Bohdan Arct

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bohdan Arct
Hoffer H., Prestone J.
3 zwycięstwa
Ilustracja
Bohdan Arct (pośrodku w górnym rzędzie)
kapitan pilot kapitan pilot
Data i miejsce urodzenia 27 maja 1914
Warszawa
Data i miejsce śmierci 11 maja 1973
Siedlce
Przebieg służby
Lata służby od 1934
Stanowiska dowódca: Pluton łącznikowy nr 10,
Dywizjon 316
Główne wojny i bitwy II wojna światowa
Kampania wrześniowa
kampania w Tunezji
Późniejsza praca literat
Odznaczenia
Odznaka honorowa za Rany i Kontuzje
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Walecznych (od 1941, czterokrotnie)

Bohdan Arct, pseudonimy: Hoffer H., Prestone J. (ur. 27 maja 1914 w Warszawie, zm. 11 maja 1973 w Siedlcach[1]) – polski pilot myśliwski II wojny światowej, pisarz, autor książek wspomnieniowych i o tematyce batalistycznej. Syn pisarki Marii Buyno-Arctowej.

Życiorys[edytuj]

Uzyskał maturę w gimnazjum im. Ziemi Mazowieckiej w 1933 r. W 1934 r. ukończył Szkołę Podchorążych Rezerwy Lotnictwa w Dęblinie. W 1935 r. podjął studia na warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych, na kierunku grafika użytkowa. Ponadto odbywał loty w 1 pułku lotniczym w Warszawie i w ciągu kolejnych lat korzystał z tej możliwości, latając na Potezach XV i XXVII. W 1936 r. awansowany został na podporucznika pilota.

Jako podporucznik we wrześniu 1939 został zmobilizowany do służby w lotnictwie. Dowodził Plutonem Łącznikowym nr 10 przydzielonym Armii „Łódź”. 6 września został pilotem łącznikowym Naczelnego Wodza i w tej służbie został zestrzelony 10 września. Poprzez Rumunię przedostał się do Francji. Od marca 1940 r. przebywał w Algierze, zaś po kapitulacji Francji (22 czerwca 1940 r.) przedostał się do Casablanki, skąd drogą morską trafił do Wielkiej Brytanii.

Po przeszkoleniu na samolotach brytyjskich latał jako tzw. ferry pilot, dostarczając samoloty do walczących jednostek, zaś w październiku 1941 r. został przydzielony do 306 Dywizjonu Myśliwskiego Toruńskiego. W dywizjonie tym służył do lutego 1943 r. Następnie wszedł w skład Polskiego Zespołu Myśliwskiego. W Afryce zestrzelił pierwszy samolot niemiecki (20 kwietnia 1943 – 1 Bf-109) oraz zaliczono mu 1 zestrzelenie prawdopodobne i dwa samoloty uszkodzone.

W lipcu 1943 r. powrócił do Dywizjonu 306 w Wielkiej Brytanii. 11 sierpnia został dowódcą eskadry B w Dywizjonie 303. 17 sierpnia 1943 uzyskał kolejne zestrzelenie – tym razem FW-190.

31 stycznia 1944 r. został przydzielony do Dowództwa Obrony Powietrznej Wielkiej Brytanii (Air Defence of Great Britain).

Obejmując dowództwo nad 316 Dywizjonem Myśliwskim (26 czerwca 1944 r.) został pierwszym oficerem rezerwy w polskim lotnictwie na takim stanowisku. Trzecie zestrzelenie uzyskał 14 sierpnia 1944 r. (Bf-109), lecz już 6 września, w czasie operacji Ramrod 1260, po awarii silnika skakał nad terytorium Holandii w pobliżu Nijmegen[2]. Dostał się do niemieckiej niewoli i w obozie przebywał do końca wojny.

