Chorągiew Łódzka ZHP

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Chorągiew Łódzka ZHP
im. Aleksandra Kamińskiego
Organizacja harcerska Związek Harcerstwa Polskiego
Rodzaj jednostki chorągiew
Jednostka nadrzędna Główna Kwatera ZHP
Jednostki podległe 25 hufców (zobacz listę)
Rok powstania
pierwszych drużyn
1910
Komendant (przewodniczący) hm. Natalia Patorska-Grzelewska
Adres siedziby ul. Stefanowskiego 19
90-537 Łódź
Strona internetowa
Pomnik Aleksandra Kamińskiego – bohatera Chorągwi Łódzkiej ZHP

Chorągiew Łódzka ZHP im. Aleksandra Kamińskiego – jednostka terenowa Związku Harcerstwa Polskiego.

Działa na terenie województwa łódzkiego. Siedzibą władz chorągwi jest miasto Łódź.

Bohaterem chorągwi jest hm. Aleksander Kamińskipedagog, wychowawca, twórca metody zuchowej, żołnierz AK w Szarych Szeregach.

Komendanci Chorągwi Łódzkiej[edytuj | edytuj kod]

Lata 1921–1939[edytuj | edytuj kod]

Chorągiew Łódzka (męska) harcerzy Chorągiew Łódzka (żeńska) harcerek
  • S. Szletyński (1921)
  • Józef Janiczek (1924–1923)
  • p.o. Ignacy Pietrzak (1923–1924)
  • Antoni Olbromski (1924–1927)
  • I. Pietrzak (1927)
  • Jeremi Śliwiński (1927–1928)
  • J. Janiczek (1938–1931)
  • Stefan Kępczyński (1931–1933)
  • S. Szletyński (1933–1937)
  • p.o. Kazimierz Bańkowski (1937)
  • p.o. Jan Peterka (1937)
  • S.Kępczyński (1937–1939)
  • Jadwiga Szletyńska (1921–1922)
  • Malenia Zaarówna (1922–1924)
  • Władysława Niekielska-Olbromska (1924–1927)
  • Władysława Keniżanka-Olbromska (1927–1932)
  • Helena Zielińska (1932–1934)
  • p.o. Stanisława Wojtczakówna (1934–1935)
  • Władysława Keniżanka-Olbromska (1935–1937)
  • Anna Dylikowa (1937–1939)

Po 1945[edytuj | edytuj kod]

  • hm. Jerzy Kasprzyk
  • hm. Władysława Matuszewska (1957–1961)
  • hm. Zbigniew Kuba-Matuszewski (1961–1962)
  • hm. Anna Rosel-Kicińska (1963–1968)
  • hm. Józef Niewiadomski (1968–1969)
  • hm. Władysław Okas (1969–1970)
  • hm. Genowefa „Nina” Adamczewska (1970–1973)
  • hm. Blandyna Kuchczyńska-Kuberska (1973)
  • hm. Elżbieta Wójcikowska-Ociepa (1973–1978) (zmarła 22.02.2011)
  • hm. Zdzisław Szymor (1978–1980)
  • hm. Henryk Jerzy Baliński (16 stycznia 1981 – 15 marca 1982)
  • hm. Krzysztof Piotrowicz (1982)
  • hm. Paweł Babij (1982–1985)
  • hm. Andrzej Łazarczyk (1985–1991)
  • hm. Teresa Pruska (1987–1991)
  • hm. Paweł Winiarski (1991–1995)
  • hm. Barbara Szczepańska (1995–2002)
  • hm. Adam Kocher (2002–2006)
  • hm. Ewa Grabarczyk (2006–2014)
  • hm. Tomasz Cieplucha (2014–2016)
  • hm. Natalia Patorska-Grzelewska (od 2016)

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki działalności harcerskiej w Łódzkiem[edytuj | edytuj kod]

Tablica pamiątkowa; Łódź, ul. Legionów 51

Łódzki skauting swe początki ma w roku 1910, kiedy przy organizacji „Zarzewie” powstał pierwszy oddział ćwiczebny. Z tego oddziału wyrosły pierwsze łódzkie drużyny harcerskie im. Emilii Plater i Tadeusza Kościuszki. Za sprawą Antoniego Ostrowskiego w lesie lutomierskim odbył się pierwszy kurs skautowy. Komendantem i późniejszym drużynowym I Łódzkiej Drużyny Harcerzy im. Tadeusza Kościuszki był Konstanty Zachert. Po nim kierownictwo nad tajnym skautingiem w Łodzi objął Tadeusz Kalusiński – uczestnik kursu instruktorskiego w Skolem.

