Sanacja: Różnice pomiędzy wersjami
[wersja nieprzejrzana] | [wersja przejrzana] |
Nie podano opisu zmian Znaczniki: usuwanie dużej ilości tekstu (filtr nadużyć) VisualEditor |
m Wycofano edycje użytkownika 79.188.185.129 (dyskusja). Autor przywróconej wersji to Paweł Ziemian BOT. Znacznik: Wycofanie zmian |
||
Linia 5: | Linia 5: | ||
[[Plik:AGAD AGAD Witos Wincenty list gończy zdjęcie.png|mały|Prześladowanie przeciwników politycznych. Zdjęcie [[Wincenty Witos|Wincentego Witosa]] dołączone do jego [[list gończy|listu gończego]] z [[1933]]]] |
[[Plik:AGAD AGAD Witos Wincenty list gończy zdjęcie.png|mały|Prześladowanie przeciwników politycznych. Zdjęcie [[Wincenty Witos|Wincentego Witosa]] dołączone do jego [[list gończy|listu gończego]] z [[1933]]]] |
||
'''Sanacja''' ([[łacina|łac.]] ''sanatio'', „uzdrowienie”) – potoczna nazwa obozu piłsudczykowskiego rządzącego w [[Polska|Polsce]] w latach 1926–1939, powstała w związku z głoszonym przez [[Józef Piłsudski|Józefa Piłsudskiego]] hasłem „sanacji moralnej” życia publicznego, wysuwanym w toku przygotowań i w okresie [[przewrót majowy|przewrotu majowego]] (1926). |
|||
'''Sanacja'''[[Narodowa Partia Robotnicza-Lewica|NPR – Lewica]] i in.). Dąż[[Miejsce Odosobnienia w Berezie Kartuskiej|Obozu Odosobnienia w Berezie Kartuskiej]], <ref>[http://www.historia.uwazamrze.pl/artykul/873044.html Wrogowie generała na Wyspie Węży].</ref>.{{Wikisłownik|sanacja}} |
|||
Po raz pierwszy terminu ''sanacja państwa'' użył [[Adam Skwarczyński]], który był jednym z głównych ideologów obozu piłsudczykowskiego. Główną organizacją polityczną sanacji był [[Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem]] (1928–1935). Sanacja wprowadziła rządy [[Autorytaryzm (ustrój)|autorytarne]], zwalczała [[komunizm]], głosiła tezy o kryzysie [[demokracja|demokracji]], konieczności silnych rządów, „odpartyjnienia” sceny politycznej poprzez osłabienie partii (politycy piłsudczykowscy tworzyli w nich grupy rozłamowe, np. [[Polska Partia Socjalistyczna – dawna Frakcja Rewolucyjna|PPS-dawna Frakcja Rewolucyjna]], grupy [[Jakub Bojko|Jakuba Bojki]], [[Jan Stapiński|Jana Stapińskiego]], [[Narodowa Partia Robotnicza-Lewica|NPR – Lewica]] i in.). Dążenia te częściowo znalazły wyraz w [[Konstytucja kwietniowa|Konstytucji kwietniowej]] 1935. Przykładami zwalczania opozycji były: założenie [[Miejsce Odosobnienia w Berezie Kartuskiej|Obozu Odosobnienia w Berezie Kartuskiej]], [[proces brzeski]], delegalizacja [[Obóz Wielkiej Polski|Obozu Wielkiej Polski]] oraz [[Obóz Narodowo-Radykalny|Obozu Narodowo-Radykalnego]]<ref>{{cytuj książkę | autor = [[Andrzej Garlicki]]| tytuł = Od maja do Brześcia| wydawca = [[Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik”|Czytelnik]]| miejsce = Warszawa| rok = 1985| strony = 137-138| isbn = 830-7-00429-2}}</ref>. |
|||
Po 1935 w obozie sanacji wyraźnie rysowały się różnice. W latach 1935–1937 powstała i rozwinęła się tzw. [[lewica]] sanacyjna, dążąca do współpracy z opozycyjnymi partiami (m.in. w Klubach Demokratycznych). Tak zwana „grupa zamkowa”, skupiona wokół [[Ignacy Mościcki|Ignacego Mościckiego]], konkurowała z działaczami zgrupowanymi wokół [[Edward Śmigły-Rydz|Edwarda Rydza-Śmigłego]] i [[Obóz Zjednoczenia Narodowego|OZN]] reprezentującymi tendencje [[nacjonalizm|nacjonalistyczne]] i autorytarne. Wciąż dużym autorytetem (aż do samobójczej śmierci) cieszył się [[Walery Sławek]], który jednak stopniowo tracił władzę. Do 1939 władzę w kraju sprawował tzw. ''triumwirat Mościcki-Rydz-Beck''. |
|||
Głównymi działaczami byli: [[Walery Sławek]], [[Aleksander Prystor]], [[Bogusław Miedziński]], [[Kazimierz Świtalski]], [[Adam Koc]], [[Józef Beck]], [[Tadeusz Hołówko]], [[Janusz Jędrzejewicz]]<ref>{{cytuj stronę|url=http://www.rogalinski.com.pl/historia/dekompozycja-obozu-sanacyjnego-po-smierci-jozefa-pilsudskiego/|tytuł=Dekompozycja obozu sanacyjnego po śmierci Józefa Piłsudskiego|data=2008-04-23|opublikowany=rogalinski.com.pl|data dostępu=2011-08-20}}</ref>. |
