Biała (wieś w gminie Wieleń)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Biała
Widok ogólny
Widok ogólny
Rodzaj miejscowości wieś
Państwo  Polska
Województwo wielkopolskie
Powiat czarnkowsko-trzcianecki
Gmina Wieleń
Strefa numeracyjna 67
Kod pocztowy 64-730
Tablice rejestracyjne PCT
SIMC 0532323
Położenie na mapie gminy Wieleń
Mapa lokalizacyjna gminy Wieleń
Biała
Biała
Położenie na mapie powiatu czarnkowsko-trzcianeckiego
Mapa lokalizacyjna powiatu czarnkowsko-trzcianeckiego
Biała
Biała
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Biała
Biała
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Biała
Biała
Ziemia52°49′45″N 16°18′35″E/52,829167 16,309722

Biała (do 1945 niem. Behle[1]) – wieś w Polsce położona w północno-zachodniej części województwa wielkopolskiego, w powiecie czarnkowsko-trzcianeckim, w gminie Wieleń nad jeziorem Białym[2].

Wieś szlachecka Biała górna położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiego[3].W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa pilskiego.

Historia[edytuj]

Biała należy do najstarszych wsi ulokowanych na terenie Puszczy Noteckiej (pierwsza wzmianka, jako Bela z 1298). Nazwa Białej obejmowała dawniej kilka okolicznych wsi nad Miałą (Biała Pośrednia to Mężyk, Biała Nadolna to Miały, Biała Górna lub Wysoka to obecna Biała). W czasie II wojny światowej polscy mieszkańcy wsi zostali brutalnie wysiedleni przez nazistów. Podczas przeprowadzania tej akcji, w dniu 13 lutego 1943, zamordowano Albina Wyrwę, który nie chciał opuścić swojego gospodarstwa. W 1944 w okolicznych lasach przebywali partyzanci radzieccy (grupa zwiadowcza Mikołaja Kozubowskiego). 8 sierpnia 1944 hitlerowcy zamierzali spalić wieś i zamordować wszystkich mieszkańców za pomoc udzielaną partyzantce. Naziści zrezygnowali ze zbrodni za namową miejscowych Niemców z Mężyka - sołtysa Friedy Wencke i młynarza Leichnera. Wydarzenie to upamiętnia Kaplica Wdzięczności wystawiona też na pamiątkę dwóch innych wydarzeń: ugaszenia przez ulewę wielkiego pożaru Puszczy Noteckiej w dniu 10 sierpnia 1992, co uratowało być może życie i mienie wielu mieszkańców wsi oraz pobytu Karola Wojtyły nad jeziorem Białym na przełomie lipca i sierpnia 1977[4]. Po wojnie w okolicach wsi powstała znacząca ilość domów letniskowych. Około 80% z nich było samowolą budowlaną, ale z uwagi na dbałość o posesje i znaczący wpływ na gospodarkę w niezamożnej okolicy stan ten jest tolerowany[5].

Zabytki i osobliwości[edytuj]

  • kościół Matki Boskiej Różańcowej (1928-1932) z obrazem Matki Boskiej Patronki Puszczy Noteckiej,
  • wspomniana wyżej Kaplica Wdzięczności,
  • kamień z napisem Serce Puszczy Noteckiej odsłonięty podczas I Zjazdu Mazurów Wieleńskich w 1999,
  • ośrodek wypoczynkowy z plażą i chińskim pawilonem nad jeziorem Białym,
  • rzeźba plenerowa borowika,
  • festyny Święto Puszczy Noteckiej (sierpień).

Przypisy

  1. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262)
  2. Główny Urząd Statystyczny: Rejestr TERYT. [dostęp 2013-10-30].
  3. Adolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, Wielkopolska t. I, Warszawa 1883, s. 42.
  4. tablica in situ
  5. Paweł Anders, Władysław Kusiak, Puszcza Notecka, Oficyna Wydawnicza G&P, Poznań, 2011, s.99-100, ​ISBN 978-83-7272-242-3

Galeria[edytuj]

Centrum wsi
Chiński pawilon nad jeziorem
Kaplica Wdzięczności