W 1912 w Kutnie w ramach Polskiej Organizacji Wojskowej powstaje zastęp strzelców. Z biegiem czasu z inicjatywy Alojzego Olińskiego przekształcił się w I Drużynę im. T. Rejtana w Kutnie oficjalnie zarejestrowaną jako zastęp harcerski 8 lipca 1916, a jako drużyna rok później 26 lipca 1917 na czele z drużynowym Felicjanem Wiśniewskim.

We wrześniu 1913 roku prowadzenie drużyn skautowych w Łodzi z rąk Tadeusza Kalusińskiego przejmuje Jerzy Szletyński, stając się komendantem łódzkiego harcerstwa.

Pierwsza siedziba komendy łódzkiego skautingu (harcerstwa) mieściła się w mieszkaniu zasłużonej dla łódzkiego skautingu i harcerstwa rodziny Wocalewskich przy ul. Konstantynowskiej (dziś Legionów) 51.

W okresie międzywojennym Komenda Zarządu Okręgu łódzkiego Związku Harcerstwa Polskiego mieściła się przy ul. Ewangelickiej (od VII 1934 – B. Pierackiego; dziś F.D. Roosevelta) 9.

Szare Szeregi w czasie II wojny światowej[edytuj | edytuj kod]

Harcerstwo łódzkie działało w okresie II wojny światowej w ścisłym związku z łódzkim ZWZ-AK. Harcerki i harcerze rozpoczęli swą działalność samorzutnie niemal od początku okupacji miasta. Organizowali pomoc dla ukrywających się żołnierzy polskich, działaczy politycznych i społecznych oraz innych osób dotkniętych prześladowaniami okupanta. Pomagano polskim jeńcom wojennym znajdującym się w przejściowych obozach jenieckich bądź w szpitalach. Starano się także zabezpieczyć harcerski sprzęt obozowy, polskie książki i inne przedmioty, które mogły ulec zniszczeniu przez okupanta.

Z dniem 2 XI 1939 w myśl instrukcji Głównej Kwatery Szarych Szeregów (konspiracyjny kryptonim ZHP) w Warszawie, rozwiązana została przedwojenna Komenda Chorągwi Łódzkiej Harcerzy i powołana nowa w składzie: Józef Pawliczak – komendant, Mieczysław Łętowski – zastępca komendanta, Dominik Patora – II zastępca komendanta. Harcerze wykonywali zadania zlecane im przez odpowiednie komórki SZP, a następnie ZWZ i AK. Działalnością harcerzy dla potrzeb ZWZ–AK kierował Mieczysław Łętowski, utrzymujący bezpośrednie kontakty z szefem sztabu łódzkiego okręgu. Natomiast pracę ideowo-wychowawczą harcerstwo prowadziło samodzielnie, za którą odpowiadał D. Patora. W połowie 1940 Józef Pawliczak opuścił Łódź, a Mieczysław Łętowski przeszedł do pracy w sztabie łódzkiego okręgu ZWZ. Odtąd do końca okupacji komendantem Chorągwi Łódzkiej był Dominik Patora.

Chorągiew Łódzka Harcerzy posiadała podczas okupacji kryptonim „Kominy”. Zasięgiem działania obejmowała początkowo całe województwo łódzkie. Później, ze względu na rosnące trudności w utrzymywaniu kontaktu z hufcami na terenie Generalnego Gubernatorstwa, ograniczyła swą działalność do terenów województwa włączonych do Rzeszy. W 1943 z polskich ziem wcielonych do Rzeszy utworzono odrębna jednostkę organizacyjną „Szarych Szeregów”. Jej działalnością kierował wizytator Głównej Kwatery.

