Francis Bacon (filozof)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy filozofa. Zobacz też: artykuł o innej osobie o tym nazwisku i imieniu.
Francis Bacon Signature.svg
Sir Francis Bacon

Francis Bacon, 1. wicehrabia St Albans (ur. 22 stycznia 1561 w Londynie - zm. 9 kwietnia 1626 w Highgate) – angielski filozof, jeden z najwybitniejszych przedstawicieli filozofii epoki odrodzenia i baroku, eseista, polityk oraz prawnik. Uchodzi za jednego z twórców nowożytnej metody naukowej opartej na eksperymencie i indukcji[1]. Jest też uważany za jednego z twórców empiryzmu.

Początkowo zajmował się odnową nauk, jednak jego aspiracje polityczne i światowe były znacznie silniejsze niż naukowe. Studiował nauki dyplomatyczne w Paryżu, potem rozpoczął karierę prawniczą. W 1595 r. został członkiem parlamentu, 9 lat później doradcą prawniczym króla Jakuba I Stuarta, następnie naczelnym prokuratorem państwa, lordem kanclerzem i baronem Verulam, aż w 1621 r. wicehrabią Saint Albans. W wyniku oskarżenia go o przekupstwo, został uwięziony, a następnie ułaskawiony przez króla. Resztę życia spędził w odosobnieniu, w 1626 r. zaziębił się robiąc eksperymenty na śniegu i zmarł.

Pojawiały się teorie wnoszące, że to on był prawdziwym autorem dzieł Shakespeare'a, jednak nie ma na to żadnych dowodów.

Do dzisiaj eseje Bacona są uważane za wzór eseju angielskiego. Usiłował celować w aforystyczne ujęcia myśli. Główne dzieła: Eseje (1597), Novum Organon (1620), Nowa Atlantyda (1627).

Klasyfikacja nauk wg Bacona[edytuj | edytuj kod]

Bacon chcąc objąć w swoich dociekaniach cały zakres nauki, pojmowanej przez niego bardzo szeroko, dokonał przygotowawczego podziału nauk. Podzielił je na trzy grupy ze względu na odpowiadające im władze duszy.

  1. historia - pamięć (wszelki opis jednostkowych faktów)
  2. poezja - wyobraźnia
  3. filozofia - rozum (wszelkie poznanie ogólne - Bóg, przyroda, człowiek)

Bacon nie zajmował się obszernie istnieniem Boga, zakładając, że jest to sprawa wiary. Poznanie Boga za pomocą filozofii jest niemożliwe.

Filozofia przyrody[edytuj | edytuj kod]

Bacon dokonuje dwóch podziałów filozofii przyrody. Według pierwszego podziału wyróżniamy:

  • filozofię spekulatywną - za pomocą której poznajemy prawa przyrody
  • filozofię operatywną - za pomocą której stosujemy prawa przyrody

Zgodnie z drugim podziałem filozofia przyrody dzieli się na:

  • fizykę - naukę o tym, jak rzeczy są zbudowane i jak powstają
  • metafizykę - naukę o tym, jaka jest ich istota i cel

Filozofia człowieka[edytuj | edytuj kod]

  • antropologia - o jednostkach ludzkich. Obejmuje naukę o ciele i duszy człowieka. Z duszą wiązał Bacon logikę (naukę o myśli poznającej prawdę) i etykę (naukę o woli skierowanej ku dobru)
  • polityka - o społeczeństwie


"Tyle mamy władzy, ile wiedzy"[edytuj | edytuj kod]

Bacon odszedł od ideału uprawiania wiedzy dla wiedzy. Nauka miała być narzędziem człowieka w walce z przyrodą. Poznawszy mechanizmy przyrody, człowiek miał zapanować nad nimi. Z tego powodu Bacon cenił ze wszystkich nauk najwyżej przyrodoznawstwo - było najbliższe temu celowi. Kolejnym celem nauki jest obdarzanie życia ludzkiego nowymi wynalazkami. Był pod bardzo silnym wrażeniem trzech wynalazków: druku, kompasu i prochu strzelniczego. Uważał, że to one zrewolucjonizowały świat na lepsze. Nauka kontemplacyjna jest nieskuteczna. Chodzi o to, by zbadać przyrodę, a nie rozmawiać o niej. Z tego powodu za najważniejsze narzędzie nauki uznał Bacon eksperyment.

Empiryzm Bacona[edytuj | edytuj kod]

Bacon rozwinął metodologię empiryzmu. Zamierzał stworzyć taką metodę, która pozwoli odkryć stałe właściwości rzeczy. Poświęcił temu Novum Organum (1620), mające w założeniu być tomem wielkiej pracy reformującej całokształt nauki Instauratio Magna (nie dokończonej).

