Henryk Flame

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Henryk Antoni Flame
Grot, Bartek
Ilustracja
kapitan kapitan
Data i miejsce urodzenia 15 stycznia 1918
Frysztat, Śląsk Austriacki, Austro-Węgry
Data i miejsce śmierci 1 grudnia 1947
Zabrzeg, Polska
Przebieg służby
Lata służby 1934–1947
Siły zbrojne Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Orzel AK.jpg Armia Krajowa
Palemka MO.svg Milicja Obywatelska[1]
Holy Cross Brigade ((Brygada Świętokrzyska) cap badge.jpg Narodowe Siły Zbrojne
Jednostki Roundel of Poland (1921–1993).svg Lotnictwo Wojska Polskiego
Główne wojny i bitwy II wojna światowa

powstanie antykomunistyczne w Polsce 1944–1953

Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski
Henryk Flame, zdjęcie wykonane po amnestii w 1947
Zabójstwo „Bartka” w gospodzie w Zabrzegu
Gospoda w Zabrzegu współcześnie
Tabliczka upamiętniająca zabójstwo

Henryk Antoni Flame vel Flamme, ps. „Grot”, „Bartek” (ur. 15 stycznia 1918 we Frysztacie, zm. 1 grudnia 1947 w Zabrzegu) – polski dowódca wojskowy, kapral pilot Wojska Polskiego, kapitan Narodowych Sił Zbrojnych, dowódca grup leśnych VII (Śląskiego) Okręgu NSZ.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Był synem Emeryka i Marii z domu Raszyk. Krótko po jego narodzinach rodzinny Frysztat został wpierw opanowany przez administrację polską ale w trakcie wojny polsko-czechosłowackiej przez Czechów, którzy jeszcze w 1919 wysiedlili jego rodzinę z Zaolzia. Przeniosła się ona do Czechowic (obecnie Czechowice-Dziedzice). Wykształcenie zdobył w miejscowym gimnazjum i w Szkole Przemysłowej w Bielsku uzyskując zawód ślusarza mechanika samolotów.

W 1936 wstąpił na ochotnika do wojska, rozpoczynając naukę w Szkole Podoficerów Lotnictwa dla Małoletnich w Bydgoszczy, którą ukończył w 1939, w stopniu kaprala pilota, dostając przydział do 123 eskadry myśliwskiej 2 pułku lotniczego stacjonującego na lotnisku rakowickim w Krakowie.

W wojnie obronnej Polski w 1939, jako pilot 123 eskadry myśliwskiej przydzielonej do Brygady Pościgowej, bronił nieba nad Warszawą przed samolotami wroga. 1 września w okolicach Zakroczymia doszło do pierwszej bitwy powietrznej II wojny światowej, w wyniku której maszyna kpr. Flame została ostrzelana i zmuszona do lądowania gdy ten próbował osłonić swego dowódcę. Od tej pory Flame, z braku sprzętu latającego, znajdował się w dyspozycji dowództwa obrony Warszawy. Z 6 na 7 września 123 eskadra została wycofana z Warszawy na podlubelskie lotniska, a następnie jej żołnierze ewakuowali się w stronę Rumunii. 16 września Henryk Flame dostał przydział do nowo sformowanej eskadry rozpoznawczej (z resztek Brygady Pościgowej) operującej na linii LwówZaleszczyki.

Po 17 września został zestrzelony przez Rosjan w okolicach Stanisławowa, po czym zorganizował z luźnych grup żołnierzy z rozbitych jednostek konwój z paliwem lotniczym, który pod koniec września przekroczył granicę z Węgrami. Na Węgrzech Flame wraz z innymi żołnierzami został internowany i osadzony w tymczasowym obozie, początkowo w Budapeszcie, a potem w jednym z prowincjonalnych obozów, z którego jednak szybko uciekł. Ukrywając się u węgierskiego gospodarza, został zadenuncjowany i przekazany władzom niemieckim, które umieściły zbiega w obozie jenieckim zlokalizowanym na ziemiach austriackich wcielonych do III Rzeszy. W drugiej połowie 1940, dzięki interwencji rodziny jako osoba pochodząca z Zaolzia o niemiecko brzmiącym nazwisku (w dokumentach z tamtego okresu występuje pisownia Flamme) został zaliczony do III grupy narodowościowej i uznany za Niemca, co przyczyniło się do zwolnienia go z obozu i powrotu do domu rodzinnego w Czechowicach.

Po powrocie do Czechowic Henryk Flame podjął pracę jako maszynista na miejscowej kolei, licząc że w ten sposób uniknie powołania do armii niemieckiej, jak również związał się z konspiracją niepodległościową. Prawdopodobnie miał już wtedy kontakty z konspiracją ZWZ-AK. Założył organizację HAK (Harcerska Armia Krajowa) podległą AK, która zajmowała się wywiadem i sabotażem (m.in. wykoleił pociąg niemiecki).

W związku z powołaniem do armii niemieckiej jesienią 1943 roku, jak również zagrożony dekonspiracją i aresztowaniem, Flame wraz z podkomendnymi uciekł do lasu, gdzie zorganizował samodzielny oddział partyzancki operujący w podbeskidzkich lasach. Zauważony przez dowództwo NSZ otrzymał propozycję wejścia wraz z oddziałem w szeregi tej organizacji, z której to propozycji skorzystał i w październiku 1944 został zaprzysiężony na żołnierza NSZ.

