Andrzej Białas

Andrzej Białas
Data i miejsce urodzenia	26 lipca 1936 ; Kraków
	Prezes Polskiej Akademii Umiejętności
Okres	od 2001; do 2018
Poprzednik	Kazimierz Kowalski
Następca	Jan Juliusz Ostrowski
	Odznaczenia
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Cytaty w Wikicytatach

Andrzej Białas (ur. 26 lipca 1936 w Krakowie^[1]) – polski fizyk, profesor nauk matematyczno-fizycznych, prezes Polskiej Akademii Umiejętności w latach 2001–2018.

Życiorys

W 1958 uzyskał magisterium z fizyki na Uniwersytecie Jagiellońskim, a następnie w 1962 obronił doktorat na podstawie pracy o promieniowaniu dipola elektromagnetycznego^[2]. Habilitował się w 1966, w 1976 został profesorem nadzwyczajnym, a w 1986 profesorem zwyczajnym. W pracy naukowej specjalizuje się w zagadnieniach z zakresu fizyki teoretycznej i fizyki wysokich energii. Istotną tematyką jego działalności badawczej był opis wielorodnej produkcji w zderzeniach hadronów i jąder atomowych (Białasa-Błeszyńskiego-Czyża model tzw. zranionych nukleonów). Jego praca o zjawisku intermitencji (napisana wraz z Robertem Peschanskim)^[3] była następnie szeroko cytowana^[4].

Zawodowo związany z Instytutem Fizyki Uniwersytetu Jagiellońskiego, uzyskał w 2009 honorową profesurę tej uczelni. Był także profesorem w Instytucie Fizyki Jądrowej im. Henryka Niewodniczańskiego PAN. Członek korespondent Polskiej Akademii Nauk od 1976, a od 1986 członek rzeczywisty tej instytucji^[5]. Był także członkiem Komitetu Fizyki PAN^[6]. Po reaktywacji Polskiej Akademii Umiejętności został jej członkiem (jako członek krajowy czynny Wydziału III Matematyczno-Fizyczno-Chemicznego). W 2001 objął funkcję prezesa PAU^[4], którą sprawował do 2018. Organizował m.in. spotkania środowiska naukowego w ramach Krakowskiej Szkoły Fizyki Teoretycznej w Zakopanem^[4].

Odznaczenia i wyróżnienia

Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (2011)^[7]^[8]
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
Medal Komisji Edukacji Narodowej
Medal Mariana Smoluchowskiego^[9]
Brązowy Medal Cracoviae Merenti^[10]
Doctor honoris causa Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach

Przypisy

↑ Who is who w Polsce, wyd. III, Zug: Hübners blaues Who is who, 2004, s. 241, ISBN 3-7290-0043-8 .
↑ ElżbietaE. Dziwisz ElżbietaE., Życie na piątkę, „Alma Mater” (108), 2008 [zarchiwizowane 2018-01-15] .
↑ AndrzejA. Białas AndrzejA., RobertR. Peschanski RobertR., Intermittency in multiparticle production at high energy, „Nuclear Physics B”, 308 (4), 1988, s. 857–867, DOI: 10.1016/0550-3213(88)90131-9 (ang.).
↑ ^a ^b ^c JerzyJ. Szwed JerzyJ., Profesor honorowy, „Alma Mater” (120–121), 2010 [zarchiwizowane 2016-03-04] .
↑ Członkowie Polskiej Akademii Nauk. Białas, Andrzej, pan.pl [zarchiwizowane 2018-01-16] .
↑ Prof. zw. dr hab. czł. rzecz. PAN Andrzej Białas, [w:] archiwalna baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2024-02-11] .
↑ Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 20 września 2011 r. o nadaniu orderów i odznaczenia (M.P. z 2011 r. nr 111, poz. 1116).
↑ Ordery dla zasłużonych wykładowców i pracowników naukowych UJ, prezydent.pl, 1 października 2011 [zarchiwizowane 2012-09-13] .
↑ Laureaci Medalu Mariana Smoluchowskiego, ptf.fuw.edu.pl [zarchiwizowane 2012-03-25] .
↑ Laureat Medalu Cracoviae Merenti w VIII kadencji 2018–2024 [online], bip.krakow.pl [dostęp 2025-11-01] .

Bibliografia

JerzyJ. Szwed JerzyJ., Profesor honorowy, „Alma Mater” (120–121), 2010 [zarchiwizowane 2016-03-04] .
Prof. zw. dr hab. czł. rzecz. PAN Andrzej Białas, [w:] archiwalna baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2024-02-11] .

Linki zewnętrzne

Wspomnienia profesora Andrzeja Białasa [online], Oddział Dokumentacji Audiowizualnej Archiwum UJ – Kronika Filmowa UJ, 18 stycznia 2011 [dostęp 2012-10-07] .
Andrzej Białas [online], Polona [dostęp 2024-02-22] .

[1] Who is who w Polsce, wyd. III, Zug: Hübners blaues Who is who, 2004, s. 241, ISBN 3-7290-0043-8 .

[2] ElżbietaE. Dziwisz ElżbietaE., Życie na piątkę, „Alma Mater” (108), 2008 [zarchiwizowane 2018-01-15] .

[3] AndrzejA. Białas AndrzejA., RobertR. Peschanski RobertR., Intermittency in multiparticle production at high energy, „Nuclear Physics B”, 308 (4), 1988, s. 857–867, DOI: 10.1016/0550-3213(88)90131-9 (ang.).

[am-4] JerzyJ. Szwed JerzyJ., Profesor honorowy, „Alma Mater” (120–121), 2010 [zarchiwizowane 2016-03-04] .

[5] Członkowie Polskiej Akademii Nauk. Białas, Andrzej, pan.pl [zarchiwizowane 2018-01-16] .

[6] Prof. zw. dr hab. czł. rzecz. PAN Andrzej Białas, [w:] archiwalna baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2024-02-11] .

[7] Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 20 września 2011 r. o nadaniu orderów i odznaczenia (M.P. z 2011 r. nr 111, poz. 1116).

[8] Ordery dla zasłużonych wykładowców i pracowników naukowych UJ, prezydent.pl, 1 października 2011 [zarchiwizowane 2012-09-13] .

[9] Laureaci Medalu Mariana Smoluchowskiego, ptf.fuw.edu.pl [zarchiwizowane 2012-03-25] .

[10] Laureat Medalu Cracoviae Merenti w VIII kadencji 2018–2024 [online], bip.krakow.pl [dostęp 2025-11-01] .

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]