Arktur

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Arktur
α Boötis
Porównanie rozmiarów Arktura i Słońca
Porównanie rozmiarów Arktura i Słońca
Dane obserwacyjne (J2000)
Gwiazdozbiór Wolarz
Rektascensja 14h 15m 39,672s[1]
Deklinacja +19° 10′ 56,67″[1]
Odległość 36,7 ly
11,6 pc
Wielkość obserwowana -0,05m
Charakterystyka fizyczna
Typ widmowy K2 III
Wielkość absolutna -0,31m
Alternatywne oznaczenia
Oznaczenie Flamsteeda: 16 Boo
Bonner Durchmusterung: BD+19°2777
Boss General Catalogue: GC 19242
Katalog Gliesego: GJ 541
Katalog Henry’ego Drapera: HD 124897
Katalog Hipparcosa: HIP 69673
Katalog Jasnych Gwiazd: HR 5340
SAO Star Catalog: SAO 100944

Arktur (α Boo, alfa Wolarza) – najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Wolarza o jasności -0,04 jest również najjaśniejszą gwiazdą północnej półkuli nieba. Należy do Strumienia Arktura[2].

Właściwości fizyczne[edytuj | edytuj kod]

Arktur jest gwiazdą typu H0 III (pomarańczowy olbrzym) o masie około 1,08 ± 0.06 mas Słońca, jest położona relatywnie blisko Układu Słonecznego w odległości ok. 36,7 lat świetlnych od Słońca, porusza się bardzo szybko (122km/s) i jest położona blisko swojej najmniejszej odległości od Słońca. Jej średnica sięga 34 mln km, a temperatura powierzchni wynosi 4300 K (barwa pomarańczowa) i jest na granicy pomiędzy pomarańczowym a czerwonym olbrzymem.

Wiek Arktura jest szacowany na 6 do 8,5 miliarda lat i prawdopodobnie zaczął już spalać hel w swoim jądrze.

Arktur w historii[edytuj | edytuj kod]

Arktur jako czwarta w kolejności jasności gwiazda (trzecia indywidualnie) na niebie była znana już w starożytności. W starożytnej Mezopotamii Arktur był kojarzony z bogiem Enlilem, stojącym na czele panteonu sumeryjskiego;. Ptolemeusz opisywał Arktura jako lekko czerwoną gwiazdę. Polizejczycy nazywali Arkuta jako Hōkūle, "Gwiazdą Radości", a Arktur jest gwiazdą znajdującą się w zenicie archipelagu Hawajskiego.

Arktur był pierwszą gwiazdą, u której stwierdzono ruch własny – w ciągu 800 lat przesuwa się na niebie o odległość kątową równą średnicy tarczy Księżyca. Odkrycia tego dokonał Edmund Halley w 1717 roku.

Ze względu na swoją jasność jest jedną z najlepiej zbadanych gwiazd.

Jasność[edytuj | edytuj kod]

Arktur ma jasność −0,04 i jest czwartą pod względem jasności gwiazdą na nocnym niebie, zaraz po układzie podwójnym gwiazd Alfa Centauri, który ma jasność −0,27 (przy czym Alfa Centauri A ma jasność −0,01 jako samodzielna gwiazda co sprawia, że indywidualnie Arktur jest trzecią pod względem jasności gwiazdą na nocnym niebie, tuż przed Alfa Centauri A). Arktur jest 110 razy jaśniejszą gwiazdą od Słońca.

Hipoteza o istnieniu układu planetarnego[edytuj | edytuj kod]

Położenie Arktura w gwiazdozbiorze Wolarza

Pomiary sztucznego satelity Hipparcos sugerują, że Arktur jest gwiazdą podwójną, a towarzysz jest około dwudziestu razy mniej jasny niż główna gwiazda i orbituje tak blisko, że jest na granicy naszych możliwości odkrycia. Ostatnie wyniki wciąż nie są rozstrzygające, ale coraz bardziej uprawdopodobniają to odkrycie[3].

W 1993 pomiary prędkości kątowych Aldebarana, Arktura i Polluksa pokazały, że Arktur wykazuje długookresowe oscylacje prędkości radialnej, które mogłyby zostać zinterpretowane jako wskazujące na obecność towarzysza mniejszego niż gwiazda. Pomiary dla Arktura wskazują na towarzysza o masie niemal 12 razy większej niż Jowisz, odległego o 1,1 AU na lekko ekscentrycznej orbicie. Jednak badania wszystkich trzech gwiazd wykazywały podobne oscylacje prowadzące do podobnych mas towarzyszy i autorzy stwierdzili, że zmiany były prawdopodobnie spowodowane przez czynniki wewnątrzgwiazdowe, a nie grawitacyjny wpływ towarzysza. Jak dotąd nie potwierdzono istnienia żadnego towarzysza mniejszego niż gwiazda[4].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Arktur w bazie SIMBAD (ang.)
  2. Jerzy Kuczyński. Najbliżsi sąsiedzi naszej Galaktyki. „Młody Technik”, s. 52, 53, wrzesień 2005. Warszawa: AVT . [dostęp 2010-05-20]. 
  3. T. Verhoelst, P.J. Bordé, G. Perrin, L. Decin i inni. Is Arcturus a well-understood K giant?. „Astronomy and Astrophysics”. 435, s. 289, 2005. DOI: 10.1051/0004-6361:20042356. Bibcode2005A&A...435..289V.  arXiv:astro-ph/0501669 (ang.) (zobacz też przypisy tam)
  4. Hatzes, A., Cochran, W.. Long-period radial velocity variations in three K giants. „Astrophysical Journal”. 413 (1), s. 339–348, 1993. DOI: 10.1086/173002. Bibcode1993ApJ...413..339H (ang.). 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]