12 lutego 1945 do Czechowic wkroczyła Armia Czerwona, a Flame, realizując zalecenia dowództwa NSZ, ujawnił się, i wraz z oddziałem, zachowując struktury konspiracyjne, oddał się do dyspozycji „władzy ludowej” i wbrew protestom miejscowych komunistów, objął stanowisko komendanta miejscowego komisariatu Milicji Obywatelskiej. W dalszym ciągu realizując wytyczne dowództwa NSZ, Flame obsadził swoimi ludźmi komisariat i podległe mu jednostki, a także gromadził wokół siebie ludzi opozycyjnie nastawionych do komunistów, gromadząc jednocześnie broń przygotowując się do nieuchronnej konfrontacji z komunistami.

W kwietniu 1945, kolejny raz, jak za okupacji niemieckiej, zagrożony dekonspiracją i aresztowaniem, Flame uciekł ze swoimi ludźmi w pobliskie lasy. Od tej pory zaczął występować jako „Bartek”, odtwarzając oddziały partyzanckie VII Okręgu Śląsko-Cieszyńskiego NSZ rozpoczynając tym samym „drugą konspirację”. Od maja 1945 do lutego 1947 stał na czele największego zgrupowania niepodległościowego na Śląsku Cieszyńskim, którego liczebność, w szczytowym okresie, wynosiła ponad 300 dobrze uzbrojonych i umundurowanych żołnierzy. Składające się z kilku oddziałów zgrupowanie przeprowadziło łącznie ok. 340 akcji zbrojnych. Do największego wystąpienia zgrupowania pod dowództwem Flamego należało zajęcie 3 maja 1946 uzdrowiskowej miejscowości Wisła, w której przeprowadził, na oczach sterroryzowanych komunistów, defiladę z okazji święta konstytucji w pełni umundurowanych i uzbrojonych żołnierzy NSZ, co było ewenementem w państwach „władzy ludowej”[2].

We wrześniu 1946, w wyniku ubeckiej prowokacji, co najmniej 167 żołnierzy zgrupowania „Bartka” zostało wywiezionych na teren dzisiejszego województwa opolskiego i zamordowanych (masowe mordy miały miejsce w lasach w okolicach wsi Barut oraz okolicach lotniska w Starym Grodkowie)[3]. Flame lekkomyślnie zgodził się na wysłanie swoich ludzi w nieznane, chociaż został ostrzeżony przez swojego podwładnego Antoniego Bieguna „Sztubaka” o możliwości prowokacji. Gdy dotarł do niego jedyny ocalały żołnierz, Andrzej Bujak „Jędrek”, który w trakcie masakry ukrył się na strychu budynku, nie uwierzono mu, a Flame uznał go wręcz za prowokatora[2]. Od tego czasu zgrupowanie pod dowództwem Flamego zaczęło tracić inicjatywę na rzecz komunistów, którzy w licznych obławach dziesiątkowali podległe „Bartkowi” oddziały.

W obliczu beznadziejnej sytuacji podjął decyzję o ujawnieniu się przy najbliższej okazji, którą stała się uchwalona przez sejm na dzień 22 lutego 1947 amnestia. Sam „Bartek” z najbliższym otoczeniem ujawnił się dopiero 11 marca 1947 roku w Cieszynie. Był to dla komunistów ogromny sukces, który jednak przyćmiewał fakt, że Flame, ujawniając się na mocy amnestii, był bezkarny, a według nich musiał ponieść karę. Komuniści rozpoczęli więc kolejną prowokację, mającą na celu „ukaranie” Flamego. Do skrytobójczego zamachu na Flamego doszło 1 grudnia 1947 w Zabrzegu pod Czechowicami. Zamachowcem był miejscowy milicjant Rudolf Dadak, który nigdy nie został osądzony za swoją zbrodnię[2], tak samo jak inspiratorzy zamachu (m.in. Henryk Wendrowski). Pomimo prowadzonego śledztwa, nie zostali oni ujawnieni ani postawieni przed sądem.

Kapitan Henryk Flame został pochowany na cmentarzu miejskim w Czechowicach-Dziedzicach[4].

Awanse[edytuj | edytuj kod]

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

  • Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski – 1 marca 2017 za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej (pośmiertnie)[7]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Flame zajmował się inwigilacją MO z rozkazu dowództwa NSZ.
  2. a b c Jakub Nawrocki: Śląski Katyń. Wielka tajemnica morderstwa (pol.). interia.pl, 2013-07-08. [dostęp 2020-05-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-05-02)].
  3. Maciej T. Nowak: Mord w Barucie – zagadka będzie wyjaśniona. nto.pl, 19 września 2007. [dostęp 9 marca 2015].
  4. Redakcja, Rocznica śmierci Henryka Flame „Bartka”. Uroczysta msza, Bielsko-Biała Nasze Miasto, 3 grudnia 2016 [dostęp 2019-12-19] (pol.).
  5. Powinniśmy wracać po swoich. Edycja 2013 – Biogramy dowódców, nsz.beskidy.pl [dostęp 2019-09-09].
  6. Powinniśmy wracać po swoich. Edycja 2013 – Biogramy dowódców, nsz.beskidy.pl [dostęp 2019-09-09].
  7. Żołnierze Wyklęci odznaczeni – oficjalna strona Prezydenta RP [dostęp 1 marca 2017].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Tomasz Greniuch, Król Podbeskidzia. Biografia kpt. Henryka Flame „Bartka”, Wydawnictwo Marek Derewiecki, 2008
  • Tomasz Greniuch, Pod komendą „Bartka”, Oficyna Wydawnicza Mireki, Kraków 2016
  • Joanna Wieliczka-Szarkowa: Żołnierze wyklęci. Niezłomni bohaterowie. Kraków: Wydawnictwo AA, s.c., 2013, s. 268–279. ISBN 978-83-7864-148-3.Sprawdź autora:2.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]