Brama Żuraw w Gdańsku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Żuraw Gdański
Obiekt zabytkowy nr rej. 71 z 18.12.1959[1]
Żuraw od strony zewnętrznej (Motławy)
Żuraw od strony zewnętrznej (Motławy)
Państwo  Polska
Miejscowość POL Gdańsk COA.svg Gdańsk
Typ budynku stary dźwig portowy
Rozpoczęcie budowy 1442
Ukończenie budowy 1444
Położenie na mapie Gdańska
Mapa lokalizacyjna Gdańska
Żuraw Gdański
Żuraw Gdański
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa pomorskiego
Żuraw Gdański
Żuraw Gdański
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Żuraw Gdański
Żuraw Gdański
Ziemia54°21′02,20″N 18°39′27,27″E/54,350611 18,657575
Żuraw od strony wewnętrznej (miasta)

Brama Żuraw, Żuraw (niem. Krantor) – zabytkowy (wpisany do rejestru zabytków od 18.12.1959[2]) dźwig portowy i jedna z bram wodnych Gdańska, która mieści się nad Motławą, na końcu ulicy Szerokiej. Jest to jedna z filii Centralnego Muzeum Morskiego w Gdańsku oraz największy i najstarszy z zachowanych dźwigów portowych średniowiecznej Europy[3].

Historia[edytuj]

Brama w tym miejscu o nieznanym wyglądzie istniała już w 1363, a z 1367 zachowała się łacińska wzmianka o dźwigu caranum.

W obecnym kształcie Żuraw zbudowano w latach 1442-1444. Powstały dwie masywne, ceglane wieże i drewniany mechanizm dźwigowy, który był później podwyższany. Mimo, że elewacje bramy od strony Motławy i miasta wyglądają inaczej, to cała konstrukcja utrzymana jest w stylu gotyku flamandzkiego.

W początku XVII wieku Żuraw stracił swoje znaczenie militarne. Z czasem w ceglanych wieżach zamieszkano i utworzono warsztaty rzemieślnicze, a wraz z przebudową pomieszczeń wybito otwory okienne.

Od powstania, służył przede wszystkim jako urządzenie portowe do załadunku towarów i balastu na statki oraz do stawiania masztów jednostek. Mechanizmem są dwie pary kół deptakowych o średnicy około sześciu metrów każde. Jako siłę napędową wykorzystywano ludzi stąpających wewnątrz tych bębnów. Urządzenie było w stanie podnieść ciężar dwóch ton na wysokość 27 metrów bądź, po sprzęgnięciu obu par kół, 4 t na wysokość 11 m.

Żuraw został podpalony w 1945, gdy miasto zdobyła Armia Czerwona. Część drewniana spłonęła, ale ocalała część murów. Po II wojnie światowej bramę zrekonstruowano w końcu lat 50.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo pomorskie. 31 marca 2017; 5 miesięcy temu. [dostęp 25.06.2013].
  2. Rejestr zabytków nieruchomych. kobidz.pl.
  3. Andrzej Januszajtis, Z dziejów gdańskiej nauki i techniki, 2015, str. 120-125, ISBN 978-83-7348-605-8.

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]