Bacon za wyjątkowo bezużyteczne narzędzie nauki uznał sylogizm. Zdaniem Bacona trzeba operować doświadczeniem, a nie założeniami. Metodzie sylogizmu Bacon przeciwstawia indukcję - stopniowe uogólnianie wiedzy, zamiast natychmiastowego układania ogólnych twierdzeń na podstawie danych zmysłowych. Właśnie dlatego Bacon twierdził, że "umysłowi ludzkiemu nie trzeba skrzydeł, lecz ołowiu".

Bacon nie negował znaczenia rozumu w poznaniu. Rozum i zmysły muszą ze sobą współpracować. Taka współpraca daje pewność wiedzy.
TEORIA ZŁUDZEŃ Bacon uważał, że umysł ludzki jest podległy różnego rodzaju złudzeniom (idola) Wyróżnił on cztery rodzaje takich złudzeń (jest to tzw. teoria idoli):

  • złudzenia plemienne (idola tribus) - wynikające z natury ludzkiej i wspólne wszystkim ludziom; należy do nich antropomorfizm i doszukiwanie się celowości w świecie;
  • złudzenia jaskini (idola specus) - przesądy jednostek, spowodowane przez wpływ wychowania i środowiska;
  • złudzenia rynku (idola fori) - powodowane przez niedokładność, nieadekwatność i wieloznaczność pojęć, niedoskonałość języka;
  • złudzenia teatru (idola theatri) - powodowane przez błędne spekulacje filozoficzne, których wyniki są przyjmowane na mocy autorytetu.


INDUKCJONIZM ELIMINACYJNY Człowiek może jednak usunąć owe złudzenia. Eksperyment wynagrodzi braki zmysłów, a indukcja złudzenia rozumu. Eksperyment, będąc podstawą poznania, nie może obejść się bez indukcji, ponieważ wymaga uogólnienia. Praca naukowa powinna przypominać pracę pszczół - ma zbierać i przetwarzać co zebrała. Właśnie indukcja ma spełnić zadanie przetwarzania danych. Zajmując się jakimś zjawiskiem, np. chłodem, należy dokonać zestawu trzech wypadków:

  1. wypadki w których ta własność występuje (śnieg, wiatr) tablica obecności
  2. wypadki gdzie tej własności nie ma (słońce, pustynia) tablica nieobecności
  3. zestawić wypadki, gdzie ta własność występuje w różnym natężeniu (zależność od szerokości geograficznej) tablica stopni

Zbieranie wypadków jest wstępem do właściwej indukcji, której celem jest znalezienie własności stale wiążących się z danym zjawiskiem. Stałe własności rzeczy są jej istotą (formą)

Wkład Bacona w rozwój nauki[edytuj | edytuj kod]

Bacon przyczynił się do rozwoju i ukierunkowania nauki poprzez:

  • Wyznaczenie konkretnych celów nauki
  • Wypunktowanie złudzeń umysłu, ograniczających czyste poznanie
  • Zaznaczenie wagi eksperymentu przy wyznaczaniu faktów
  • Opracowanie indukcji potrzebnej do uogólnienia faktów

Za życia wzbudzał podziw, że będąc mężem stanu miał czas na filozofię. Po aferze i uwięzieniu został zapomniany. Przypomniano sobie o nim w XVIII wieku i uznano za swego poprzednika. Kontynuatorzy to J. S. Mill i J. Herschel.

Przypisy

  1. David Simpson: Francis Bacon (1561—1626). W: Internet Encyclopedia of Philosophy. 2012. [dostęp 15.11.2013].

Dzieła[edytuj | edytuj kod]

  • Essays (1597, wyd. polskie Eseje, 1959)
  • The Advancement of Learning (1605)
  • Novum Organon (1620, wyd. polskie Novum Organum, 1955)
  • De dignitate et Augmentin Scientiarum (1623)
  • New Atlantis (1627, wyd. polskie Nowa Atlantyda, 1954)
  • Szkice polityczno-etyczne (1909 i 2003)

Dzieła o Baconie[edytuj | edytuj kod]

  • Kazimierz Leśniak, Franciszek Bacon, Myśli i Ludzie 1961 i 1967
  • Tadeusz Kotarbiński „Program Bacona”, Lwów 1932
  • Mieczysław Maneli, Wiek XVI-XVIII : Bacon, Winstanley, 1960
  • Wiszniewski Michał, Bacona metoda tłumaczenia natury i inne pisma filozoficzne, BKF 1976
  • Władysław Tatarkiewicz, Historia Filozofii
  • Bertrand Russell, Dzieje Filozofii Zachodu
  • Adam Sikora, Od Heraklita do Husserla
Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
z Francisa Bacona