Mord pod Borowem

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Mord pod Borowem
Państwo  Polska
Miejsce Borów, województwo lubelskie
Data 9 sierpnia 1943
Liczba zabitych 26-28 partyzantów oddziału Gwardii Ludowej im. Jana Kilińskiego i trzech chłopów
Liczba rannych 1 ranny partyzant
Typ ataku zabójstwo przez rozstrzelanie
Sprawca oddział Narodowych Sił Zbrojnych pod dowództwem Leonarda Zub-Zdanowicza
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
miejsce zdarzenia
miejsce zdarzenia
Ziemia50°47′45″N 21°54′34″E/50,795833 21,909444
Artykuł dotyczący mordu w gazecie „Gwardzista”.

Mord pod Borowem – zbrodnia dokonana 9 sierpnia 1943 przez oddział Narodowych Sił Zbrojnych, w okolicy wsi Borów gdzie miało miejsce rozstrzelanie partyzantów oddziału Gwardii Ludowej.

Zbrodnia[edytuj | edytuj kod]

Oddział NSZ z Borowa w 1943 roku liczył 20 członków. Oddział GL im. Jana Kilińskiego, rozbity pod Borowem, utworzony został 14 lipca 1943 przez scalenie kilku mniejszych oddziałów GL oraz niewielkich tzw. „dzikich” oddziałów, uznawanych przez Narodowe Siły Zbrojne i Armię Krajową za wrogów niepodległego państwa polskiego[1].

NSZ uznawały Gwardię Ludową za agenturę sowiecką i dlatego zwalczały ją. GL z kolei uznawał NSZ za faszystów[2]. Do zaognienia konfliktu doprowadził mord dokonany w połowie czerwca 1943 w Rzeczycy Książęcej przez radziecki oddział partyzancki na siedmiu członkach NSZ[1].

6 sierpnia 1943 liczący 30 żołnierzy oddział GL im. Kilińskiego dotarł w okolice wsi Borów. Początkowo dowódcy oddziałów próbowali nawiązać ze sobą kontakt organizując spotkania między dowództwem, 8 sierpnia żołnierze NSZ na takim spotkaniu pojmali dowództwo oddziału im. Kilińskiego, a następnie, 9 sierpnia pod wsią Borów oddział NSZ pod dowództwem rtm. Leonarda Zub-Zdanowicza ps. "Ząb" i Adama Godfingera (Henryka Figuro-Podhorskiego) ps. "Step"[3] rozbroił i wziął do niewoli członków oddziału GL im. Jana Kilińskiego. Następnie NSZ-owcy wyprowadzali dwójkami rozbrojonych partyzantów GL i rozstrzeliwali ich w lesie. Ostatecznie zostało rozstrzelanych ok. 26–28 partyzantów Gwardii Ludowej. Uratowali się jedynie Adam Skóra ps. „Adaś”, Stanisław Pawłowski ps. „Kuropatwa”, Rosjanin Nikołaj Leszczenko ps. „Kola” i Stanisław Babieradzki ps. „Pokrzywa”. Mord ten został potępiony przez Polskie Państwo Podziemne[4].

Według raportu Armii Krajowej przygotowanego przez Tadeusza „Bora” Komorowskiego „zostało ustalone, że wymordowania 26 ludzi oddziału partyzanckiego Armii Ludowej[5] dokonali dowódcy z oddziałów NSZ, wybijając upojonych alkoholem na przyjęciu”. Jednocześnie „Bór” podkreślił, że Armia Krajowa nie ma nic wspólnego ze zbrodnią[6].

W okresie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej władze przedstawiały kilka wersji tych wydarzeń. W książce Tadeusza Szymańskiego pt. „Z pól bitewnych Lubelszczyzny”, można przeczytać, cyt. dla zatuszowania zbrodni rozstrzelano także 4 chłopców ze wsi Borów, którzy wcześniej przyszli w odwiedziny do gwardzistów[7].

Istnieje teoria, zgodnie z którą Stefan Skrzypek ps. Słowik wiedział, że udaje się na spotkanie nie z oddziałem AK tylko z oddziałem NSZ bagatelizując niebezpieczeństwo. Możliwe też, że przed przejściem do GL (wstąpił w kwietniu 1943 wraz z kuzynem Władysławem Skrzypkiem, byłym członkiem AK[8]) Słowik należał nie do AK tylko NSZ i został umieszczony w GL jako szpieg[9].

