Andrzej Strug

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Andrzej Strug
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 28 listopada 1871
Lublin
Data i miejsce śmierci 9 grudnia 1937
Warszawa
Dziedzina sztuki literatura
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Niepodległości Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (1920-1941) Złoty Wawrzyn Akademicki
Muzeum Andrzeja Struga w Warszawie
Nagrobek Andrzeja Struga na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach
Tablica upamiętniająca pisarza Andrzeja Struga w Al. Niepodległości w Warszawie
Strona tytułowa pisma Światowid, nr 10 z 5 marca 1927 r. Andrzej Strug - laureat nagrody im. Elizy Orzeszkowej.
Strona tytułowa pisma Światowid, nr 10 z 5 marca 1927 r. Andrzej Strug - laureat nagrody im. Elizy Orzeszkowej.

Andrzej Strug, właściwie Tadeusz Gałecki ps. „Andrzej Strug”, „Borsuk”, „August Kudłaty” (ur. 28 listopada 1871 w Lublinie, zm. 9 grudnia 1937 w Warszawie) – pisarz i publicysta, wolnomularz[1], działacz ruchu socjalistycznego i niepodległościowego, beliniak, a także scenarzysta.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w rodzinie Władysława, właściciela sklepu kolonialnego w Lublinie, i Pauliny z Miklaszewskich[2]. Studiował w Instytucie Rolnictwa i Leśnictwa w Puławach. Działał w Kole Oświaty Ludowej i Polskiej Partii Socjalistycznej[3]. W roku 1895 został uwięziony w X Pawilonie Cytadeli Warszawskiej, a w 1897 skazany na zesłanie do guberni archangielskiej[3], gdzie przebywał do 1900 roku[4].

Po powrocie do kraju studiował na Uniwersytecie Jagiellońskim i z ramienia PPS brał udział w Rewolucji 1905 roku[4]. Był wtedy liderem Wydziału Chłopskiego, a następnie Wydziału Wiejskiego PPS i redagował pismo chłopskie „Gazetę Ludową”[5]. Ponownie aresztowany w 1907 musiał opuścić granice państwa rosyjskiego i wyjechał do Paryża. W 1910 roku był jednym z sygnatariuszy listu otwartego w sprawie pochowania ciała Juliusza Słowackiego na Wawelu. Pochówek oprotestował biskup krakowski Jan Puzyna[6]. Po powrocie z Francji, Strug wstąpił do organizacji „Strzelca”[4], a w okresie I wojny światowej walczył w szeregach Legionów Józefa Piłsudskiego w stopniu wachmistrza sztabowego[4]. W latach 1915–1918 pełnił funkcję referenta politycznego w Polskiej Organizacji Wojskowej[4]. 9 lutego 1916 roku został formalnie zwolniony z Legionów Polskich.

W Polsce niepodległej reprezentował PPS-Lewicę. W 1918 roku wziął udział w tworzeniu Rządu Ludowego i został wiceministrem propagandy. W 1920 został członkiem założycielem Wielkiej Loży Narodowej Polskiej[4]. W 1927 roku otrzymał nagrodę literacką im. Elizy Orzeszkowej za całokształt twórczości[7]. W 1928 zasiadł z listy PPS w senacie, a w 1934 stał na czele Ligi Obrony Praw Człowieka i Obywatela[4]. W latach 1924 i 1935 pełnił obowiązki prezesa Związku Zawodowego Literatów Polskich, którego był współzałożycielem[4] (był delegatem na zjazd ZZLP 4 lutego 1922 w Warszawie[8]). W 1934 odmówił przyjęcia członkostwa Polskiej Akademii Literatury, ponieważ protestował przeciwko procesowi brzeskiemu i Berezie Kartuskiej[4]. Do końca życia był aktywnym działaczem społecznym i politycznym. Pochowany na cmentarzu wojskowym na Powązkach[4].

W swojej twórczości pisarskiej podejmował tematy wojenne i walki o idee sprawiedliwości społecznej, np. Ludzie podziemni, Dzieje jednego pocisku, Mogiła nieznanego żołnierza. Krytykował też współczesny kapitalizm w powieściach: Pieniądz, Żółty krzyż. Poznawszy Tatry w latach krakowskich studiów powracał do nich i Zakopanego dość często. Ta jego znajomość z problemami modnego podówczas uzdrowiska zaowocowała dość nietypową jak dla autora Ludzi podziemnych pozycją groteskowo-satyryczną pt. Zakopanoptikon.

Ponadto w 1928 roku był współautorem scenariuszy do filmów Pan Tadeusz (wraz z Ferdynandem Goetlem) i Przedwiośnie (wraz z Anatolem Sternem).

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

  • 1908: Ludzie podziemni
  • 1908: Jutro
  • 1910: Dzieje jednego pocisku
  • 1911: Ojcowie nasi
  • 1912: Portret
  • 1913–1914: Zakopanoptikon (druk w odcinkach we lwowskim „Wieku Nowym”; I wyd. całości: 1957)
  • 1914: Pieniądz
  • 1918: Chimera
  • 1920: Wyspa zapomnienia
  • 1921: Odznaka za wierną służbę
  • 1922: Mogiła nieznanego żołnierza
  • 1925: Pokolenie Marka Świdy
  • 1926: Wielki dzień – Kronika niedoszłych wydarzeń (ukazała się w warszawskim dzienniku „Kurier Poranny”; I wyd. całości: 1957)
  • 1928: Fortuna kasjera Śpiewankiewicza
  • 1930–1931: Pisma
  • 1932–1933: Żółty krzyż
  • 1937: Miliardy
  • 1937: W Nienadybach byczo jest

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

Scenariusz
Ekranizacje
 Z tym tematem związana jest kategoria: Filmowe adaptacje utworów Andrzeja Struga.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Przemysław Waingertner: Mason ofiarny (pol.). [dostęp 24 maja 2008].
  2. Wykaz Legionistów ↓.
  3. a b Stefan Król, Cytadela Warszawska, Książka i Wiedza, Warszawa 1978, s. 190.
  4. a b c d e f g h i j O kawalerii polskiej XX wieku s. 22
  5. Samuel Sandler: Andrzej Strug wśród ludzi podziemnych. Warszawa: Czytelnik, 1959. [za: [http://rewolucja1905.pl/pps-a-ruch-chlopski/ strona o Rewolucji 1905 roku]; dostęp z 11.12.2013]
  6. List otwarty w sprawie sprowadzenia zwłok Juliusza Słowackiego. , 1910. Paryż. 
  7. Marian (1878-1958) Red Dąbrowski, Światowid : ilustrowany kurjer tygodniowy. 1927, nr 10, M. Dąbrowski, 5 marca 1927 [dostęp 2015-12-12].
  8. Wiadomości bieżące. Z miasta. O byt literatów. „Kurjer Warszawski”, s. 4, Nr 39 z 8 lutego 1922. 
  9. M.P. z 1925 r. Nr 102, poz. 435.
  10. Rocznik Polskiej Akademii Literatury, Warszawa 1937, s. 254.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]