Po II wojnie światowej wrócił do Polski. W 1951 jego prace Gdy zamilkły silniki...: powieść lotnicza, Messerschmitty w słońcu, Zwichnięte skrzydła: niewola na wesoło oraz W pogoni za Luftwaffe: polscy myśliwcy w pustyniach Tunisu zostały wycofane z polskich bibliotek oraz objęte cenzurą[3]. W roku 1952 zamieszkał w domku letniskowym Arctów w Dobrzanowie[4]. Ostatnie lata swego życia spędził w Siedlcach, poświęcając się pracy pisarskiej. Tam też zmarł. Został pochowany na Cmentarzu Centralnym.

Zwycięskie walki powietrzne[edytuj]

Na liście Bajana sklasyfikowany został na 71 pozycji z 3 zwycięstwami pewnymi, 1 prawdopodobnym oraz 2 uszkodzeniami samolotów nieprzyjaciela:

  • Bf-109 (pewne 20 kwietnia 1943)
  • FW-190 (pewne 17 sierpnia 1943)
  • Bf-109 (pewne 6 września 1944)
  • Mc-202 (prawdopodobne 18 kwietnia 1943)
  • Bf-109 (uszkodzony 2 kwietnia 1943)
  • Bf-109 (uszkodzony 21 kwietnia 1943)

Ponadto zestrzelił dwa pociski V-1. Wykonał ogółem 131 lotów bojowych.

Ważniejsze odznaczenia bojowe

Twórczość literacka[edytuj]

Debiutował w 2. połowie lat 30. na łamach prasy młodzieżowej jako prozaik. Po powrocie do kraju (1946 r.) pisząc popularyzował problematykę i wiedzę lotniczą[5]:

Publikacje[edytuj]

  • W pogoni za Luftwaffe (1946 Księgarnia S. Arcta)
  • Messerschmitty w słońcu (1947 Spółdzielnia Wydawnicza Czytelnik), z drzeworytami autora
  • Zwichnięte skrzydła (1948 Księgarnia S. Arcta)
  • Gdy zamilkły silniki (1949 Księgarnia S. Arcta), powieść
  • Ekipa pokoju (1950 Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej), opowiadania
  • Lot o świcie (1952 Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej)
  • Dla dobra człowieka (1952 Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej), opowiadania
  • Ludzie powietrza (1954 Spółdzielnia Wydawnicza Czytelnik), powieść
  • Skradziony człowiek (1954 Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej)
  • Wielki dzień dywizjonu 303 (1956 Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej: Biblioteka Żółtego Tygrysa; 1958 - wyd. 2)
  • W pościgu za V-1 (1957 Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej: Biblioteka Żółtego Tygrysa; 1958 - wyd. 2)
  • Niebo w ogniu (1957 Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej; 1960 - wyd. 2; 1970 - wyd. 3)
  • W podniebnej chwale (1958 Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej)
  • Cyrk Skalskiego (1958 Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej: Biblioteka Żółtego Tygrysa)
  • Odyseja Hansa Schmidta (1958 Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej: Biblioteka Żółtego Tygrysa, pseud. H. Hoffer)
  • Lew pustyni w potrzasku (1958 Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej: Biblioteka Żółtego Tygrysa, pseud. J. Prestone)
  • Bimber (1960 Wydawnictwo Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza), powieść
  • Pomoc musi nadejść (1960 Instytut Wydawniczy Nasza Księgarnia), opowieści
  • Rycerze biało-czerwonej szachownicy (1960 Instytut Wydawniczy Nasza Księgarnia: Klub 7 Przygód; 1966 - wyd. 2), opowieści dla młodzieży
  • Kamikadze, boski wiatr (1961 Wydawnictwo Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza; 1962 - wyd. 2), powieść
  • Alarm w St. Omer (1962 Wydawnictwo Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza; 1971 - wyd. 2), opowieści lotnicze
  • Podniebne asy (1962 Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej), opowiadania
  • Ucieczki (1963 Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej), opowiadania
  • Bohaterowie nieba (1963 Instytut Wydawniczy Nasza Księgarnia: Klub 7 Przygód), powieść
  • Cena życia (1964 Wydawnictwo Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza; 1965 - wyd. 2; 1967 - wyd. 3; 1968 - wyd. 4), powieść
  • Na progu kosmosu (1965 Wydawnictwo Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza), opowieść
  • Trzecie pokolenie (1965 Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej; 1966 - wyd. 2), powieść
  • Polacy w bitwie o Anglię (1967 Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej: seria Bitwy, Kampanie, Dowódcy)
  • Śladem samolotu (1969)
  • Powietrze pełne śmiechu (1970 Wydawnictwo Łódzkie)
  • Polskie skrzydła na Zachodzie (1970 Wydawnictwo Interpress)
  • Obce niebo (1971 Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej: Biblioteka Żółtego Tygrysa)
  • Polacy w walce z bronią V (1972)
  • Atferro łączy kontynenty (1973 Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej: Biblioteka Żółtego Tygrysa)
  • Lot bez lądowania (1975 Wydawnictwo Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza)
  • Trzysta pierwszy nad celem (1975 Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej: Biblioteka Żółtego Tygrysa)
  • Polacy w walkach na czarnym lądzie (1974 Wydawnictwo Interpress)
  • Pamiętnik pilota (2003)
  • Jeniec wojenny: mój zakonspirowany pamiętnik (2003 Wydawnictwo Polwen)

