Bitwa pod Rząbcem

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Bitwa pod Rząbcem
Front wschodni II wojny światowej
Ilustracja
Dawny pomnik zabitych przez NSZ partyzantów Armii Ludowej i partyzantów radzieckich
Czas 8 września 1944
Miejsce Rząbiec
Terytorium Generalne Gubernatorstwo
Przyczyna atak Brygady Świętokrzyskiej celem odbicia żołnierzy NSZ
Wynik zwycięstwo brygady NSZ
Strony konfliktu
Orl.jpg Armia Ludowa
 ZSRR
Brygada Świętokrzyska (odznaka powojenna).jpg Narodowe Siły Zbrojne

 III Rzesza

Dowódcy
kpt Tadeusz Grochal płk Antoni Szacki
Siły
oddział Armii Ludowej i oddział radzieckich skoczków spadochronowych oddziały Brygady Świętokrzyskiej
Straty
16 zabitych Polaków, 68 zabitych radzieckich skoczków spadochronowych 4 zabitych i 8 rannych Polaków
brak współrzędnych

Bitwa pod Rząbcem – bratobójcza bitwa partyzancka stoczona 8 września 1944 w lesie pod Rząbcem między oddziałami Narodowych Sił Zbrojnych a oddziałem Armii Ludowej i grupą radzieckich skoczków spadochronowych.

Przebieg starcia[edytuj | edytuj kod]

8 września 1944 patrol Brygady Świętokrzyskiej Narodowych Sił Zbrojnych został pojmany przez oddział Armii Ludowej. W celu odbicia więźniów pododdziały Brygady Świętokrzyskiej dowodzonej przez pułkownika Antoniego Szackiego uderzyły na kwaterujący w lesie pod Rząbcem[1][2] oddział Armii Ludowej i grupę radzieckich skoczków spadochronowych. Według Józefa Bolesława Garasa w obławie brał udział oddział żandarmerii niemieckiej[3], a według Ryszarda Nazarewicza pełne okrążenie oddziałów zapewniały siły niemieckie[4]. O tym, że atak Brygady Świętokrzyskiej był planowany, a nie przypadkowy, świadczy niemiecki raport w którym czytamy: "(...) w toku rozpracowania grup komunistycznych w rejonie Jędrzejów-Miechów została 8.IX.1944 r. zniszczona większa banda komunistyczna w rejonie Włoszczowy"[5].

Zgrupowanie partyzanckie w sile około 300 ludzi[6] kwaterowało w lesie przy gajówce położonej około 2 km od wsi. Uderzenie oddziałów NSZ liczących około 1400 ludzi[6] nastąpiło jednocześnie z kilku stron i było zaskoczeniem dla broniących się. Walka trwała niewiele ponad godzinę[7]. Kiedy dowodzący oddziałem AL kapitan Tadeusz Grochal dowiedział się, że Sowieci poddali się, zarządził odwrót, jednak wydostanie się poza pierścień okrążenia zostało okupione dużymi stratami[4].

W walce zginęło 20 partyzantów, a 28 odniosło rany. W oddziale AL i grupie radzieckiej było 16 zabitych i 20 rannych, natomiast w oddziale NSZ było 4 zabitych i 8 rannych[4][7].

Według Bogdana Hillebrandta 32 alowców i 73 radzieckich skoczków spadochronowych dostało się do niewoli. W okresie Polski Ludowej twierdzono, że oprócz 5 oficerów radzieckich przekazanych Niemcom reszta została rozstrzelana[2].

Według dokumentów NSZ pojmano 40 członków AL i 67 partyzantów radzieckich. Członków AL puszczono wolno, po czym doszło do buntu sowieckich jeńców. W wyniku walki podczas jego tłumienia zginęło 67 Sowietów, a czterech członków NSZ zostało rannych (dwóch z nich zmarło od ran)[1].

Dowódca Brygady Świętokrzyskiej pisze, że część jeńców uciekła, a pozostali zostali zabici podczas próby ucieczki. Nadmienia też, że kilku Polaków z Armii Ludowej wstąpiło do dowodzonej przez niego Brygady Świętokrzyskiej[6].

Brygada zdobyła dużo broni, m.in. 2 ciężkie karabiny maszynowe, 1 granatnik, 50 pistoletów maszynowych i 120 karabinów[7].

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

W 1952 w Rząbcu zbudowano pomnik upamiętniający poległych jeńców, na którym umieszczono napis: „W tych lasach 8 IX 1944 roku oddziały Armii Ludowej i partyzantów radzieckich zostały podstępnie napadnięte przez wysługujących się hitlerowskiemu okupantowi zbirów NSZ-kich »Bohuna«. Cześć i sława 74 bohaterom poległym w walce o wyzwolenie narodowe i społeczne ludu polskiego w 10. rocznicę powstania Polskiej Partii Robotniczej”.

W styczniu 2014 pomnik został zdewastowany. Lokalne władze usunęły zniszczenia monumentu[8]. W nocy z 11 na 12 września 2016 pomnik zdewastowano po raz kolejny[9]. Troje sprawców zniszczenia pomnika zostało uniewinnionych przez Sąd Rejonowy we Włoszczowie[10].

W marcu 2018 roku dotychczasowe tablice zastąpiono nową inskrypcją, na której widniał napis: „Pamięć nie umiera. Zabiła ich nienawiść. Pamięci 74 partyzantów-jeńców rozstrzelanych 8 września 1944 r. Pokój ich duszy”[11]. W kwietniu 2018 pomnik został zdemontowany przez jego dotychczasowych opiekunów[12].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Chodakiewicz 2005 ↓, s. 201.
  2. a b Hillebrandt 1967 ↓, s. 465-466.
  3. Garas 1963 ↓, s. 240.
  4. a b c Hillebrandt 1967 ↓, s. 465.
  5. Raport komendanta Sipo i SD dystryktu Radom z 30.IX.1944.'', CAWSW t. 11, k. 37.
  6. a b c Szacki 2014 ↓, s. 152.
  7. a b c Kucharski 2010 ↓, s. 58.
  8. 70 rocznica w Rząbcu, komsomol.pl [zarchiwizowane z adresu 2016-03-05].
  9. Grzegorz Walczak, Wandale zniszczyli pomnik partyzantów. Już po raz kolejny, kielce.wyborcza.pl, 12 września 2016 [dostęp 2018-04-24].
  10. Grzegorz Walczak, Wandale go niszczą, władza chce rozebrać. A ludzie za pomnikiem stoją murem. 'To pamięć o ludziach, którzy tu spoczywają', kielce.wyborcza.pl, 10 marca 2018 [dostęp 2018-04-24].
  11. Grzegorz Walczak, Pomnik po nowemu, ale dalej dzieli. Napis zmieniono, ale według IPN zrobiono to na opak, kielce.wyborcza.pl, 29 marca 2018 [dostęp 2018-04-24].
  12. Marcin Sztandera, Opiekunowie wyprzedzili decyzję wojewody. Sami zdemontowali pomnik w Rząbcu, kielce.wyborcza.pl, 22 kwietnia 2018 [dostęp 2018-04-24].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]