Przejdź do zawartości

Bitwa pod Żyrzynem

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Bitwa pod Żyrzynem
powstanie styczniowe
Ilustracja
Bitwa pod Żyrzynem 1863
Czas

8 sierpnia 1863

Miejsce

Żyrzyn

Terytorium

Królestwo Polskie

Przyczyna

zasadzka oddziału powstańczego

Wynik

zwycięstwo Polaków

Strony konfliktu
powstańcy styczniowi Imperium Rosyjskie
Dowódcy
ppłk Michał Heydenreich porucznik Laudański
Siły
ok. 1800 piechoty i 200 jazdy 500 żołnierzy oraz 2 działa
Straty
10 zabitych i 50 rannych lub od 10 do 40 zabitych i kilkudziesięciu rannych[1] Wg danych rosyjskich 84 zabitych i 155 rannych[2].
Wg danych polskich 181 zabitych, 132 rannych, 150 wziętych do niewoli[3]
Położenie na mapie Guberni Królestwa Polskiego (1904)
Mapa konturowa Guberni Królestwa Polskiego (1904), blisko centrum po prawej na dole znajduje się punkt z opisem „miejsce bitwy”
51°30′00,0000″N 22°06′00,0000″E/51,500000 22,100000

Bitwa pod Żyrzynem – zwycięska dla powstańców polskich bitwa stoczona 8 sierpnia 1863 roku, w trakcie powstania styczniowego.

Kontekst

[edytuj | edytuj kod]

Kilka oddziałów powstańczych pod dowództwem Michała Heidenreich-Kruka na początku sierpnia 1863 roku podjęło marsz z Lubelszczyzny na północ w kierunku Podlasia, chcąc w ten sposób oderwać się od ścigających go wojsk carskich i ożywić powstanie w tamtych terenach.

Przechodząc przez szosę warszawsko-lubelską, patrol powstańczy przejął depeszę, z której wynikało, że przez stację pocztową w Żyrzynie przechodził będzie konwój wojskowy wiozący 201 tys. rubli. Gen. Kruk natychmiast podjął decyzję o zorganizowaniu zasadzki. Jej plan był prosty: konwój miano atakować od czoła i po bokach, tyły miał zablokować jeden z powstańczych oddziałów.

Rankiem 8 sierpnia 1863 roku, liczący około 500 żołnierzy i 2 działa konwój pod dowództwem porucznika Laudańskiego został zaatakowany przez dużo liczniejszy (ale słabiej uzbrojony) oddział powstańców (ok. 3000, w tym 1400 strzelców). Pierwsze uderzenie wywołało ogromny chaos. Rosjanie uporządkowali szeregi i z wielką determinacją przystąpili do obrony wozów pocztowych. Po trzech godzinach walki ustąpili jednak z placu boju. Wycofać udało się tylko Laudańskiemu wraz z 87 ludźmi.

Straty Rosjan wyniosły (według raportu Kruka) 181 zabitych i 282 wziętych do niewoli (w tym 132 rannych). Polacy ponieśli wielokrotnie mniejsze straty: 10 zabitych i 50 rannych. Zmarłych chowano na polu bitwy, przy szosie. Ich masowy grób upamiętniał w tamtym miejscu drewniany krzyż. W 1888 roku, z inicjatywy władz rosyjskich w jego miejsce został ustawiony stały pomnik z napisem: "Mężczyźni, którzy zginęli dla króla i kraju, w bitwie żyrzyńskiej 1863". W niepodległej Polsce, pomnik został rozebrany. Po bitwie część rosyjskich żołnierzy przeszła na stronę powstańców (potwierdzają to rosyjsko brzmiące nazwiska powstańców wziętych później do niewoli pod Fajsławicami[4]), resztę puszczono wolno po złożeniu przysięgi iż nie będą więcej walczyć przeciwko Polakom.

Zdobyto ok. 400 karabinów i przejęto 140 tys. rubli (reszta przepadła). Pieniądze te Kruk przeznaczył na wzmocnienie organizacyjne oddziałów operujących w województwie lubelskim i podlaskim.

Rozgłos

[edytuj | edytuj kod]

Wiadomość o sukcesie żyrzyńskim rozeszła się nie tylko po całym Królestwie Polskim, ale także po Europie. Zachodnia opinia publiczna zaczęła domagać się od swych rządów udzielenia wsparcia walczącym Polakom. Natomiast w Petersburgu zadecydowano o odwołaniu namiestnika Królestwa Polskiego Wielkiego Księcia Konstantego z Warszawy i desygnowaniu na jego miejsce feldmarszałka hr. Fiodora Berga. Zmiana ta spowodowała wzmożenie represji w stosunku do ludności polskiej i ostatecznie likwidację Królestwa Polskiego.

Bitwie oraz zdarzeniom ją poprzedzającym poświęcone jest opowiadanie Jarosława Iwaszkiewicza zatytułowane Haydenreich, napisane w maju 1963, które autor zadedykował pamięci swego ojca i stryja, Bolesława i Zygmunta Iwaszkiewiczów, uczestników powstania styczniowego[5].

We wsi Łukawka znajduje się mogiła i pomnik wzniesiony w 2007 roku siedmiu powstańców styczniowych, najprawdopodobniej uczestników bitwy pod Żyrzynem[6].

Walki pod Żyrzynem zostały upamiętnione po 1990 na jednej z tablic na Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie napisem ŻYRZYN 8 VIII 1863.

Prace archeologiczne

[edytuj | edytuj kod]

W maju 2017 roku robotnicy pracujący przy budowie drogi ekspresowej S-17 Lublin – Warszawa podczas przenoszenia pomnika upamiętniającego bitwę kolidującego z nowym przebiegiem ekspresówki, natknęli się na miejsca pochówku[7].

Odnalezienie ludzkich szczątek dało asumpt do przeprowadzenia prac archeologicznych w tym miejscu, podczas których odkryto w miejscu ustawienia nowego pomnika upamiętniającego bitwę miejsce pochówku żołnierzy rosyjskich w niej poległych. Łącznie odkryto 78 szkieletów ludzkich w jednej zbiorowej mogile, najprawdopodobniej szeregowców i dwa osobne pochówki oficerów w dwóch oddzielnych mogiłach[1][8].

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. a b Znaleziska archeologiczne z powstania styczniowego w woj. lubelskim na dzieje.pl
  2. История русской армии и флота Том VI, стр. 176
  3. Z. Bieleń, Kampania letnia generała Heydenreicha-Kruka, Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, Sectio F, Historia 48, Lublin 1993, s. 281-303
  4. Fajsławice 24 VIII 1863. W 150 rocznicę Powstania Styczniowego. Wybór źródeł i materiałów, opr. A. Polski, Fajsławice 2013, s. 111, 119, 121-122, 126, 130.
  5. Jarosław Iwaszkiewicz: Wybór opowiadań. Warszawa: Wydawnictwo Czytelnik, 1983.
  6. Śladami mogił powstańców 1863 roku na eksploratorzy.com.pl
  7. Ludzkie szczątki, pociski i guziki na budowie S17. Pochodzą z czasów powstania styczniowego? na dziennikwschodni.pl
  8. Budowa S17 odsłania miejsce bitwy pod Żyrzynem z 1863 roku na gddkia.gov.pl

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]