Opracowania[edytuj]

  • Samoloty Świata (1959 Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej), informator
  • Szturmowcy Warszawy (1964 Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej: seria Druga Wojna Światowa)
  • Skrzydła nad Warszawą (1965 Instytut Wydawniczy Nasza Księgarnia), zarys historii lotnictwa warszawskiego
  • Poczet wielkich lotników (1966 Instytut Wydawniczy Nasza Księgarnia)
Rondo imienia Bohdana Arcta w Siedlcach

Upamiętnienie[edytuj]

Osoba i twórczość Arcta budzą po latach zapomnienia na nowo zainteresowanie. W październiku 2006 w Siedlcach otwarto Gabinet Twórczości Bohdana Arcta (przy Instytucie Filologii Polskiej Uniwersytetu Przyrodniczo-Humanistycznego w Siedlcach. Jego imieniem nazwano także Szkołę Podstawową w Kotuniu, a także jedno z rond w Siedlcach.

Przypisy

  1. Andrzej R. Jańczak „Ostatni lot”, Warszawa 1979, str. 137
  2. Lista strat Dywizjonu 316
  3. Cenzura PRL : wykaz książek podlegających niezwłocznemu wycofaniu 1 X 1951 r.. posł. Zbigniew Żmigrodzki. Nortom: Wrocław, 2002, s. 4. ISBN 8385829881.
  4. Andrzej Węcowski: Major pilot Bohdan Arct (1914–1973) w 85 rocznicę urodzin. W: „Szkice Podlaskie” [on-line]. 1999. [dostęp 2014-08-22]. s. 192.
  5. Lesław M. Bartelski: Polscy pisarze współcześni. Warszawa: Agencja Autorska, 1970, s. 10-11.

Bibliografia[edytuj]

  • Bogdan Ziontek: Bohdan Arct. Pisarz, pilot, kronikarz dziejów lotnictwa. Siedlce 2007.
  • Antoni Czyż: Pamięć pisarza i pole pracy. Gabinet Bohdana Arcta na polonistyce siedleckiej. „Szkice Podlaskie” z. 14, 2006.
  • Paweł Kulenty: Bohdan Arct (1914-1973) – pisarz i plastyk osiadły w Siedlcach. „Do źródeł” r. 1, 2003.
  • Artur Ziontek: Daś w cyrku... Skalskiego. „Siedlecki Nieregularnik Literacki” 2007, nr 2.
  • Artur Ziontek: Od Tunisu do Dobrzanowa. Gabinet Twórczości Bohdana Arcta na polonistyce siedleckiej. „Do źródeł” r. IV-V, 2006-2007.
  • Artur Ziontek: Spuścizna literacka Bohdana Arcta. „Szkice Podlaskie” t. XV, 2007.
  • Wacław Król: Myśliwcy. Warszawa: Ministerstwo Obrony Narodowej, 1980, s. 121-158. ISBN 83-11-06396-6.

Linki zewnętrzne[edytuj]