W grudniu 1939 wyłoniono kierownictwo konspiracyjnej organizacji Harcerek Chorągwi Łódzkiej. Komendantką została Władysława Keniżanka–Olbromska. Nawiązała kontakt z Komendą Organizacji Harcerek w Warszawie i w myśl otrzymanych wytycznych zaczęła organizować pracę w Łodzi, W marcu 1942 Władysława Keniżanka–Olbromska zagrożona aresztowaniem opuściła Łódź, a jej funkcję przejęła Irena Chwiałkowska-Gembalska, do chwili aresztowania w 1944.

W końcu grudnia 1939 r. komendantka Chorągwi Łódzkiej zgłosiła dowódcy okręgu łódzkiego SZP gotowość współpracy. Odtąd łódzkie harcerki wykonywały zadania zlecane im przez kierownictwo łódzkiego okręgu ZWZ–AK.

Zarówno łódzka Organizacja Harcerek, jak i Szare Szeregi organizacyjnie w całości wchodziły w skład ZWZ–AK. Organizacja Harcerek stała się trzonem utworzonej w 1943 r. Wojskowej Służby Kobiet AK. Komendy łódzkie Szarych Szeregów i Organizacji Harcerek, ze względu na trudne warunki działalności konspiracyjnej, nie angażowały w zasadzie do niej młodzieży poniżej 16 roku życia. Niektórzy instruktorzy przyjmowali do organizacji jedynie osoby w wieku ponad 18 lat, stąd liczba harcerzy pracujących w podziemiu nie była zbyt duża i wahała się w granicach 200-400 osób. Z pewnością nie jest to pełna liczba, gdyż kilku instruktorów działało w mieście bez powiązania z chorągwią. Natomiast zupełnie brak jest danych o liczbie harcerek pracujących w konspiracji.

Harcerze i harcerki zaangażowani byli w służbie wywiadowczej i kurierskiej, prowadzili nasłuchy radiowe, organizowali punkty kontaktowe, brali udział w kolportażu prasy i w Akcji „N”.

Jedną z ważniejszych form ich konspiracyjnej działalności była również pomoc udzielana ludności okupowanego miasta. Szczególną opieką otaczano rodziny więźniów. Przekazywano im pieniądze, żywność i lekarstwa. Więźniom dostarczano paczki żywnościowe. Paczki z żywnością i odzieżą wysyłano takie jeńcom polskim przebywającym w obozach oraz sporadycznie osobom wywiezionym na przymusowe roboty. Starano się pomagać ludności żydowskiej przez dostarczanie do getta żywności i leków, a przed utworzeniem getta przez ułatwianie Żydom wyjazdów z miasta. W październiku 1944 r. udzielono pomocy, w postaci żywności i lekarstw, powstańcom warszawskim transportowanym przez Łódź do obozów jenieckich.

Harcerze prowadzili w Łodzi akcje tzw. małego sabotażu oraz w ograniczanym zakresie sabotażu gospodarczego. W ramach małego sabotażu, który w Łodzi można było rozwinąć jedynie na niewielką skalę, rozklejano w mieście ulotki o treści patriotycznej, zrywano plakaty i rozporządzenia okupanta, na drogach rozrzucano tzw. kolczatki do niszczenia opon pojazdów, na początku okupacji przystrajano w barwy narodowe groby polskich żołnierzy na cmentarzach.

Harcerze łódzcy szeroko włączyli się także do akcji tajnego nauczania. Sami niejednokrotnie ucząc się, organizowali dla młodszych dzieci zajęcia świetlicowe, wykonywali pomoce szkolne oraz nauczali w zakresie szkoły podstawowej. Rozprowadzali wśród uczestników tajnego nauczania podręczniki szkolne. Prowadzili działalność kulturalno-oświatową wśród młodzieży niezorganizowanej, by choć w części chronić ją przed destrukcyjnym wpływem polityki okupanta. Starano się rozbudzać u nich zainteresowania kulturalne, propagując czytelnictwo i organizując spotkania towarzyskie połączone z czytaniem książek, recytacją poezji i dyskusją. Urządzano także zabawy, gry i zajęcia sportowe.

