Marian Danysz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Grób Mariana Danysza na warszawskim Cmentarzu Wojskowym na Powązkach

Marian Danysz (ur. 17 marca 1909 w Paryżu, zm. 9 lutego 1983 w Warszawie[1]) – polski fizyk-eksperymentator, współodkrywca (wraz z Jerzym Pniewskim) pierwszego hiperjądra (1952) i stanów izomerycznych hiperjąder (1962), profesor Uniwersytetu Warszawskiego, członek rzeczywisty Polskiej Akademii Nauk.

Życiorys[edytuj]

Był wnukiem Jana Danysza i synem Jana Kazimierza Danysza. W 1928 ukończył Gimnazjum im. Stefana Batorego w Warszawie, następnie podjął studia na Wydziale Elektrycznym Politechniki Warszawskiej. Równocześnie od 1930 pracował jako wolontariusz w Pracowni Radiologicznej Towarzystwa Naukowego Warszawskiego kierowanej przez Ludwika Wertensteina. Tam odkrył w 1934 razem z Michałem Żywem nowe izotopy promieniotwórcze fluoru i skandu[1]. W latach 1936-1937 pracował w Instytucie Radowym, w latach 1937-1939 w Państwowym Instytucie Telekomunikacyjnym[2], gdzie opracował prototyp noktowizora, nagrodzony w 1939 nagrodą ministra Poczt i Telegrafów[1]. Dyplom inżyniera elektryka otrzymał formalnie dopiero w 1938[2].

W latach 1945-1948 był wykładowcą elektrotechniki w Szkole Inżynierskiej im. H. Wawelberga i S. Rotwanda, od 1947 pracował także jako starszy asystent w Zakładzie Fizyki Doświadczalnej Uniwersytetu Warszawskiego. W 1949 uzyskał stopień magistra, następnie wyjechał do Wielkiej Brytanii na stypendium naukowe, pracował w laboratorium Cecila Franka Powella[1][2].

W maju 1952 powrócił do pracy na Uniwersytecie Warszawskim, rozpoczął badania oddziaływań cząstek wielkich energii metodą emulsji fotograficznych, we wrześniu tegoż roku razem z Jerzym Pniewskim dokonali odkrycia hiperjądra, co dało początek fizyce hiperjąder i było jednym z najważniejszych dokonań w historii powojennej fizyki w Polsce[1][2]. W 1954 otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego. Równocześnie z pracą na uniwersytecie, w 1955 został kierownikiem Laboratorium Promieni Kosmicznych, w 1956 kierownikiem Zakładu Fizyki Wysokich Energii Instytutu Badań Jądrowych, w latach 1956-1960 wicedyrektorem Zjednoczonego Instytutu Badań Jądrowych w Dubnej[2].

Razem z Jerzym Pniewskim kontynuował badania nad fizyką hiperjąder i razem z nim dokonał w 1962 odkrycia izomerii hiperjądrowej, a w 1963 (razem z Pniewskim i Januszem Zakrzewskim pierwszego hiperjądra podwójnego, zawierającego dwa związane hiperony lambda[1][2]. W 1963 otrzymał tytuł profesora zwyczajnego[2]. W latach 1969-1970 był członkiem Rady Naukowej ZIBJ w Dubnej oraz przedstawicielem Polski w Radzie CERN w Genewie, w latach 1970-1972 pracował jako visiting profesor w CERN, następnie powrócił do pracy w Instytucie Fizyki Doświadczalnej UW. W 1977 przeszedł na emeryturę i otrzymał tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Warszawskiego[2].

Od 1960 był członkiem korespondentem, od 1969 członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Nauk, od 1971 członkiem korespondentem Akademii Nauk w Heidelbergu[2].

Był odznaczony Orderem Sztandaru Pracy pierwszej klasy oraz Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski. W 1969 otrzymał Medal Mariana Smoluchowskiego[2].

Przypisy

  1. a b c d e f Polski wkład w przyrodoznawstwo i technikę. Słownik polskich i związanych z Polską odkrywców, wynalazców oraz pionierów nauk matematyczno-przyrodniczych i techniki. Tom 1. A-G, wyd. Warszawa 2015, s. 310-311 (biogram autorstwa Andrzeja Kajetana Wróblewskiego)
  2. a b c d e f g h i j Janusz A. Zakrzewski Wspomnienie o Marianie Danyszu, w: Postępy fizyki, nr 1 z 1987, s. 59-68

Bibliografia[edytuj]

  • Janusz A. Zakrzewski Wspomnienie o Marianie Danyszu, w: Postępy fizyki, nr 1 z 1987, s. 59-68 (przedruk w Monumenta Universitatis Varsoviensis 1816–2016. Portrety uczonych. Profesorowie Uniwersytetu Warszawskiego 1915–1945 (A–Ł), wyd. Warszawa 2016, s. 261-269
  • Polski wkład w przyrodoznawstwo i technikę. Słownik polskich i związanych z Polską odkrywców, wynalazców oraz pionierów nauk matematyczno-przyrodniczych i techniki. Tom 1. A-G, wyd. Warszawa 2015, s. 310-311 (biogram autorstwa Andrzeja Kajetana Wróblewskiego)