I Habsburg
(1503-1564)
∞1521
Anna Jagiellonka
(1503-1547)

książę Bawarii
Albrecht V Wittelsbach
(1528-1579)
∞1546
Anna Habsburg
(1528-1590)

Franciszek Lotaryński
(1517-1545)
∞1541
Krystyna Oldenburg
(1521-1590)

Dziadkowie

Karol Styryjski
(1540-1590)
∞1571
Maria Anna Wittelsbach
(1551-1608)

Wilhelm V Wittelsbach
(1548-1626)
∞1568
Renata Lotaryńska
(1544-1602)

Rodzice

cesarz rzymski
Ferdynand II Habsburg
(1578-1637)
∞1600
Maria Anna Wittelsbach
(1574-1616)

Ferdynand III Habsburg (1608-1657), cesarz rzymski

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • W. Felczak, Historia Węgier, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 1983.
  • J. Krasuski, Historia Niemiec, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 2002. ISBN 83-04-04422-6
  • M. Serwański, J. Dobosz (red.), Słownik władców Europy nowożytnej i najnowszej, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2002. ISBN 83-7177-118-5
  • H. Wereszycki, Historia Austrii, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 1986.
  • Z. Wójcik, Historia powszechna XVI-XVII wieku, PWN, Warszawa 2001. ISBN 83-01-12920-4


Poprzednik
Ferdynand II Habsburg
Holy Roman Empire Arms-single head.svg Król Niemiec
1636-1657
Holy Roman Empire Arms-single head.svg Następca
Leopold I Habsburg
Poprzednik
Ferdynand II Habsburg
Holy Roman Empire Arms-double head.svg Święty Cesarz Rzymski
1637-1657
Holy Roman Empire Arms-double head.svg Następca
Leopold I Habsburg
Poprzednik
Ferdynand II Habsburg i Maciej Fryderyk Habsburg
Coat of arms of Hungary.svg król Węgier i książę wschodniego i zachodniego księstwa niemieckiego
1637 (1625)–1657
z Ferdynandem IV Habsburgiem (1647)–(1654)
Coat of arms of Hungary.svg Następca
Leopold I Habsburg
Poprzednik
Ferdynand II Habsburg
Small coat of arms of the Czech Republic.svg król Czech
1637 (1627)–1657
z Ferdynandem IV Habsburgiem (1646)–(1654)
Small coat of arms of the Czech Republic.svg Następca
Leopold I Habsburg
Poprzednik
Ferdynand II Habsburg
Austria coat of arms official.svg Arcyksiążę Austrii
1637-1657
Austria coat of arms official.svg Następca
Leopold I Habsburg
Poprzednik
Ferdynand IV Habsburg
Cieszyn Piast dynasty COA.png Książę cieszyński
1654-1657
Cieszyn Piast dynasty COA.png Następca
Leopold I Habsburg