Działalność Organizacji Harcerek i Szarych Szeregów w Łodzi prowadzona była z zachowaniem daleko idącej ostrożności, a jej formy dostosowane były do możliwości młodych ludzi, aby w warunkach ostrego terroru jak najmniej narażać ich na niebezpieczeństwo. Pomimo to wielu harcerzy zostało aresztowanych i zginęła za swą działalność. Jednakie obie organizacje harcerskie przetrwały i działały przez cały okres okupacji[1].

Działalność po II wojnie światowej[edytuj | edytuj kod]

Willa Józefa Richtera, ul. ks. Skorupki 10/12; pierwsza powojenna siedziba Chorągwi Łódzkiej ZHP (obecnie administracja rektoratu Politechniki Łódzkiej)

Budowa powojennych struktur ZHP w całej Polsce, w tym w Łodzi, odbywała się według przedwojennych schematów organizacyjnych. Stąd powstała Chorągiew Łódzka Harcerzy (ChŁH) oraz Chorągiew Łódzka Harcerek (ChŁH-ek). Komenda Chorągwi Łódzkiej rozpoczęła działalność już w końcu stycznia 1945 roku. Pierwszym tymczasowym komendantem został Mieczysław Maliszewski, który pełnił tę funkcję do 8 II 1945 r., kiedy zastąpił go hm. Kazimierz Frankiewicz mianowany na to stanowisko rozkazem naczelnika ZHP, ale jeszcze jako „pełniący obowiązki”. Z dniem 30 czerwca 1945 r. rozkazem naczelnika harcerzy Romana Kierzkowskiego pełnym komendantem Chorągwi Łódzkiej został hm. Mieczysław Łętowski, który sprawował tę funkcję do stycznia 1949 r., kiedy to połączono ze sobą piony męski i żeński, w wyniku czego powstała jedna łódzka chorągiew (tego rodzaju scalenie zrealizowano na terenie całej Polski). W międzyczasie Mieczysław Łętowski sprawował także funkcje we władzach naczelnych ZHP.

Pierwszą powojenną siedzibą Chorągwi Łódzkiej była willa Józefa Richtera – jej ostatnim właścicielem był łódzki przemysłowiec Helmut Biedermann – przy ul. ks. Stan. Skorupki 10/12. Harcerze wprowadzili się do niej, po szybko wykonanym remoncie dostosowawczym do nowej funkcji, już w połowie 1945[2].

Tragedia na jeziorze Gardno[edytuj | edytuj kod]

Graves of Polish Scouts – Łódź Old Cemetery.JPG

18 lipca 1948 r. na jeziorze Gardno doszło do tragicznego zdarzenia, w wyniku którego utonęło 22 harcerek z 15 ŁDH oraz komendantka ich obozu w Gardnie Wielkiej – Eugenia Leszewska[a]. Przyczyną wypadku była nieodpowiedzialność miejscowego przewoźnika, który w dwóch łódkach (jedna z silnikiem a druga na holu), mogących w sumie pomieścić maksymalnie 21 osób, umieścił 40 osób. Harcerki miały przepłynąć do Rowów, by zobaczyć morze. W czasie rejsu zerwał się wiatr, a podniesiona nim fala spowodowała wywrócenie się obu łódek. Utonęła wówczas m.in. 13-letnia córka profesora Uniwersytetu Łódzkiego Stefanii Skwarczyńskiej – Joanna[3]. Ofiary tego tragicznego wypadku w większości spoczywają w jednej kwaterze na cmentarzu św. Józefa przy ul. Ogrodowej w Łodzi, trzy ofiary na cmentarzu „Zarzew”, dwie na cmentarzu „Doły”[4].

Zaraz po tragedii ówczesny premier – Józef Cyrankiewicz – powołał międzyministerialną komisję dla wyjaśnienia jej przyczyny. Podobno głównemu sprawcy wypadku udało się zbiec za granicę i uniknąć w ten sposób odpowiedzialności. Brak jest informacji o jakiś innych procesach związanych z tym wydarzeniem.