W czasie PRL w miejscu zdarzenia został ustanowiony pomnik upamiętniający 28 ofiar, w tym dowódcę oddziału GL, ppor. Stefana Skrzypka[10].

Ofiary i ocaleni z pogromu[11][edytuj | edytuj kod]

Oddział NSZ "Zęba" zamordował 26-28 partyzantów i trzech chłopów
  • ppor. Stefan Skrzypek ps. Słowik – dowódca oddziału (wg innych danych zastępca dowódcy), syn małorolnego chłopa z Łysakowa, byly sierżant WP i ZWZ/AK[12]
  • por. Wacław Dobosz ps. Sęp – były członek KPP, pochodzący z powiatu Opole Lubelskie, zastępca dowódcy (wg innych danych dowódca kompanii, w skąd której wchodził oddział im. Kilińskiego)
  • Władysław Głuchowski ps. Stanis, Hiszpan – inspektor polityczny
  • Stanisław Marzycki ps. Serce – syn małorolnego chłopa pochodzący z Wierzbicy, pow. Kraśnik
  • Józef Zbigniew Gronczewski ps. Zbyszek pochodzący z Bieżunia, pow. Sierpc, wysiedlony do Grabówki, pow. Kraśnik
  • Kazimierz Kaczmarski – Listonosz, pochodzący ze wsi Dzierzkowice, pow. Kraśnik
  • Jankiel ps. Bolek – pochodzący z Rzeczycy, pow. Kraśnik, krawiec
  • Marian Burak, chłop pochodzący z Wólki Szczeckiej, pow. Kraśnik
  • Stanisław Mostrąg- chłop ze wsi Wólka Szczecka, pow. Kraśnik
  • Tomasz Mozgawa – chłop z Wólki Szczeckiej,pow. Kraśnik
  • Eugeniusz Orlikowski z Opoki, pow. Kraśnik
  • Zygmunt Sydo z Liśnika Dużego, pow. Kraśnik
  • Czesław Barański z kol. Trzydnik, pow. Kraśnik
  • Aleksander Dęga z Budek, pow. Kraśnik
  • Bronisław Drewniak z Budek, pow. Kraśnik
  • Tadeusz Kiełbiński z Boisk, pow. Kraśnik
  • Bolesław Głuszec – robotnik folwarczny z Natalina, pow. Kraśnik
  • Henryk Serafin – chłop ze Stasina, pow. Kraśnik
  • Tomasz Serafin – chłop ze Stasina, pow. Kraśnik.

Nazwisk i pseudonimów pozostałych nie udało się ustalić.

Uciec zdołali
  • Adam Skóra ps. Adaś
  • Stanisław Pawłowski ps. Kuropatwa
  • Stanisław Babiarecki ps. Pokrzywa – w czasie ucieczki został ranny jednak udało mu się ujść żywym[13]
  • Nikołaj Leszczenko ps. Kola
  • jeden chłop

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Leon Kieres: stanowisko w związku z oświadczeniem wicemarszałka Ryszarda Jarzembowskiego, złożonym na 44. posiedzeniu Senatu (pol.). 5 września 2003. [dostęp 2016-02-24].
  2. Marian Spychalski, Początek walki, Warszawa 1983, s. 128
  3. Walczyli o Polskę Ludową, str. 248.
  4. Biuletyn Informacyjny” nr 46 z dnia 18 listopada 1943 r.
  5. Raport został wydany dopiero na początku 1944 kiedy w miejscu Gwardii Ludowej, której partyzanci zostali zamordowani pod Borowym, istniała Armia Ludowa
  6. Rafał Drabik: Wydarzenia pod Borowem z 9 sierpnia 1943. Lublin: KUL, 2002
  7. Tadeusz Szymański: Z pól bitewnych Lubelszczyzny. Wydawnictwo MON, 1981, s. 125–127. ISBN 83-11-06580-2.
  8. Edward Gronczewski, Wspomnienia "Przepiórki"
  9. Wspomnienia Stanisława Babiareckiego ps. Pokrzywa
  10. Województwo tarnobrzeskie. W: Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa, lata wojny 1939-1945. Warszawa: Rada Ochrony Pomników Walk i Męczeństwa / Sport i Turystyka, 1988, s. 718. ISBN 83-217-2709-3.
  11. Edward Gronczewski, Wspomnienia "Przepiórki"
  12. Istnieje teoria, wg której Skrzypek był wcześniej członkiem NSZ
  13. Bohater z krwią na rękach | Żołnierze Przeklęci, zolnierzeprzekleci.wordpress.com [dostęp 2018-01-17] (pol.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]