Arktur

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Arktur
α Boötis
Zdjęcie Arktura w zakresie światła widzialnego
Zdjęcie Arktura w zakresie światła widzialnego
Dane obserwacyjne (J2000)
Gwiazdozbiór Wolarz
Rektascensja 14h 15m 39,672s[1]
Deklinacja +19° 10′ 56,67″[1]
Odległość 36,7 ly
11,6 pc
Wielkość obserwowana -0,05m
Charakterystyka fizyczna
Typ widmowy K2 III
Wielkość absolutna -0,31m
Alternatywne oznaczenia
Oznaczenie Flamsteeda: 16 Boo
Bonner Durchmusterung: BD+19°2777
Boss General Catalogue: GC 19242
Katalog Gliesego: GJ 541
Katalog Henry’ego Drapera: HD 124897
Katalog Hipparcosa: HIP 69673
Katalog Jasnych Gwiazd: HR 5340
SAO Star Catalog: SAO 100944

Arktur (α Boo, alfa Wolarza) – najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Wolarza o jasności -0,04 jest również najjaśniejszą gwiazdą północnej półkuli nieba. Należy do Strumienia Arktura[2].

Właściwości fizyczne[edytuj kod]

Porównanie rozmiarów Arktura i Słońca

Arktur jest gwiazdą typu K2 III (pomarańczowy olbrzym) o masie około 1,08 ± 0,06 mas Słońca, jest położona relatywnie blisko Układu Słonecznego w odległości ok. 36,7 lat świetlnych od Słońca, porusza się bardzo szybko (122km/s) i jest położona blisko swojej najmniejszej odległości od Słońca. Jej średnica sięga 34 mln km, a temperatura powierzchni wynosi 4300 K (barwa pomarańczowa) i jest na granicy pomiędzy pomarańczowym a czerwonym olbrzymem.

Wiek Arktura jest szacowany na 6 do 8,5 miliarda lat i prawdopodobnie zaczął już spalać hel w swoim jądrze.

Arktur w historii[edytuj kod]

Arktur jako czwarta w kolejności jasności gwiazda (trzecia indywidualnie) na niebie była znana już w starożytności. W starożytnej Mezopotamii Arktur był kojarzony z bogiem Enlilem, stojącym na czele panteonu sumeryjskiego;. Ptolemeusz opisywał Arktura jako lekko czerwoną gwiazdę. Polinezyjczycy nazywali Arktura jako Hōkūle, `Gwiazdą Radości', a Arktur jest gwiazdą znajdującą się w zenicie archipelagu Hawajskiego.

Arktur był pierwszą gwiazdą, u której stwierdzono ruch własny – w ciągu 800 lat przesuwa się na niebie o odległość kątową równą średnicy tarczy Księżyca. Odkrycia tego dokonał Edmund Halley w 1717 roku.

Ze względu na swoją jasność jest jedną z najlepiej zbadanych gwiazd. Nazwa Arktur pochodzi z greckiego Αρκτοῦρος oznaczającego strażnik niedźwiedzia (ἄρκτος `niedźwiedź' i οὖρος `strażnik').

Jasność[edytuj kod]

Arktur ma jasność −0,04 i jest czwartą pod względem jasności gwiazdą na nocnym niebie, zaraz po układzie podwójnym gwiazd Alfa Centauri, który ma jasność −0,27 (przy czym Alfa Centauri A ma jasność −0,01 jako samodzielna gwiazda co sprawia, że indywidualnie Arktur jest trzecią pod względem jasności gwiazdą na nocnym niebie, tuż przed Alfa Centauri A). Arktur jest 110 razy jaśniejszy od Słońca.

Hipoteza o istnieniu układu planetarnego[edytuj kod]

Położenie Arktura w gwiazdozbiorze Wolarza

Pomiary sztucznego satelity Hipparcos sugerują, że Arktur jest gwiazdą podwójną, a towarzysz jest około dwudziestu razy mniej jasny niż główna gwiazda i orbituje tak blisko, że jest na granicy naszych możliwości odkrycia. Ostatnie wyniki wciąż nie są rozstrzygające, ale coraz bardziej uprawdopodobniają to odkrycie[3].

W 1993 pomiary prędkości kątowych Aldebarana, Arktura i Polluksa pokazały, że Arktur wykazuje długookresowe oscylacje prędkości radialnej, które mogłyby zostać zinterpretowane jako wskazujące na obecność towarzysza mniejszego niż gwiazda. Pomiary dla Arktura wskazują na towarzysza o masie niemal 12 razy większej niż Jowisz, odległego o 1,1 AU na lekko ekscentrycznej orbicie. Jednak badania wszystkich trzech gwiazd wykazywały podobne oscylacje prowadzące do podobnych mas towarzyszy i autorzy stwierdzili, że zmiany były prawdopodobnie spowodowane przez czynniki wewnątrzgwiazdowe, a nie grawitacyjny wpływ towarzysza. Jak dotąd nie potwierdzono istnienia żadnego towarzysza mniejszego niż gwiazda[4].

Zobacz też[edytuj kod]

Przypisy[edytuj kod]

  1. a b Arktur w bazie SIMBAD (ang.)
  2. Jerzy Kuczyński. Najbliżsi sąsiedzi naszej Galaktyki. „Młody Technik”, s. 52, 53, wrzesień 2005. Warszawa: AVT (pol.). [dostęp 2010-05-20]. 
  3. T. Verhoelst, P.J. Bordé, G. Perrin, L. Decin i inni. Is Arcturus a well-understood K giant?. „Astronomy and Astrophysics”. 435, s. 289, 2005. DOI: 10.1051/0004-6361:20042356. Bibcode2005A&A...435..289V.  arXiv:astro-ph/0501669 (ang.) (zobacz też przypisy tam)
  4. Hatzes, A., Cochran, W.. Long-period radial velocity variations in three K giants. „Astrophysical Journal”. 413 (1), s. 339–348, 1993. DOI: 10.1086/173002. Bibcode1993ApJ...413..339H (ang.). 

Linki zewnętrzne[edytuj kod]