W 2003 r., w 55. rocznicę tragedii, Szkoła Podstawowa w Gardnie Wielkiej otrzymała imię Joanny Skwarczyńskiej, jednej z harcerek, która wtedy utonęła, córki prof. Stefanii Skwarczyńskiej[5].

Na zachodniej stronie placu otaczającego gardeński kościół znajduje się kamień z tablicą pamiątkową poświęconą pamięci łódzkich harcerek (zdjęcie pomnika).

Chorągiew Łódzka współcześnie[edytuj | edytuj kod]

Chorągiew tworzy 25 hufców (2012), działających na terenie jednego lub więcej powiatów oraz dwie samodzielne jednostki: Ośrodek Szkoleniowo Wypoczynkowego ZHP „Nadwarciański Gród” w Załęczu Wielkim oraz „Centrum Dialogu Kostiuchnówka” na Ukrainie. Stan organizacyjny Chorągwi na dzień 1 stycznia 2008 roku wynosił 8941 osób.

W dniach 2–4 września 2005 roku w Spale odbył się Zlot Chorągwi Łódzkiej ZHP Na Szlaku Harcerskiej Przygody, połączony z upamiętnieniem 70. rocznicy słynnego Jubileuszowego Zlotu ZHP, który miał miejsce w Spale w 1935 roku, na terenach letniej rezydencji Prezydenta RPIgnacego Mościckiego.

Od 2002 do 15 stycznia 2006 Komendantem Chorągwi Łódzkiej ZHP był hm. Adam Kocher. W związku z wyborem podczas XXXIII Zjazdu ZHP hm. Adama Kochera na funkcję członka GK ZHP i Zastępcy Naczelnika ZHP ds. programu i pracy z kadrą, na dzień 15 stycznia 2006 zwołany został nadzwyczajny Zjazd Chorągwi Łódzkiej, który wybrał nową Komendę Chorągwi Łódzkiej ZHP. Komendantką Chorągwi Łódzkiej ZHP została hm. Ewa Grabarczyk. W dniu 21 października 2006 roku, V Zjazd Chorągwi ponownie wybrał na funkcję komendantki chorągwi hm. Ewę Grabarczyk. 5 grudnia 2010 roku VI Zjazd Chorągwi powtórnie wybrał hm. Ewę Grabarczyk na funkcję komendantki.

4 października 2014 r. odbył się VII Zjazd Chorągwi, podczas którego na nowego komendanta Chorągwi wybrano hm. Tomasza Ciepluchę.

5 marca 2016 r. odbył VIII Nadzwyczajny Zjazd Chorągwi, podczas którego hm. Tomasz Cieplucha wraz z komendą złożyli rezygnację. Zjazd wybrał nową komendantkę - hm. Natalię Patorską-Grzelewską oraz nowy skład komendy.

Aktualne władze Chorągwi Łódzkiej[edytuj | edytuj kod]

Aktualna siedziba Komendy Chorągwi Łódzkiej przy ul. B. Stefanowskiego 19

Komenda została wybrana podczas VIII Nadzwyczajnego Zjazdu Chorągwi Łódzkiej ZHP. Pozostałe władze wybrane zostały na VII Zjeździe Chorągwi Łódzkiej 4 października 2014 r.

Komenda Chorągwi Łódzkiej ZHP

  • hm. Natalia Patorska-Grzelewska – komendantka
  • hm. Magdalena Kołodziejska – zastępczyni komendantki ds. organizacyjnych
  • hm. Tomasz Tomczyk – zastępca komendantki ds. wspierania hufców i programu
  • hm. Oliwia Kruczkowska – skarbnik
  • hm. Joanna Marcinkowska – członkini komendy ds. kształcenia i pracy z kadrą
  • phm. Tomasz Jachimek - członek komendy ds. wizerunku
  • vacat[6]

Rada Chorągwi Łódzkiej ZHP

  • hm. Witosław Madej – przewodniczący
  • hm. Aneta Czubak,
  • hm. Jakub Wajman,
  • hm. Agnieszka Ciesielska,
  • phm Bartłomiej Wójcik,
  • hm. Dariusz Wójcik,
  • hm. Katarzyna Kurowska,
  • phm. Anna Szynkiewicz,
  • phm. Piotr Wasilewski.