|||
[[Kampania wrześniowa|Klęska wrześniowa]] położyła kres rządom sanacji, lecz jej działacze zachowali podczas [[II wojna światowa|II wojny światowej]] znaczne wpływy w [[Rząd Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie|Rządzie RP na uchodźstwie]] i [[Polskie Państwo Podziemne|Polskim Państwie Podziemnym]]. Okres rządów sanacji był przedmiotem badań Komisji Hallera<ref>[http://www.historia.uwazamrze.pl/artykul/873044.html Wrogowie generała na Wyspie Węży].</ref>. |
|||
{{Wikisłownik|sanacja}} |
|||
== Przypisy == |
== Przypisy == |
Wersja z 14:28, 6 kwi 2018
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7f/Pilsudski_portrait.jpg/220px-Pilsudski_portrait.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/77/Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Odpowied%C5%BA_oszczercom%2C_%E2%80%9EPolonia%E2%80%9D_z_27_IX_1927%2C_s._5.jpg/100px-Stanis%C5%82aw_Krzy%C5%BCowski%2C_Odpowied%C5%BA_oszczercom%2C_%E2%80%9EPolonia%E2%80%9D_z_27_IX_1927%2C_s._5.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4e/AGAD_AGAD_Witos_Wincenty_list_go%C5%84czy_zdj%C4%99cie.png/220px-AGAD_AGAD_Witos_Wincenty_list_go%C5%84czy_zdj%C4%99cie.png)
Sanacja (łac. sanatio, „uzdrowienie”) – potoczna nazwa obozu piłsudczykowskiego rządzącego w Polsce w latach 1926–1939, powstała w związku z głoszonym przez Józefa Piłsudskiego hasłem „sanacji moralnej” życia publicznego, wysuwanym w toku przygotowań i w okresie przewrotu majowego (1926).
Po raz pierwszy terminu sanacja państwa użył Adam Skwarczyński, który był jednym z głównych ideologów obozu piłsudczykowskiego. Główną organizacją polityczną sanacji był Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem (1928–1935). Sanacja wprowadziła rządy autorytarne, zwalczała komunizm, głosiła tezy o kryzysie demokracji, konieczności silnych rządów, „odpartyjnienia” sceny politycznej poprzez osłabienie partii (politycy piłsudczykowscy tworzyli w nich grupy rozłamowe, np. PPS-dawna Frakcja Rewolucyjna, grupy Jakuba Bojki, Jana Stapińskiego, NPR – Lewica i in.). Dążenia te częściowo znalazły wyraz w Konstytucji kwietniowej 1935. Przykładami zwalczania opozycji były: założenie Obozu Odosobnienia w Berezie Kartuskiej, proces brzeski, delegalizacja Obozu Wielkiej Polski oraz Obozu Narodowo-Radykalnego[1].
Po 1935 w obozie sanacji wyraźnie rysowały się różnice. W latach 1935–1937 powstała i rozwinęła się tzw. lewica sanacyjna, dążąca do współpracy z opozycyjnymi partiami (m.in. w Klubach Demokratycznych). Tak zwana „grupa zamkowa”, skupiona wokół Ignacego Mościckiego, konkurowała z działaczami zgrupowanymi wokół Edwarda Rydza-Śmigłego i OZN reprezentującymi tendencje nacjonalistyczne i autorytarne. Wciąż dużym autorytetem (aż do samobójczej śmierci) cieszył się Walery Sławek, który jednak stopniowo tracił władzę. Do 1939 władzę w kraju sprawował tzw. triumwirat Mościcki-Rydz-Beck.
Głównymi działaczami byli: Walery Sławek, Aleksander Prystor, Bogusław Miedziński, Kazimierz Świtalski, Adam Koc, Józef Beck, Tadeusz Hołówko, Janusz Jędrzejewicz[2].
Klęska wrześniowa położyła kres rządom sanacji, lecz jej działacze zachowali podczas II wojny światowej znaczne wpływy w Rządzie RP na uchodźstwie i Polskim Państwie Podziemnym. Okres rządów sanacji był przedmiotem badań Komisji Hallera[3].
Przypisy
- ↑ Andrzej Garlicki: Od maja do Brześcia. Warszawa: Czytelnik, 1985, s. 137-138. ISBN 830-7-00429-2.
- ↑ Dekompozycja obozu sanacyjnego po śmierci Józefa Piłsudskiego. rogalinski.com.pl, 2008-04-23. [dostęp 2011-08-20].
- ↑ Wrogowie generała na Wyspie Węży.