Komisja Rewizyjna Chorągwi Łódzkiej ZHP

  • hm. Mieczysław Mika – przewodniczący
  • phm. Magdalena Klauze,
  • hm. Teresa Gajek,
  • hm. Andrzej Żurawicz,
  • phm. Tomasz Forma,
  • hm. Hanna Radziszewska,
  • hm. Andrzej Leman,
  • hm. Izabela Piwowarska-Jędrzejczak,
  • hm. Joanna Woźniak.

Sąd Harcerski Chorągwi Łódzkiej ZHP

  • hm. Teresa Pruska – przewodnicząca
  • hm. Elżbieta Baranek,
  • hm. Jerzy Kowalski,
  • hm. Barbara Kędzia,
  • hm. Zbigniew Bilski,
  • hm. Katarzyna Wybrańska,
  • hm. Tadeusz Walaszek,
  • hm. Andrzej Zając,
  • hm. Bohdan Macherzyński.

Lista hufców należących do chorągwi[edytuj | edytuj kod]

  1. Brzeziny
  2. Głowno
  3. Inowłódz
  4. Konstantynów Łódzki
  5. Kutno
  6. Łask
  7. Łowicz
  8. Łódź Bałuty
  9. Łódź Górna
  10. Łódź Polesie
  11. Łódź Śródmieście
  12. Łódź Widzew
  13. Opoczno
  14. Ozorków[7]
  15. Pabianice
  16. Piotrków Trybunalski
  17. Radomsko
  18. Sieradz
  19. Skierniewice
  20. Tomaszów Mazowiecki
  21. Tuszyn
  22. Uniejów
  23. Zduńska Wola
  24. Zgierz
  25. Żychlin

Znane osoby związane z Chorągwią Łódzką[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Ponadto w wypadku zginęła żona przewoźnika oraz miejscowa kobieta zatrudniona w obozowej kuchni. W sumie 25 osób.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Opracowane na podst.: Bojanowski Tadeusz, Łódź pod okupacją niemiecką w latach II wojny światowej (1939–1945). Łódź 1992, s. 335-337
  2. Agnieszka Rytel: „Związek Harcerstwa Polskiego w Łodzi 1945-1950”; praca magisterska
  3. Golicka-Jabłońska Małgorzata: Tak trzeba. Łódź, 2013. Wyd. Dom Literatury w Łodzi
  4. Gronczewska Anna: Tragiczne, harcerskie wakacje [w:] „Kocham Łódź” (dod. do „Polska. Dziennik Łódzki”). 2 VII 2012, nr 84, s. 6.
  5. Gronczewska Anna: To była jedna z największych tragedii powojennej Łodzi.... [w:] „Co tydzień historia” (dod. do „Polska. Dziennik Łódzki”), 7.07.2016, s. 2-3.
  6. Komenda, „Chorągiew Łódzka ZHP” [dostęp 2017-03-28] (pol.).
  7. ZHP – Ozopedia – internetowa Encyklopedia miasta i gminy Ozorków, www.ozopedia.org [dostęp 2016-01-26].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Krzysztof Jurek: Lilijka i łódka. Historia harcerstwa łódzkiego do 1939 roku. Łódź, 2006.
  • Marek Pawłowski: Harcerstwo Chorągwi Łódzkiej ZHP w latach 1939–1945 w świetle relacji. Łódź, 1984.
  • Agnieszka Rytel: Związek Harcerstwa Polskiego w Łodzi 1945–1950 (praca magisterska na Wydz. Filozoficzno-Historycznym Uniw. Łódzkiego). Łódź, 2007.
  • „Szare Szeregi”. Harcerze 1939–1945. Pod red. Jerzego Jabrzemskiego. Warszawa, 1988, Tom I: Materiały - relacje, Tom II: Materiały – relacje, Tom III: Lista poległych i zmarłych. Indeksy, ilustracje.
  • Tadeusz Bojanowski: Łódź pod okupacją niemiecką w latach II wojny światowej. Łódź, 1992, s. 335-337.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]